Epirotizmi skënderbejian

January 29, 2018 17:58

Epirotizmi skënderbejian

Prof. Gazmend Shpuza

Skenderbeu, nga sa na dëshmon Papa Piu II në kujtimet e tij, dhe, siç dihet tashmë nga të gjithë, në një letër autentike drejtuar princit të Tarantos, Jan Antonit, pranon me shumë krenari prejardhjen epirote të popullit të vet. Me këtë deklaratë ai, me sa dime, është i pari që shpreh pa mëdyshje dhe përkatësinë e tij etnike, duke lënë më një anë, tashmë, etnonimin arbëresh. Që kjo nuk ishte vetëm shprehje e vetëdijes vetiake të Gjergj Kastriotit do ta dëshmojnë vepra e biografit të tij, Marin Barlecit, e sidomos

Apologjia e F.Bardhit si dhe botime të mëvonshme. Skenderbeu nga këta autorë quhet, pa mëdyshje, princi i epirotëve dhe jo i arbëreshëve. Pra, në pikëpamje etnike ai konsiderohej qartazi epirot. Porse, nuk duhet harruar se emërtohet edhe Princi i Arbërisë, duke krijuar kështu në këtë periudhë kalimtare, në mjaft raste, një mospërputhje midis etnonimit të ri dhe makrotoponimit të trashëguar.

Vetëdija etnike e prijsit që i dha emrin shekullit XV në Ballkanin Perëndimor dhe më gjerë u përqafua gjerësisht nga intelektualët dhe shtresat e arsimuara të kohës.

Është fakt që po në këtë kohë krahas etnonimit epirot po për të njëjtën popullsi përdorej dhe ai maqedonas. Për mendimin tim, përveçse si etnonim, i trashëguar nga lashtësia, ai kishte shënuar më parë arbëreshët ortodoksë të ritit pravosllav, të cilët gjatë sundimit të perandorëve bullgarë e serbë nuk duhet të kenë qenë të pakët. Si të tillë, Barleci trajton më së shumti veçmas dibranët. Në këtë kuptim këtij grupimi maqedon i përkiste dhe e ëma e arbërorit\epirotit më të madh të të gjitha kohrave Gjergj Kastriotit Skenderbeut.

Përmendja e shpeshtë e termave epirot e maqedonas, të prejardhura nga lashtësia pagane, nga ana e autorëve të huaj dhe shqiptarë në periudhën para vendosjes së sundimit osman dhe më pas, shfaqnin një prirje të fuqishme në terrenin pasarbëresh që të shndërroheshin në etnonime të mirëfillta gjithëpërfshirëse me karakter mbifetar. Sigurisht që midis tyre do të fitonte, qoftë edhe për një periudhë, siç tregoi koha, jo të gjatë, ai që do të kishte siguruar, ndërkohë, më shumë terren. Për vetë shtrirjen më të gjerë, deri më atëhere, në trevat shqiptare të pushtetit të kishës ortodokse bizantine, mund të pranohet, çka është e kuptueshme, se shanset më të mëdha për t’u përgjithësuar në shekullin XV i pati emërtimi epirot. Arbanët pravosllavë apo rabanët u asimiluan pa lënë shumë gjurmë.

Emërtimi epirot nuk kishte të bënte fare me vetëpërcaktimet mesjetare të grekëve por edhe u kundërvihej atyre duke i veçuar qartë prej tyre. Grekët vetë vijonin ta quanin veten romaios, kristianë e bizantinë, por asnjëherë deri në atë kohë nuk e konsideruan veten helenë dhe ca më pak epirotë.

Frang Bardhi në apologjinë e tij për heroin tonë kombëtar veten sikurse dhe Skenderbeun e quan epirot. Porse, nga ana tjetër, po veten e quan, njëkohësisht, dhe peshkop të popullit arbëresh. Në këtë rast nuk kemi një dyzim të autorit F. Bardhi në vetëpërcaktimin e tij vetiak nga ana etnike. Siç del qartë, në këtë periudhë, në të njëjtën vepër të Frang Bardhit etnonimi arbëresh pushon së qeni i tillë dhe fillon e pëdallohet nga vetemërtimi i ri etnik epirot. Pra, kuptimi i emërtimit arbër edhe për Bardhin qe rrudhur në atë të një emërtimi vetëm për besimtarët katolikë, përkatësisht arbëreshë të asaj kohe. Në këtë pikë peshkop Frang Bardhi dallon qartë përkatësinë fetare katolike të grigjës arbëreshe që ai udhëheq, nga përcaktimi etnik epirot, të cilit i përkasin, sipas bindjes së tij, të gjithë bashkatdhetarët e tij. Ose thënë ndryshe, sipas Skenderbeut, Frangut, Barlecit, Bardhit e të tjerëve emërtimi epirot duhet t’u përkasë të gjithë neoarbreshëve, pa dallim besimi.

Prof. Gazmend Shpuza

Pra, Frang Bardhi, edhe pse prelat i kishës, si autor, si intelektual i shquar i kohës së tij, dallon qartë mbarë popullin e vet epirot, për të mos e ngatërruar dhe kufizuar, rrëgjuar, çka ndodhte rëndom në mesjetë, vetëm me besimtarët e vet, të përbërë nga ata katolikë të quajtur aso kohe arbëreshë. Ai ishte i qartë se ky përcaktim si i tillë tashmë përjashtonte prej tij jo vetëm arbëreshët ortodoksë por dhe arbëreshët që kishin nisur të islamizoheshin. Për këtë arsye edhe ai sikurse heroi i tij i drejtohet emërtimit epirot. Prandaj, peshkop Frang Bardhi i shqetësuar, në radhë të parë, siç e tregon gjithë trajtesa që ai parashtron në “Apologjinë” e tij, për dokumentimin dhe mbrojtjen e përkatësisë kombëtare epirote, siç e përcakton ai, të heroit të vet, nuk shqetësohet, jo se është indiferent, për përkatësinë e tij fetare.

Ndërsa vetë Gjergj Kastrioti, i vetëdijshëm për ndryshimet në pikëpamje fetare që kishin filluar në gjirin e popullit të tij, edhe pasi i ktheu armët kundër osmanëve myslimanë e ruajti emrin Skender, megjithëse fama që kishte fituar në ballë të luftës së popullit të vet për liri, ishte shumë më e madhe se sa ajo që kishte fituar në radhët e ushtrisë së sulltanit.

Duhet thenë, që në qoftë se për një kohë emërtimi epirot e dallonte arbëreshin katolik nga ai ortodoks, në konceptin e ri ta quajmë skenderbegian, pas të cilit qëndrojnë jo vetëm Gjergj Kastrioti-Skenderbeu por dhe Barleci, Frangu, Bardhi e të tjerë, ai i përfshinë të gjithë, t’i quajmë, neoarbëreshët pavarësisht se cilit besim i përkasin. Midis tyre është dhe nipi i Skenderbeut, Hamzai, i cili trashëgoi emrin mysliman të gjyshit Gjon të kohës kur ai i ishte nënshtruar sulltanit dhe kishte pranuar, qoftë dhe formalisht, islamizmin.

Gjergj Kastrioti-Skenderbeu dhe jo vetëm ai, por dhe Dhimitër Frangu dhe Barleci e pas tyre dhe Frang Bardhi me shokë i kthyen sytë nga e kaluara epirote, veç të tjerash, dhe për të afirmuar individualitetin e vet të përbashkët mbifetar, jo vetëm përballë marshimit të osmanëve myslimanë, por dhe përballë fqinjëve të krishterë, ortodoksë dhe katolikë.

Historicizmi epirot i Skenderbeut nuk karakterizonte vetëm udhëheqësin e luftës së popullit shqiptar për nevoja pragmatiste, si argumentim dhe përligjje në rrafsh historik të kësaj lufte. Atë e kishte përqafuar mund të thuhet një shtresë e mirë e klasës feudale të kohës. Vetëdija që rridhte prej tij ishte pjesë e botëkuptimit të mbarë shtresës intelektuale tashmë epirote, e përbërë pothuajse tërësisht, çka është e kuptueshme për kohën, nga priftërinj katolikë. Me sa dihet deri më tani, nga radhët e klerit ortodoks arvanitas nuk njihet ndonjë autor që të jetë marrë me figurën e Heroit tonë kombëtar. Në manastiret dhe institucionet e tjera të shumta deri në ditët tona nuk pati hapsira, që ata të shpreheshin edhe pse midis tyre nuk duhet të kenë munguar persona që do të kishin dashur ti futeshin një ndërmarrjeje të tillë, varësisht aftësive të tyre. Peshkop Fan S. Noli, themeluesi i kishës shqipe të Bostonit, në shek. XX, u bë përfaqësues i shquar i tyre dhe jo vetëm i tyre.

Që atëherë, vetëdija historike e Skenderbeut u bë boshti i të gjithë jetës krijuese letrare të shekujve XV-XVIII. Duke iu drejtuar epokës së shekullit XV ata e lidhën atë pazgjidhmërisht ashtu sikurse Skenderbeu, me traditat antike, epirote.

Pikërisht në këto kushte, jo vetëm F. Bardhi e emërton gjuhën shqipe në atë kohë gjuhë epirote. Nuk mungojnë plot raste kur ajo quhet, njëkohësisht, nga të njëjtët autorë dhe gjuhë arbëreshe dhe epirote. Këtë e dëshmojnë, bibliografët A. Çoba, Z. Prela, Sh. Mema e L. Bubsi, dhe e dokumenton gjerësisht prof. J. Kastrati në vepën e tij “Historia e Albanologjisë”, në një radhë botimesh që i përkasin edhe shekujve XVII e XVIII për të cilat kemi të dhëna jo të pakta.

Le t’i drejtohemi një shembulli me mjaft interes: P. Bonaventura Francavilla, më1885, autor i një gramatike të gjuhës epirote dhe i një botimi të titulluar “Confessione pratica italo-albanese”. Në terrenin thjesht gjuhësor ky autor, në fund të shekullit XIX, e quan gjuhën shqipe “lingua epirotica”. Ndërsa në sferën fetare Francavilla përpilon një doracak “italo-arbëresh”, të hartuar, kuptohet, vetëm për besimtarët katolikë.

Nga gjithë historia e etnonimeve arbëresh, epirot dhe shqiptar del plotësisht qartë roli tejet aktiv jo vetëm identifikues por dhe përcaktues e përbashkues i gjuhës shqipe në rrjedhën e lindjes dhe të përforcimit të kombit shumëfetar dhe mbifetar të shqiptarëve, në vetëpërcaktimin e tyre në rrafsh etnonimik.

Bashkëjetesa për një fare kohe e emërtimit arbër dhe epirot, madje dhe me atë maqedon, për banorët e vendit tonë dhe për gjuhën e tyre dëshmonte, se kemi të bëjmë me të njëjtin proces të njësuar të zhvillimit etnik të paraardhësve tanë. Pra, autorët neoarbëreshë të shekujve XVI-XVII, sidomos me përzgjedhjen që bënë, po ngriheshin mbi konceptet fetare të përcaktimeve etnike të kohës dhe përqafuan koncepte moderne. Kjo ishte shprehje e një vetëdije të lartë etnike. Ishte vetë realiteti pasarbëresh, me larminë e tij fetare, i cili kërkonte në kushtet e mbizotërimit të politikave teokratike një zgjidhje pozitive në përputhje me të. Trashëgimia historike që nga kohët e lashta ofronte mundësi zgjidhjeje sa më të përshtatshme.

Si një etnonim me prejardhje të hershme pagane, i papërlyer përgjithësisht  nga konceptet teokratike të shekujve të fundit, (edhe pse mund të jetë përdorur fillimisht për dallimin e emërtimin e arbëreshëve ortodoksë në trevat jugore) vetemërtimi epirot ishte, me sa duket, më i përshtatshëm në kushtet e mbizotërimit të atyre koncepteve, për përveçimin etnik të mbarë bashkatdhetarëve të Skenderbeut, -Dhimitër Frangut, Marin Barlecit, Frang Bardhit, e të tjerëve, pa dallim feje, si nga fqinjët ashtu dhe nga sundimtarët e huaj.

Me vetëpërcaktimin e ri etnik epirot Skenderbeu, bashkëkohësit dhe pasardhës të tij objektivisht u përpoqën dhe ia arritën të kapërcenin të çarat që kishte krijuar në rrafsh etnik, qoftë edhe dashur pa dashur, midis neoarbëreshëve mesjetarë vijimi i përdorimit të etnonimit arbëresh, të identifikuar vetëm e vetëm me besimtarët katolikë. Një gjendje e tillë po tregohej tejet e rrezikshme për njësimin etnik edhe të arbëreshëve të ndarë tashmë jo në dy, por në tri besime. Kështu ata në mënyrë të vetvetishme iu përgjigjën rrezikut që vinte nga politikat përvetësuese, asimiluese të sundimtarëve të huaj dhe nga kishat fqinje. Roli i traditës skenderbegiane në përballimin e politikave kishtare dhe shtetërore teokratike ballkanike për kapërcimin e një krize plotësisht të mundëshme të identitetit etnik kombëtar nga paraardhësit tanë shprehet qartë dhe bindshëm në të gjithë këtë proces.

Politikat e kishave ortodokse dhe të perandorive ballkanike të vënies së shenjës së barazimit midis besimit dhe kombësisë u institucionalizuan me vendosjen e sistemit osman të mileteve. Nën këtë sistem dhe nën këto politika mesjetare epirotët të ndarë deri më tani në dy besime dhe që po fillonin të përqafonin masivisht dhe një fe të re, u vunë rishtazi përballë rrezikut që të humbisnin kombësinë e tyre. Sipas besimeve, ata, tani, zyrtarisht i përkasin miletit islam (turk), miletit rum, dmth. ortodoks (grek) e më pas dhe pravosllav dhe miletit latin (katolik). Ata i quanin turq, grek, latinë dhe sllavë.

Për pasojë, megjithë karakterin liberal që pranohet pa mëdyshje, jo vetëm nga autorë turq por dhe perëndimorë si p.sh. Standford Shaw, sistemi osman i mileteve pati pasoja tejet të rënda për zhvillimin e njësuar kombëtar të paraardhësve të shqiptarëve plurikonfensionalë pike së parit në fushën e arsimit e të kulturës. Midis të tjerash, sundimi osman dhe sistemi i mileteve bënë që etnonimi epirot të mos ngulitej brenda vendit. Me këto rrethana mund të shpjegohet përhapja në vend të tij brenda trojeve arbëreshe-epirote e etnonimit shqiptar. Në këtë drejtim ka ndikuar dhe lidhja e një pjese të mirë të klerit katolik, kryesisht të huaj, pas emërtimit arbëresh të identifikuar me përkatësinë fetare po katolike. Aktet e Koncilit I të Arbnit në fillimet e shekullit XVIII e më pas dëshmojnë, se klerikët e lartë në trevat shqiptare në identifikim të fesë me kombësinë pretendojnë se Kuvendi I Arbnit qe një tubim kombëtar. Ndërsa vendimet e tij synonin forcimin e identitetit të pretenduar kombëtar, në të vërtetë fetar vetëm të besimtarëve katolikë, duke I trajtuar ata të shkëputur nga .

Procesi i kalimit nga etnonimi arbër\arbëresh në epirot e më pas në atë shqiptar në botë nuk e vuri në diskutim fare etnonimin e lashtë arbër/alban dhe makrotoponimin Albanie.

Zëvendësimi i etnonimit epirot me emërtimin e ri etnik shqiptar u realizua brenda trojeve shqiptare. Pikërisht këtu mbijetesa etnike, kombëtare e njësuar e paraardhësve tanë ndeshej ashpërsisht me politika shtetërore dhe fetare asimiluese, përthithëse, të mbështetura në identifikimin e besimit me kombësinë. Nuk mund të thuhet e njëjta gjë dhe për arbëreshët në Itali dhe arvanitasit në Greqi.

Në të vërtetë, ndërrimi i emrit nga arbëreshë në epirotë/shqiptarë iu kundërvu politikës djallëzore të çkombëtarizimit dhe të përçarjes së të parëve tanë nga ana e sulltanëve osmanë dhe kishave dhe më pas dhe të shteteve ballkanike. Kjo shënon kundërvënien e parë të madhe dhe të suksesshme të shqiptarëve, si komb, ndaj këtyre politikave, në radhë të parë, ndaj sistemit bizantino-osman të mileteve. Kjo nuk ishte kundërvënie ndaj islamizimit apo islamizmit, siç pretendohet në ndonjë rast. Prandaj dhe përhapjen më të parë dhe më të gjerë fillimisht etnonimi shqiptar e pati në gjirin e epirotëve të konvertuar në myslimanë.

Fakti që etnonimi arbëresh pushoi dalngadalë së funksionuari dhe emërtimi epirot në kushtet e sundimit osman nuk arritit të konsolidohej dhe në literaturën albanologjike nuk e pati jetën e gjatë flet për kushtet tejet të vështira që kishin krijuar konceptet fetare jo aq për vetëpërcaktimin etnik të pasardhësve të arbëreshëve, se sa për afirmimin e bashkësisë etnike të tyre.  Pra, problemi ishte vënë në rend të ditës qysh përpara pushtimit osman, jo vetëm për nevojën për t’iu drejtuar një të kaluare të lavdishme, çka e diktonte lufta çlirimtare që po udhëhiqte Skenderbeu. Ky fakt ndihmon për të shpjeguar dhe rrugën e gjatë të paraardhësve tanë për riidentifikimin e tyre brenda për brenda Perandorisë Osmane dhe jashtë saj.

Epoka e Skenderbeut edhe pse nuk mbijetoi etnonimi epirot i shpallur prej tij dhe i pranuar nga pasues e pasardhës të tij, pati rëndësi kolosale, madhore jo vetëm për momentin por dhe për të ardhmen e popullit shqiptar, për ruajtjen dhe trashëgimin e identitetit etnik e kulturor të tij, përfundimisht nën emërtimin shqiptar.

Fitoret e përmasave të mirënjohura në rrafsh të brendshëm dhe ndërkombëtar të arritura nga epirotët nën udhëheqjen e Skenderbeut, nuk mund të realizoheshin pa një shkallë të caktuar të domosdoshme të zhvillimit ekonomik, shoqëror e politik të krahasueshëm me Evro0pën e asaj kohe. Kësaj shkalle zhvillimi i përgjigjej, pa dyshim, dhe një nivel plotësisht i kënaqshëm dhe i nevojshëm kulturor, i dëshmuar në kontributin që dhanë humanistët shqiptarë, aso kohe dhe më pas, gjatë shekujve XV-XVI, në Rilindjen evropiane. Këto fitore u arritën dhe në sajë të një vetëdije të lartë historike dhe politike. Skenderbeu qe i vetëdijshëm për traditat shtetërore dhe pse jo të rrafshit perandorak të popullit të vet. Banorët e Shqipërisë së asaj kohe qenë po ashtu të vetëdijshëm dhe për përkatësinë e tyre etnike të veçantë, të dallueshme dhe, për mbi të gjitha, përbashkuese epirote/shqiptare.

Përdorimi i etnonimit Epirot, i barabartë me vetëpërcaktimin pasardhës shqiptar, nga vetë Skenderbeu dhe nga autorë si Barleci, Frangu dhe Bardhi është një tregues mjaft shprehës i procesit të ngjizjes së kombësisë shqiptare në kushtet e reja të krijuara dhe të frymëzuara dhe më tej nga epoka skenderbegiane. Emërtimi epirot, në kushtet e sundimit osman, ishte shprehje e kësaj vetëdije mbikrahinore dhe mbifetare, të ngritur mbi trashëgiminë e periudhës feudale paraardhëse, të dalluar deri më atëherë për përçarjen e saj karakteristike si dhe në vendet e tjera jo vetëm ballkanike por dhe më gjerë.

Epoka e Skenderbeut me arritjet e saj dhe me jehonën e fuqishme mundësoi në mënyrë vendimtare për kapërcimin e rreziqeve që rridhnin nga identifikimi i fesë me kombësinë dhe sidomos nga zbatimi i sistemit osman të mileteve. Që nga kjo kohë nuk mund të bëhet më fjalë për një krizë identiteti në mesin e shqiptarëve.

Identifikimi i shqiptarëvet të epokës së Skenderbeut duke filluar me vetë prijësin e tyre me epirotin, shqiptarin e ardhshëm, shënoi fillimin e asaj tradite skenderbegiane, lindjen dhe përforcimin e asaj vetëdije që në ecurinë e vet të mëtejshme do të shndërrohej në ndërgjegje të mirëfilltë dhe të fuqishme kombëtare. Ta quash atë, sikurse shprehet Engjell Sedaj, produkt i një “vetëdije të shëmtuar”, është pak ta vlerësosh një pohim të tillë vetëm si lapsus.

Paraardhësit tanë, që nga Skenderbeu dhe humanistët më pas, duke u ngritur mbi kriteret teokratike i kapërcyen me sukses të plotë rrjedhimet që sillte mungesa e një kishe nacionale. Shqiptarët u bashkuan për rreth Skenderbeut pa dallim besimi, në se ishin të krishterë latinë, të krishterë bizantinë, pravosllavë dhe unitë apo edhe të sapokthyer në islamë. Ata i bashkoi vetëdija etnike e trashëguar e ngritur mbi bazën e bashkëjetesës ndërfetare shembullore të trashëguar.

Roli i traditës skenderbegiane në ruajtjen e konsolidimin e vetëdijes etnike të shqiptarëve deri në atë shkallë sa ajo të ishte në gjendje t’i bënte ballë sundimit afro pesëshekullor osman, sistemit të tij të mileteve dhe politikave teokratike të ndjekura jo vetëm nga Porta e Lartë por dhe nga kishat dhe shtetet fqinje është plotësisht i qartë.

Përballë këtyre fakteve çdo kërkesë për ridimensionimin e mitit të Skenderbeut, sipas F. Lubonjës e të tjerëve në drejtim të tkurrjes së përmasave të tij mbarëshqiptare dhe në drejtim të përmbajtjes së tij thellësisht kombëtare, mbifetare, janë krejtësisht të pambështetura nga faktet që ofron jeta dhe veprimtaria e tij. Përpjekje të këtilla, cenojnë vetë thelbin e mitit të Skenderbeut si mit i përbashkimit të mbarëshqiptarëve, në rrafsh kombëtar, politik dhe shtetëror të tyre. Ato ngushtojnë gjithashtu së tepërmi përmasat e këtij miti në kuadër të Rilindjes evropiane, duke varfëruar në shkallë të ndjeshme mesazhin që ai sjell deri në ditët tona në rrafsh kombëtar dhe shumë më gjerë. Fjala është për një mit i cili mbështetet fuqimisht në realitetin historik të shekullit XV dhe në këtë kuptim nuk ka nevojë të mitologjizohet.

Miti i Gjergj Kastriotit si hero kombëtar ka mbijetuar në mbarë popullin shqiptar pa dallim besimi. Vetë ai nuk e braktisi asnjëherë, por e ruajti deri në vdekje emrin e tij mysliman Skender së bashku me titullin shum lartë të asaj kohe Beg. Përkundrejt epitetit “atlet i Krishtit”, të dhënë nga autoritetet më të larta të kishës katolike, për motive të caktuara, Kryezoti i Shqipërisë është përjetësuar në një popullsi me shumicë myslimane.

Si përfundim mund të thuhet, se Skenderbeu dhe bashkëkohësit e pasardhësit e tij shprehën në kohën e vet një vetëdije të lashtë historike, një vetëdije largpamëse politike si dhe një vetëdije të lartë etnike pragkombëtare. Pra, kur bëhej fjalë për epirotë nënkuptohej një popull, prijësit politikë dhe ushtarakë si dhe ata intelektualë dhe më gjerë të të cilit e kishin plotësisht të qartë se kishin të përbashkët, megjithë dallimet fetare, prejardhjen, traditat historike, gjuhën, territorin dhe një psihikë të shquar për unitetin e saj.

Për ta mbyllur le t’i drejtohemi dhe një here At Marin Sirdanit. Ai ka dhënë një argumentim tepër interesant si për lashtësinë, ashtu dhe për nevojën e daljes në dritë dhe të ngulitjes së etnonimit shqiptar, çka vlen dhe për atë epirot. Ai i kundërvihet pohimeve absurde të ditëve tona që e paraqesin atë thjesht rrjedhim të politikës fetare osmane, shkurt të islamizimit, dhe tërësisht fryt të vetëdijes së “bastarduar” të shumicës së popullsisë së islamizuar shqiptare. M. Sirdani, prift katolik, pa asnjë paragjykim, jo vetëm nuk qaset në këto ujra, pak të quhen të turbullta, por e sheh etnonimin shqiptar me prejardhje më të lashtë. Le ta japim këtë mendim të plotë:

“Po emni “Shqyptar” nuk kundrohet në kurrnji shkrimtar përpara të XVIII qindvjetë. Se si e kur hini në përdorim n’anekand Shqypnis, në mal e vrri, si emën i përbashkët kombsije nuk dihet, por mbasi përdoret pa përjashtim deri nder vendet ma t’izoluemet e dheut t’onë, do të caktohet së pakut para ardhjes së Turkut nder kto vende, e ka gjasë se ka hi në perdorim që me kohë të invazioneve të popujve barbarë në dhena të Ballkanit, pse atëherë kanë pasë ma tepër nevojë se kurdoherë t’onët me pasë nji emën të përbashkët kombsije per me u da prej sa e sa popujve qi u përshkojshin neper vende të tyne e u perzieshin me bashkatdhetarët e tyne.”

Epirotizmi skenderbegian moment kulmor i Motit të Madh u bë pararendës i shqiptarizmit rilindas dhe mbetet model për shqiptarizmin modern, sepse as internacionalizmat e djeshme dhe as teorizimet e sotme nuk kanë arritur ta nxjerrin jashtë lojet atdhetarizmin përderisa gjallojnë politika të vjetruara tejet virulente!

 

 

January 29, 2018 17:58
Komento

Ende pa komente

Ende pa komente!

Je i mirëpritur. Bëhu i pari që komenton këtë artikull. Kujdes etikën.

Komento
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*