Ballistët…

August 13, 2018 11:26

Ballistët…

I nderuar z.Kryeredaktor

Avdyl Banushi është bërë kohët e fundit personazh mediatik i njohur per  shkak të bëmave të tij në kohën e shtetit komunist në Shqipëri. Me një aktivitet tepër të gjerë spiunazhi e jo vetëm,  ai ka një jetë tepër interesante, një jetë që nuk nis, – si shumë personazhe të tjerë të partive politike antikomuniste.  Dokumentat e arkiva të ish-sigurimit të shtetit kanë, më së shumti , të dhëna për aktivitetin e tij agjenturor e politik.

Por libri i tij “Një zë nga errësira”,- të cilin e kam redaktuar personalisht, – duke hequr shumë alogjizma të autorit, duke e shfryrë disi nga anatemime të tipit të socrealizmit, – pasqyron edhe anën njerëzore të këtij njeriu të çuditshëm, i cili u bë një nga njerëzit më të kërkuar të Sigurimit të shtetit,. I gjithë aktiviteti i tij kundër shtetit të Enver Hoxhës u zhvillua midis dy periudhave të burgimit të tij. Ndonjëherë fatet njerëzore i përcakton më shumë urrejtja se sa ideologjia.

Banushi, me origjinë nga fshati Golem i Gjirokastrës, e kishte babanë e më pas edhe vëllezërit e tij, të lidhur me lëvizjen nacionalçlirimtare. Ai u dërgua nga familja në Shkollën Bujqësore të Kavajës, një institucion i rëndësishëm i kohës, themeluar nga amerikani Harry Fullz. Qysh në moshën 15 vjeçare ra në kontakt me grupimet e Ballit Kombëtar dhe, thuajse pa e ditur se çfarë kërkonte, do ta mbushte jetën e tij me privacione, ide, aventura, akte teroriste, burgime, arratisjesh të jashtëzakonshme.

Libri i tij u botua në shtypshkronjën primitive të Gjirokastrës në afro 1000 kopje, pjesën më të madhe të tirazhit ai do ta dërgonte në SHBA te miqtë e tij të vuajtjeve, aktiviteteve e aventurave. Sigurisht dy kopje të tij janë në bibliotekën time. Por Avdyl Banushit i redaktova e botova edhe një libër tjetër. Në mes dengut të faqeve të  dorëshkrimit të tij gjeta afro 30 faqe të një aventure të tij në pyjet e Amazonës dhe besova se Avdyl Banushi ishte ndoshta shqiptari i parë që shkelte këtë vend të jashtëzakonshëm. Me lejen e autorit une i ndava këto faqe nga aktiviteti i tij politik dhe i botova si libër më vete me titullin “Udhëtime në Amazonë” .

Në përpjekjet e sotme për ta mbuluar sado pak me hije emërtimin ballist e për t’i quajtur kundërshtarët e Luftës Antifashiste nacionalçlirimtare nacionalistë, në të vërtetë bëhet një shtrëmbërim i vogël. Nacionalizmi është konservatorizëm etnik dhe si i tillë nuk do të pranonte bashkëpunime me shtetete të huaja, qoftë edhe për të kryer një përmbysje politike në shtetin shqiptar. Por nuk ka qenë gjithmonë kështu.

Në vitin 1943,  shkruan në kujtimet e tij Avdyl Banushi, demonstratat antifashiste, së paku në qytetin e Durrësit, organizoheshin së toku me komunistët. Ka qenë pikërisht një demonstratë e tillë, kur i riu 15 vjeçar ecte në ball të turmës së toku me dëshmorin e ardhshëm Telat Noga. Shërbimi sekret italian i kohës SIM-i pat fotografuar ballinën e demonstratës dhe pas pushtimit gjerman gestapo identifikoi individët e asaj demonstrate. U kapën, u burgosën dhe një pjesë e tyre u dërguan në kampet naziste. Këtë fat pati edhe djaloshi nga Golemi i Gjirokastrës…

Historia e tij njerëzore është e gjatë. Por libri i tij është i mbushur me disa të vërteta të hidhura, sidomos për fatin e organizatave balliste  dhe krerëve të tyre në SHBA. Po shkëpus këtu poshtë një fragment nga libri i tij. Të gjitha mendimet janë të autorit.

……………………………………………………………………………………………………………………………

“…Në muajin gusht të vitit 1964 mbërriti nga Roma ne New York lajmi se atje kishte vdekur Ali Bej Këlcyra.Ky lajm kaloi ndjeshëm në diasporën balliste të Amerikës, sepse beu i Këlcyrës ishte nga ata personalitete të jetës politike shqiptare që kishte bërë emër qysh në rini. Më kujtohet se e kisha takuar një herë këtë njeri në Itali në vitin 1945. Siç kam përmendur në SHBA ai drejtoi për shumë vjetë njerin nga grupimet e mëdha të Ballit Kombëtar. Prandaj, me këtë rast të trishtuar partia e tij vendosi të organizonte një përkujtimore ë gjerë. Për jetën e zotit Ali Bej Këlcyra foli ish-zevendësi i tij dhe më pas kryetari i grupit të Ballit Kombëtar, Halim Begeja. Më ftuan edhe mua. Natyrisht dija disa gjëra për Ali Beun, por shumë të tjera që dëgjova aty m’u dukën interesante. Përshembull, që në Revolucionin Demokratik të Qershorit 1924 ai qe bilbili I parlamentit të Shqipërisë. Në Luftën e Vlorës të vitit 1920 Ali Beu kishte udhëhequr vullnetarët e Këlcyrës dhe të Përmetit kundër pushtuesve italianë ku luftoi me trimëri dhe u plagos në këmbë.

Ftesën prej zotit Begeja e konsiderova nder. Bëhej fjalë për një personalitet politik politik të klasit të parë dhe unë që kisha vuajtur 15 vite në burgjet e rregjimit të Tiranës e ndjeja veten fare pranë të ndjerit…..Dikur e mora fjalën edhe unë. Tregova për vuajtjet e të burgosurve politikë në Shqipëri, për vuajtjet e vet popullit shqiptar nën diktaturën bolshevike. Midis të tjerave thashë.

– Pa një bashkim të forcave politike antikomuniste këtu në diasporë, nuk mund të lëvizim nga vendi diktaturën komuniste. Vetëm një front i rezistencës ndaj saj dhe veprime ne Shqipëri mund ta thyejmë mitin e forcës së diktaturës.

Folën aty edhe shumë burra të tjerë kafenesh e klubesh nate, të cilët, megjithatë, mbanin edhe tituj të bujshëm si profesorë a doktorë, e tituj të tjerë sigurisht të pamerituara. Të vinte turp t’I dëgjoje frazat e tyre të fryra dhe pas pak ndjeva se po neveritesha. Nuk mund t’i dëgjoja më. Isha aty ndër më të vuajturit dhe leksione të tilla teorike banale nuk I honepsja. Pa marrë leje u ngrita nga vendi dhe në një ndërkohë të çmuar, thashë.

– Shumë heroizma po na tregoni këtu në Amerikë, zotërinj të nderuar! Të kishit bërë të tilla nuk do  kishin fituar komunistët në Shqipëri e ju nuk do t’ua mbathnit këmbëve për të shpëtuar kokën. E vërteta është krejt ndryshe, Shqipëria ka nevojë për luftë të  vërtetë njerëzish të ndershëm e të guximshëm patriotë.

– Kush jeni ju që na flisni kështu? – më ndërpreu nga tribuna Kadri Bej Cakrani.

– Jam Avdyl Banushi nga Kurveleshi, zotëri dhe flas këtu në emër të të burgosurve politikë që po masakrohen nga komunizmi në Shqipëri, – iu përgjigja.

– Ata që nuk u arratisën ishin thjeshtë bashkëpunëtorë të komunistëve, prandaj mirë ua kanë bërë që I futën brenda!- ma ktheu Kadri Beu.

– Gaboheni, bej, – iu përgjigja. – Ishit ju që hyt në Ballin Kombëtar kontrabandë dhe me dashje e diskretituat partinë tonë. Ishit ju që hodhët baltë të parët mbi qëllimet e luftës sonë antikomuniste dhe kur humbët me gjithëçka ua mbathët këmbëve si frikacak. Fajet tuaja dhe dëmet e mëdha janë më të mëdha se lufta kundër komunizmit që pretendoni sot…

Dhe dola me nxitim nga mbledhja…

Gjatë kohës kur isha I burgosur në Shqipëri pata rastin të njohesha me dy djemtë e juristit Hasan Dosti, ish-zevendëskryetari I Ballit Kombëtar gjatë luftës antikomuniste, e, më pas kryetar I Komitetit “Shqiperia e Lire”. Nuk e di se si e mësoi mbritjen time në Amerikë, se si ma gjeti adren, por dikur mora prej tij një letër , ku, nder të tjera, më shkruante.

“Kur të merrni pushimet vjetore ju lutem të vini t’I kaloni në Los Angeles të Californisë”. Dhe ne fund numri I telefonit të familjes.

Kz rast do të më vinte në shtator të vitit 1964. Mbërrita me avjon në qytetin e madh të Californisë Jugore dhe menjëherë zura hotel. S’andejmi I telefonova zotit Dosti.

– Dardania, jam, – m’u përgjigj një zë gruaja në telefon.

– Zotin Dosti kërkoj, – thashë jo pa ndrojtje.

– Cilin?

– Hasanin, – shtova.

Pas një heshtje një zë plaku m’u përgjigj matanë telit.

– Kush jeni ju?

I tregova emrin. E ndjeva se iu bë qejfi shumë.

– Më pëlqen korrektesa,- tha zoti Dosti.- Takohemi nesër, ora 9 paradite në kafe “Harvard Jonson”, në rrugën “Sen Set”.

– Po unë nuk ju njoh si fytyrë, – i thashë çiltërsisht.- Kafeneja mund të ketë shumë njerëz.

– Do vendos një facoletë dore të bardhë mbi tavolinë, tha plaku pas një ngurimi.

Të nesërmen në mëngjes, pasi u ngatërova disi nëpër rrugët e Los Angeles, u detyrova te merrja një taxi e të tregoja adresën. E gjeta. Përmes shamisl së bardhë e dallova së largu juristin plak. Ishe duke lexuar gazetat. Kur u afrova dallova se kishte në duar “Los Angeles Taims”. E përshëndeta me përulje. Për habinë time ai nuk denjoi të ngrinte as kokën. Ose nuk dëgjonte mirë, ose nuk ishte ai, ose ishte përqendruar tepër në leximin e gazetës. Vendosa të tërhiqja karrigen përballë dhe të ulesha aty. Asnjë reagim. Vendosa ta lija të mbaronte së lexuari. Por pas disa minutash sikur humba durimin. Ishte e pamundur të mos i kisha tërhequr vëmendjen. Atëhere vendosa të nisja humorin tim prej golemasi. Ia nisa një kënge të anëve tona.

“ Prit gomar sa të mbijë bar,

Të zgjohet kryetari i Ballit Kombëtar!”

I mëshova me forcë rrokjes së fundit thuajse në rrëzë të veshit të tij.

Ai ktheu vërtik kokën, shqeu sytë, hodhi tej gazetën dhe ashtu idis i hutuar nxitoi të thoshte.

– U, u ,u, ti qënke o pëllumb? U, u , u, – u ngrit më përqafoi, më puthi dhe shtoi. – Të lutem më fal se të quajta Xhaferrin.

– Kush është ky Xhaferri? – e pyeta.

– Xhaferr Deva, pse nuk e njeh? Tani do vij. I tregova për ty dhe e ftova të vinte edhe ai të dëgjonte. Pa, hë, më thuaj si i kam djemtë?

I tregova gjithçka dija, ndonëse tashmë lajmet e mia ishin disi të vjetëruara. Kishin kaluar gati katër vjet nga koha kur unë kisha lënë burgun. Ndërkohë ngjarje të mëdha kishin tronditur Shqipërinë. Pa dyshim më e madhja ishte prishja me sovjetikët e cila këtej u prit me shumë interes, ndonëse me mënyra të ndryshme nga emigracioni antikomunist shqiptar në SHBA. Te shumë njerëz shpresuan se pa ndihmën e rusëve rregjimi i Enver Hoxhës do ta kishte të vështirë të mbijetonte. Mirëpo dinaku gjirokastrit u lidh me kinezët. Lajmet që mbërrinin tek ne ishin jo fort të qarta.

Por ja tek mbërriti vërtet inxhinjer Xhaferr Deva, ashtu me flokë të qethura thuajse tërësisht. Dosti ma przantoi menjëherë. Nuk e kisha përfytyruar kurrë kështu atë burrë, ndonëse emri i tij kishte tronditur Tiranën ne shkurt të vitit 1944. Më ngjau i çiltër dhe më më pyeti menjëherë.

– Hë, pa më thuaj, ç’përshtypje ka populli shqiptar për mua?

Nuk e di përse kjo pyetje më ngjau megalomane, e largët, e ftohtë dhe besoja se as vet atij nuk duhej t’i interesonte. Madje edhe përgjigja ime  me siguri ishte e konsumuar.

– Të konsideron si armik e kriminel, – ia ktheva shqeto.

– Dhe,…- mori frymë thellë, – po të bija në duart e komunistëve?

– Nuk do t’ua kursenin dy mtra litar të fortë për nderin tuaj, – ia ktheva duke qeshur.

Buzëqeshi edhe zoti Dosti.

– Më pëlqen që më thoni të vërtetën, – ma ktheu ai.

– Po zotin Dosti si do ta trajtonin? – shtyu ai humorin e zi më tej.

– Mendoj se do ta pushkatonin, – ia ktheva po aq seriozisht.

– Ashtu kam menduar edhe unë, – tha pas një çasti zoti Dosti, veç tashmë i trishtuar.- Ata vranë xhandarin tim e jo më mua!

– A bëjnë falje për të burgosurit politikë? – tha pas një heshtje Deva.

– Falin ata që u interesojnë, – iu përgjigja.

Ra një heshtje që të kujtonte Shqipërinë. Ishim shkëputur fizikisht nga California turistike e mrekullitë e saj dhe përjetonim, secili për vete, Shqipërinë. Ata me siguri me imazhet e Shqipërisë së kohës së Luftës, kurse unë atë të burgjeve. Nuk ndihesha mirë as të flisja lirisht në praninë e zotit Deva, por në Amerikë çdo gjë është e mundur. Biseda nisi përsëri me interes për vendin tonë, sepse unë quhesha i ‘freskët”, po të mendoje se në tri vjet ndoshta nuk kishte mbërritur asnjë shqiptar I thjeshtë aty.

– Ç’mendoni ju zoti Dosti për Enver Hoxhën, a ka ndonjë meritë ai për Shqipërinë?

– Enveri…- ma ktheu ngadalë Dosti, – direktivat që merrte nga jugosllavët diti ta mashtronte popullin shqiptar për bukuri. Lugët e florinjta u shtruan faqeve të propagandës. Kurse ne nuk vepruam si ata, –