BE-Shqipëri, ankthet e një Pro-Europianisti

Intervistoi: Habjon Hasani October 18, 2013 13:14

BE-Shqipëri, ankthet e një Pro-Europianisti

Me çfarë ka lidhje vendimi i fundit i BE-së për statusin? A e ka ndikuar vendimin e djeshëm të Europës influenca turke që po forcohet në Kosovë e Shqipëri? A lidhen kriteret shqiptare me krizën dhe paqëndrueshmërinë politike në Greqi? A do ta përdorin partnerët tanë të huaj strategjikë statusin e Shqipërisë për të mbajtur ekuilibrin në Ballkan? A është opinioni publik shqiptar “apriori” në xhepin e BE-së? Pse është kaq konformiste klasa politike e Tiranë në projektin europian? Qëndron stereotipi i Shqipërisë-foshnje dhe Evropës-Mami’? Cili mësim i historisë është tek dera?  Më mirë “hyzmeqarë” apo të papunë?

Kur vjen dita që askush nuk do na thotë “na jep një cop det” që të mbështes për në Evropë. Apo “na pranoni ca mbetje urbane” që të mbështes të hysh në BE…

Një vështrim analitik i Artan Fugës nga “tabelat tona te Ura e Lanës, në spektrin politik dhe ekonomik të fqinjëve. Dhe diçka mbi debatin e fundit për Katovicën

 

Zoti Fuga, ka pasur një deklaratë thuajse-konfirmuese për marrjen e statusit të vendit kandidat në BE nga ana e komisionarit Stefan Fyle. Ju jeni njohur me këtë deklaratë, çfarë përshtypjesh ju ka lënë?

Përshtypje kontradiktore më ka lënë. Nga njëra anë i kënaqur për këto horizont të ri që na shfaqet drejt integrimit evropian të vendit, unë e ri-deklaroj se jam një Pro-evropianist, por edhe me ankthe sepse loja ende s’ka përfunduar. Të shpresojmë se rezultati do jetë pozitiv, deri në konfirmimin përfundimtar. E them këtë sepse përpara disa muajsh unë shkrova një artikull, ku e konsideroja si të marrë statusin pas një deklarate të tillë, por pashë se isha nxituar, sepse procesi nuk avancoi.  Unë kam parë jo vetëm deklaratën por kam lexuar me shumë vëmendje dhe progres-raportin dhe përshtypja e parë e përgjithshme është se në Shqipëri nuk ndryshon asgjë në raport me një vit më përpara nga pikëpamja e parametrave; ndërkaq sipas meje, ka një perceptim të ri nga ana e Bashkimit Evropian për realitetin shqiptar.

 

Si mund të ketë perceptim të ri bazuar mbi të njëjtat parametra të vjetër?

E pra kjo më çudit dhe jam munduar në 48 orët e fundit që të kuptoj. Sipas meje faktori i parë është ekuilibri që partnerët tanë të huaj strategjik, kërkojnë të mbajnë në Ballkan. Dihet se, Maqedonia, Serbia, Mali i Zi, e kanë tashmë statusin e vendit kandidat. Dihet se Greqia është vend anëtar i BE-së, pra sllavët dhe grekët, ndihen më përpara se sa kombi shqiptar. Ekuilibri do ta donte që herët a vonë, edhe Shqipëria dhe shqiptarët të avanconin pikërisht për të krijuar këto ekuilibra gjeostrategjik, të cilët janë bazikë për qëndrueshmërinë në Ballkan.

Pra i bie që po na e lënë “bakshish” meqenëse s’duan që të kemi telashe me gjitonët?

Quaje si të duash. Ndërkaq, dihet që Kosova është ende mbrapa në këtë proces, aq sa edhe qarkullimin e lirë dhe pa viza nuk e arriti dot. Por shqiptarët, jo për kompensim por do ta donte politika që të promovoheshin në një drejtim tjetër. Koncepti i zgjerimit të Bashkimit Evropian është një proces dinamik, nuk mund të thuhet që edhe kemi proces zgjerimi, por edhe procesi nuk avancon dot. Po të shohim spektrin politik dhe ekonomik të vendeve fqinje me ne, do të konstatojmë një Greqi me probleme të jashtëzakonshme ekonomike dhe paqëndrueshmëri politike. E njëjta skemë ka ekzistuar deri në vitin e kaluar dhe në Itali. Çka më bën të mendoj se aplikimi i kritereve nga BE-ja do të ishte më pak puritan këtë radhë për Shqipërinë. Më së fundi kam gjykuar se zgjerimi i influencave, që vijnë nga fuqi të tjera, pra jashtë ballkanike, për shembull influenca turke, nuk ka si të mos e interesojë Evropën për të avancuar në zona gjeo-kulturore të saj.

Po thoni se fuqizimi i dukshëm i Turqisë, mund të ketë bërë BE-në të “lirojë vidat” për pranimin e vendeve të Ballkanit?

Desha të thosha se mund ta ketë bërë, ta mendojë çështjen edhe në planin gjeo-strategjik, dhe sipas meje aktualisht, Shqipëria dhe shqiptarët në Ballkan luajnë rolin kryesor, të padiskutueshëm, në ekuilibrat gjeopolitikë të pellgut. Shqiptarët përcaktojnë stabilitetin politik edhe në Malin e Zi edhe në Maqedoni, kanë influencë atë fuqishme në Serbi, për të mos folur pastaj për Kosovën dhe Shqipërinë. Unë ruaj mendimin që në shekullin e XXI, shqiptarët kanë hyrë si karta themelore, gjeopolitike e Ballkanit. Kush vonohet ta njohë këtë, në fakt vonohet në raport me risitë që prodhon historia jonë aktuale.

Thatë  posaçërisht që në krye të përgjigjes së parë se jeni një Pro-Europeist. Kjo është interesante. Duhet të kërkojmë me mikroskop në këtë vend për të gjetur Euro-skeptikë?

Nuk kam këtë konstatim. Është një konstatim i sipërfaqshëm dhe euforik, e cila pa bërë sondazhe dhe pa njohur opinionin publik të segmentuar, e përdor si letër-marketingu për të tërhequr vëmendjen e elitave evropiane dhe zbutur kritikat që i drejtohen asaj. Kjo nuk do të thotë se ka qëndrime anti-europeiste, por ka një farë nacionalizmi në shtresa të caktuara, që nuk e lejojnë fort kulturën europiane të bashkëpunimit me fqinjët. Pastaj, ka një lloj strukture lobingjesh monopoliste në planin ekonomik, të cilat nuk janë gati të pranojnë një konkurencë të hapur dhe një hapje totale të tregjeve shqiptare që janë në favor të klientit shqiptar por jo me doemos edhe të biznesit shqiptar.  Përpos nuk mungojnë edhe orientime ideologjike, të cilat historikisht i vënë në ngarkim, politikave evropiane edhe përgjegjësi për fatet e kombit shqiptar në shekuj. Ka një pjesë të opinionit të cilit Europa i duket shumë larg dhe e pandikushme nga opinioni publik shqiptar. Atë më shumë e intereson, konjuktura lokale shqiptare, se sa një vendimmarrje, sado racionale dhe demokratike por e largët. Për të përfunduar, ka edhe segmente të opinionit që mendojnë se shqiptari, për shkak të kompleksitetit të së kaluarës është më tepër lindor se sa perëndimor. I numëroj këto të dhëna për të thënë se nuk duhet kuptuar opinioni publik shqiptar si “apriori” në xhepin e BE-së. Është një opinion publik si gjithë të tjerët që kërkon ta ushqesh të kujdesesh për të t’i japësh besim në projektin tënd, përndryshe të braktis.

 

Si e shpjegoni faktin që nuk ka një politikan, një eksponent të vetëm nga klasa politike shqiptare, përfshirë këtu dhe Partitë Komuniste, që nuk kundërshton asnjë aspekt të kontratës me BE-në?

Sepse klasa politike shqiptare në traditë, është konformiste dhe asnjëherë nuk del jashtë parametrave të ligjërimit sundues në “planin afatgjatë”. Sigurisht, kam bindjen dhe unë që pjesa dërrmuese e klasës politike është e sinqertë në mbështetjen e projektit integrues, padyshim, por a e kontrollon opinionin publik? Ky është një tjetër hesap pastaj. Po të ofroj dy fakte të thjeshta: E para, tek Ura e Lanës që të çon tek “Tirana e Re”, kemi një parullë që shkruan “Fund Konferencës së Londrës”. E dyta, mos harrojmë se në zgjedhjet e fundit, siç thuhet në progres-raport, më shumë se 40 për qind e popullsisë nuk erdhi në votime. Pra i qëndroj idesë se asnjë klasë politike në asnjë vend nuk mund të kontrollojë, apo ta “ketë në xhep” opinionin publik. Një opinion  publik stanjativ mund të prodhojë pasoja jo pozitive.

Qëndrojmë pak këtu. Aktualisht në Greqi, ndoshta dhe në Itali, nëse do të bëhej një referendum, ka shanse të forta që populli të votojë daljen nga BE-ja. Por ata janë aty, të zhytur në skemën e pagimit të borxheve me gjithë interesat e kripura ku ditët e “Greqisë së Ahengut” e të Dhrahmisë kujtohen  si “vite të arta”. Duke e pasur shembullin tek dera, mos po tregohemi pak më entuziastë se ç’duhet me këtë “mbështetjen me fonde” nga BE-ja?

Pikërisht, mësimi i historisë është tek dera, çka do të thotë se opinioni publik, kërkon të shohë një projekt pozitiv, përndryshe, situata vështirësohet. Por, unë jam nga ata që nuk e shoh integrimin në BE si një dhuratë në tabaka që kombet e tjerë do na e falin neve shqiptarëve. E them këtë, sepse duke qenë një vend i vogël, shpesh na krijohet ideja se ne nuk e bëjmë historinë, por vetëm e pësojmë atë. Krijohet stereotipi i Shqipërisë-foshnje dhe Evropës-Mami’, sikur detyra jonë është vetëm të gjejmë anën nga anon historia për të marrë atë rrugë. Jo, nuk është kështu. Projekti evropian kërkon një angazhim dhe pjesëmarrje në historinë e përbashkët të Evropës. Nëse nuk jemi në gjendje ta përballojmë, fare mirë mund të dështojmë. Nuk mund të vazhdojmë me imazhin utopik të Evropës të vitit ’90, si një realitet luksi, mirëqenie pa punuar dhe jete lento-lento mbështetur në kredi bankare.

Supozojmë teorikisht se muajin e ardhëm ne bëhemi pjesë e BE-së, jo thjesht vend kandidat, por me të drejta të plota. Mund të më rendisni disa avantazhe të Shqipërisë sidomos në tregun evropian. Me çfarë do konkurojmë ne, kemi ndonjë as nën mëngë?

Kjo s’mund të ndodhë, por po të ndodhte, menjëherë do të ndodhnin subvencione jashtëzakonisht të mëdha për bujqësinë shqiptare. Do të dilnim nga sistemi i kuotave në eksporte dhe tregtari shqiptar nuk do të kishte asnjë pengesë për ato mallra të cilat ende vazhdojnë të mbeten thuajse BIO në tregjet evropiane. Do të kishim në Shqipëri, mallra konsumi me çmime shumë më të ulëta, për të mos folur për sistemet e subvencionimit të kulturës, rinovimit të administratës, pësosjes gjyqësore që do ishin shumë herë më të larta se deri më tani. Ndërkaq për herë të parë vendimmarrja e Shqipërisë do të ndikonte në politikat evropiane. Askush nuk do na thoshte na jep një cop det që të mbështes për të hyrë në Evropë. Apo na pranoni ca mbetje urbane që të të mbështes të hysh në Evropë. Këtu pastaj shqiptari do të gjente mundësi punësimi në tregun evropian të punës.

Për sektorë strategjikë, si ai bankar, energjetik, telekomunikacion ama, nuk duket se do të bëjmë ndonjë revolucion apo jo?

Këtë s’mund ta di. Nuk jam ekonomist.

Por ama e dimë që në vendet e tjera të BE-së, të futura rishtas, janë shumëkombëshet, pra janë korporatat ato që po marrin në duar këto asete strategjike. Këtë ne e dimë apo jo?

Kam përshtypjen se duke mos qenë pjesë e BE-së, sektorët e ekonomisë, janë ndarë disi me thikë. Sektorë më të suksesshëm i kanë korporatat e huaja ose shumëkombëshe, përmend këtu, banka, industri telefonisë celulare, kompani të ndërtimit të infrastrukturave, hidrokarbure etj. Kurse pjesët e prapambetura të sektorëve ekonomikë, siç janë bujqësia dhe tregtia e vogël, pothuajse në falimentim i takojnë kapitalit kombëtar.  Kurse futja në Evropë, do të mund të bënte që të gjithë sektorët e ekonomisë t’i hapeshin një konkurrence mbarë evropiane pa pasur nevojë të kalojnë në filtra politikë vendimmarrje. Në bindjet e mia, atëherë kur ekonomia, nuk përcaktohet nga arbitraritete politike, vetëm atëherë ajo ka mundësi ka nevojë të zhvillohet brenda kritereve që burojnë nga tregu dhe jo nga konjuktura. Vetëm industrinë e turizmit po të marrim, në një kontekst të hapur ekonomik-evropian, ajo është një minierë ari që aktualisht ne e përdorim si një kosh për të hedhur mbeturinat.

Përqendrohemi pak te korporatat e huaja që operojnë me sukses në Shqipëri. Ka një cilësi dhe ecuri normale në punën e tyre, krahasuar me sektorë të tjerë ku punon faktori vendas. Por e gjithë “loja” bëhet për të arritur në fund tek dividendi, fitimi. Nëse këto korporata e dërgojnë  “thelën e luanit” të këtij fitimi jashtë Shqipërie, çfarë vlere ka për Shqipërinë fakti që në këto sektorë po punohet?

Ato dhe tani mund ta bëjnë këtë gjë.

Ndaj ju pyeta pasi treguesit këtë thonë, që kanë vite që e bëjnë….

E ritheksoj që kemi të bëjmë me një sfidë dhe askush nuk jep asgjë dhuratë. Nëse terreni ekonomik nuk jep mundësi që fitimi i tyre të ri-investohet në vend, sigurisht kështu do të ndodhë.  Por brenda një kuadri evropian ne do të kemi parametra të tjerë, në të drejtat e punës, të punonjësve shqiptarë. Parametra të tjerë shpërblimi.

Pra do jemi “hyzmeqarë” më dinjitozë i bie?

Dakord. Por më mirë “hyzmeqarë” se sa i papunë them unë. Në progres-raport, pashë për shembull me sa mbaj mend, se flitej për një papunësi rreth 13-15 për qind. Kur e pashë këtë shifër, buzëqesha. Unë do ta kisha shumëzuar me 3.

Po si është e mundur që një strukturë si BE-ja, së cilës ne i besojmë shumë, i bën hesapet kaq keq?

Është e kuptueshme, se si agjenci institucionale, ajo i referohet shifrave dhe statistikave zyrtare. Është e detyruar për këtë. Përgjithësisht, qasjet e raportit janë institucionale.

Dakord, por problemi ekziston në terren dhe jo në letra, apo jo?

Po, por kjo është kultura institucionale. Një progres-raport nuk është një studim sociologjik dhe as ekonomik i terrenit. Një agjenci institucionale mund të thotë se në zonën urbane në Shqipëri ka mijëra njësi shitjeje, por ajo s’mund të thotë që shitësi tek cepi i pallatit tim i shet vetëm vetvetes.

Dua të përfitoj nga rasti të devijoj temën e bisedës. Javën e fundit, në medien shqiptare ka spikatur tema e Katovicës. Gjithë debati mori shkas nga publikimi  i një dokumenti prej Servet Pëllumbit. E keni ndjekur këtë debat?

Për 1 mijë arsye kam shumë respekt për profesor Servet Pëllumbin. Ndërkaq, le të flasim si studiues ose si gazetarë nëse dëshironi. Besimi është një gjë, ne duam prova, prova nuk ka. Ka një fjalim, por ku janë regjistrimet zanore? Ka një tekst të shkruar, por duhet të ketë shenja të sigurisë së dokumentit sekret dhe jo thjesht një letër e vjetër me tekst të shkruar me makinë shkrimi. Pra ka një kulturë të administrimit të provës historike e cila mungon. Nga kjo pikëpamje, nuk kam elementët e provës të besimit, për atë fjalim. E dyta, kam dyshim se përse Ramiz Alia do të bënte këtë gjë në mënyrë aq të hapur dhe naive.

Dhe aq e hapur nuk duket, nëse mbajmë parasysh se fjalimi është bërë publik pas më shumë se 2 dekadave, apo jo?

Është bërë publik nëse ka ekzistuar. Unë jam duke thënë që ai mund të arrinte të njëjtat qëllime dhe pa i thënë ato fjalë. Pse do ta deklaronte qëllimin e vetë kur zakonisht në strategjitë politike, kjo nuk ndodh kurrë? Duke vënë në dyshim provën e ekzistencës së këtij fjalimi, unë nuk hedh poshtë që partia në pushtet, mund të kishte dhe kishte strategjitë e veta të mbijetesës dhe përshtatjes.

Të fundit pyetje. Supozojmë teorikisht se ekziston prova e kulluar ku dëgjohet me zë dhe duket me figurë Ramiz Alia që delegon Berishën dhe Nanon të vënë në jetë Katovicën. Kjo provë do ta trondiste një studiues mirëfilli si ju? Do ju linte pa fjalë?

 

Po. Do të më trondiste. Por jo për faktin pse ekziston ky plan konspirativ, por për naivitetin e organizatorëve të supozuar që i lejuan vetes të filmoheshin ndërsa gatuanin një konspiracion të tillë.

 

 

 

Intervistoi: Habjon Hasani October 18, 2013 13:14
Komento

7 Komente

  1. kokpalari i 21 janarit October 18, 12:40

    Profesor Fuga ka te drejte. Dhe jam dakord me perceptimin qe situata e ndikimit turk i pershpejton ritmet per Ballkanin. Turqia ka nje ekspansion te qarte tashme ne zonat qe i konsideron si territore gjeo kulturale te vetat. Shikoni cpo ndodh me telenovelat dhe tekstet e historise. Keto jane pushtimet moderne. Po marrin shembull nga Hollivudi

    Reply to this comment
  2. arsimtari October 18, 12:47

    Nje interviste mjergull kjo e prof.Fuges.sipas parimit as ta hengsha as ma hengsh.Asgje konkrete .Pa dyshim qe keto pseudoide ja shet nje mileti injorant qe e adhuron per profesor me shume shkolle.Duket qarte qe eshte shume larg atyre ambjenteve qe kane faktet dhe qe vendosin per fatin e te ardhmen e Shqiperise.E verteta eshrte qe faktori me i forte per te bere hapa perpara eshte Rama e qeveria e tij.Nese ai do perballet me te korruptuarit qe kane zaptuar tere hallkat e shoqerise qe nga ministrite deri tek portieret e sanitaret e spitaleve dhe mesuesit e shkollave te larta e te ulta , ahere Shqiperia ecen perpara.Te shohim kush eshte me i forte ..mafia apo Rama…??!!!

    Reply to this comment
  3. horri bulevardit 2 October 18, 13:05

    Nje analize mbreselenese per ata qe duan te shikojne pertej propagandes bajate te politikes ditore. Urime profesor

    Reply to this comment
  4. Pëllumb zaimi October 18, 13:09

    VR!!! Z. “arsimtari” ? Në një mëndje me ju në të gjitha këndvështrimet. Profesori e mbush intervistën me hamendësime prandaj krijon “mjegull” idesh! Nderime!

    Reply to this comment
  5. Sataulen October 18, 15:40

    Per cilin Fuge behet fjale? Se nuk e keni vene askund emrin e atij qe i pergjigjet pyetjeve

    Reply to this comment
  6. gjermani i fundit October 18, 22:32

    kisha nje koment mbi Katovicen dje dhe gjykimin tim kot prej koti pse”Katovica”eshte diversion i paster.Ne çdo manover ushtarake ka levizje per diversion,eshte e njohur kjo.Po lodhem prape,por me pak sot.Fundi i viteve ’80 nxorri ne skene njerezit e sherbimeve te huaja,ata ecen pak se bashku deri diku dhe pastaj iu sulen njeri-tjetrit per te gllaberuar pushtetin.Ngaqe keto gjera ndodhen si ne xhungel dhe njerezit e shkrete i bie te logjikojne se perse erdhen pikerisht keta persona,si u be e mundur kjo?çfare shfrytezuan?Ku qendron zgjuarsia e tyre dhe çfare pozicionesh kishin e si arriten te dominonin skenen?Edhe me buallai te jesh do te shkoje mendja tek konspiracioni,tek sherbimet e huaja dhe ky yni,sejcili ku te mundte te komandonte situaten.Kush e polli ngjarjen e shkolles se Bashkuar?Keta dhe padronet e tyre.Mos harroni se atje u tentua jo nje grusht shteti,por nje premise e paster per gjakderdhje e shyqyr qe u evitua.U evitua sepse duket qarte qe”xholet” e hedhur ne loje nuk kishin autoritet ne popull.Ato dite u tha se Ramizit iu tentua nje izolim dhe mbase vrasje nga ish-bllokmenet.Pse do ta vrisnin ata,ai me”Katovicen”po punonte per te miren e tyre?Pra,kot prej koti,nga gjermani i fundit qe e zuri gjumi tek ura e Bunes une dyshoj se kjo histori eshte nje bluf per te na fshehur hipotezen se lidera e medhenj ishin fuksa gjekundi.Me mire katovicar sesa ne librin e pages se sherbimeve te huaja,kete duan te arrijne.

    Reply to this comment
  7. drejtesi October 19, 06:50

    Pyetjet me pelqyen. Te drejtperdrejta, te pastra. Pergjigjet?! Thjesht, nje perpjekje per tu pergjigjur. Diku analize, diku fjale, diku mosnjohje, diku supozim…

    Reply to this comment
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*