Gjimnazistët e Tiranës në vitet ’60-’70. Një rrëfim për nostalgjikët që do trondiste njohuritë e shumëkujt, sidomos të të rinjve të sotëm

June 28, 2020 23:38

Gjimnazistët e Tiranës në vitet ’60-’70. Një rrëfim për nostalgjikët që do trondiste njohuritë e shumëkujt, sidomos të të rinjve të sotëm

Këto ditë, Shtëpia Botuese “Onufri” botoi librin më të ri të Prof.Fatos Tarifës, titulluar Koha e shkurtër e lirisë në diktaturë (Tirana për nostalgjikët e saj).

Rradhët që vijojnë botuar sot nga DITA janë fragmente të shkëputura nga ky libër.

Ato pasohen nga parathënia që Prof. Pëllumb Xhufi ka shkruar për këtë vëllim:

 

Vitet 1960 konsiderohen zakonisht si një periudhë, në të cilën jeta e rinisë amerikane (dhe deri diku jeta e një pjese të rinisë në vendet e Europës Perëndimore) konsistonte kryesisht në tri gjëra: Sex, Drugs dhe Rock ‘n’ Roll. Këto kultivuan në mendjet e të rinjve utopinë e një jete ku do të zgjidheshin të gjitha problemet e tyre.

Thirrjet për një hedonizëm narcisist dhe për kënaqësi seksuale të çdo lloji, si rruga drejt çlirimit dhe, rrjedhimisht, si një detyrë politike ndaj vetes dhe ndaj shoqërisë, ishin një narrativë joshëse e fuqishme për brezin e ri, të lindur pas Luftës së Dytë Botërore (i ashtuquajturi “generation of baby boomers”), i cili, në vitet 1960 po rritej i mësuar me kulturën konsumeriste.

Në atmosferën që u krijua në fundin e viteve 1960, shprehja “If it feels good, do it”, u bë një slogan gjerësisht i përhapur në radhët e rinisë. Marijuana, e cila, deri në atë kohë ishte përdorur fshehurazi, kryesisht nga muzikantët e Jazz-it dhe huliganët, tashmë filloi të përdorej kudo dhe gjerësisht nga të rinjtë. Përdorimi i saj u bë “sinonim i mendjes së hapur dhe i tolerancës” për kulturën e brezit të ri të asaj dekade.

* * *

Çfarë ndodhi—ose, më saktë, çfarë nisi të ndodhte në Tiranë—në prag të viteve 1970 dhe në dy vitet e parë të asaj dekade nuk mund të kuptohet pa këtë transformim kulturor demokratik e rrënjësor të shoqërisë amerikane dhe të shoqërive europiano-perëndimore.

Them në Tiranë dhe jo në Shqipëri, pasi pjesa më e madhe e vendit, me përjashtim, ndoshta, të dy prej qyteteve kryesorë—Durrësit dhe Shkodës—ku të rinjtë mund të dëgjonin valët e RAI Radio 1, 2 dhe 3 dhe të radiostacioneve të tjerë të huaj dhe disa—fare pak prej tyre—mund të shihnin televizionin italian dhe atë jugosllav, pjesa tjetër e vendit ishte dhe mbeti në një terr të plotë informativ.

Fatos Tarifa

Tirana ishte ndryshe. Si kryeqytet, ajo gjithnjë kishte qenë më e ekspozuar ndaj trendeve kulturorë të kohës. Këtu ishte përqendruar inteligjenca krijuese e vendit, shkrimtarët dhe artistët më të mirë. Këtu jetonin profesorati dhe studentët e Universitetit të Tiranës, i vetmi universitet shqiptar në atë kohë, i cili ishte themeluar më 1957, tre vite pasi unë kisha lindur. Qyteti me popullsinë më të madhe në vend, Tirana kishte, gjithashtu, edhe numrin më të madh të nxënësve të shkollave të mesme, të cilët, në mesin e viteve 1960 dhe në fillim të viteve 1970 mësonin në 5 gjimnaze.

Tre prej tyre, gjimnazet “Petro Nini Luarasi”, “Qemal Stafa” dhe “Sami Frashëri” konkurronin në ato vite për ekselencë. Nxënësit e këtyre shkollave u bënë në atë kohë një shtysë e rëndësishme për ndryshime kulturore në mbarë vendin. Roli i tyre në shoqërinë shqiptare mund të jetë nënvlerësuar, ose anashkaluar nga ata historianë që janë përpjekur të studiojnë Shqipërinë komuniste në vitet 1960 dhe në fillim të viteve 1970.

Në fakt, ajo periudhë e shkurtër liberalizimi në muzikë, në arte, në veshje dhe në mënyrën e jetesës që përjetuam në ndërrimin e atyre dy dekadave nuk do të ishte e bërë e mundur pa rininë e shkollave të mesme të Tiranës. Studentët e Universitetit të Tiranës, gjithashtu, por ata, në fund të viteve 1960 dhe në fillim të viteve 1970, jo vetëm nuk ishin më të shumë të numër, por edhe nuk përbënin një masë homogjene e kompakte nga pikëpamja e formimit kulturor dhe e vlerave që mbartnin me vete nga krahinat dhe rrethet nga kishin ardhur.

Ne, gjimnazistët e Tiranës, përkundrazi, ishim një klasë më vete, një grupmoshë rebele. Ne krijuam një identitet social tonin. Ne jo vetëm gëzonim një mirëqenie ekonomike relativisht më të mirë sesa moshatarët tanë në qytetet e tjerë—dhe shumë më të mirë sesa moshatarët tanë në zonat rurale të vendit, ku jetonin rreth dy të tretat e popullsisë—por edhe ishim në ato vite relativisht më të lirë e më të hapur në kërkesat dhe në dëshirat tona. Tutela prindërore, për shumicën prej nesh, ishte, gjithashtu, më e relaksuar. Më të relaksuara e më të lira ishin edhe marrëdhëniet mes djemve e vajzave.

* * *

Për hir të së vërtetës, duhet thënë se, në atë kohë, ne dinim shumë pak për atë çfarë po ndodhte në Perëndim dhe akoma më pak e kuptonim rëndësinë e tronditjeve të mëdha politike e kulturore që po pësonin shoqëria amerikane dhe shoqëritë më të zhvilluara europiane të kohës.

Ne nuk i kishim lexuar dhe nuk i njihnim intelektualët më të pëlqyer të rinisë në Perëndim, Wilhem Reich, Herbert Marcuse apo C. Wrihgt Mills. Ne kishim dëgjuar për demonstratat e mëdha të studentëve të 1968-ës në Berkli dhe në Nju Jork, në Londër e në Amsterdam, në Berlin e në Romë, në Paris e në Tokio, dhe shumë nga ne i kishin parë ato në televizionin italian.

Por ne, në atë kohë, ishim shumë të rinj, dhe nuk i kuptonim kërkesat e tyre. Për shumicën prej nesh, që gjykimet për politikën i merrnim si të mirëqena nga më të rriturit, nga prindërit tanë në radhë të parë, ajo valë e fuqishme demonstratash studentore provonte teorinë marksiste dhe mësimet e Partisë së Punës se, në kapitalizëm, si kudo ku ka shtypje, ka edhe rezistencë, ka edhe rebelim.

Si adoleshentë, ne na bënin përshtypje jo sloganet e studentëve amerikanë dhe thirrjet e tyre kundër Luftës në Vietnam, por veshja e tyre, stili i flokëve, muzika. Këto ishin më pranë nesh. Këto ishin më të ndieshme e më të pëlqyeshme për ne. Muzika. Veshja. Stili i flokëve. Të tjerat ishin politikë dhe shumica prej nesh ishim një brez apolitik.

* * *

Vitet 1970-1972 kanë qenë vite të jashtëzakonshëm për kulturën, artin dhe muzikën shqiptare. Për herë të parë pas një kohe të gjatë në këto fusha u eksperimentua—kubizmi në pikturë, hermetizmi në poezi, ritmi në muzikë.

Televizioni e kish bërë Shqipërinë, më në fund, një krahinë të vogël të atij komuniteti mbarënjerëzor, që Marshall McCluhan, qysh më 1964, e kishte quajtur Global Village, me çka ai kuptonte një botë të ndërlidhur përmes një sistemi nervor elektronik (media, kryesisht televizioni).

Në ato vite, ne as që mund ta imagjinonim dot se, dy breza më pas, të rinjtë e moshës sonë do të rriteshin me televizorë HD 3D me ekranë “flat” 50 inch në dhomat e pritjes.

Televizorët tanë bardhezi, me ekran 13 deri 19 inch, të cilët përgjithësisht i mbanim në kuzhinë, ku edhe gatuanin nënat dhe gjyshet tona dhe hanim familjarisht, ishin në atë kohë institucione kulturorë dhe, në një kuptim shumë real të fjalës, e vetmja dritare prej nga mund të shihnim botën që rrethonte ishullin tonë të izoluar shqiptar.

* * *

Në ato vite, ne nuk ishim në gjendje ta vlerësonim muzikën e bitëllsave. Ne thjesht e pëlqenim atë dhe “e dinim” se ata ishin të mëdhenj, të jashtëzakonshëm. Për ne, të rinjtë adoleshentë në Tiranën e asaj kohe, bitëllsat ishin mbi çdo gjë. Ata ishin sinonim i Lirisë. Liri e fjalës. Liri e dashurisë. Liri e veshjes. Liri e stilit të flokëve. Liri e revoltës. Liri për të qenë vetvetja. Ne ishim rritur pa këto liri. Për këtë arsye, ndoshta, bitëllsat u bënë “heronjtë” e moshës sonë.

* * *

Muzika nuk ishte i vetmi aspekt i jetës kulturore në Tiranën e fundit të viteve 1960 dhe të fillimit të viteve 1970 ku u ndie një frymë liberale e theksuar. Veshja e të rinjve dhe stili i flokëve pësuan, gjithashtu, një ndryshim shumë të madh. Këto u bënë perëndimore po aq sa edhe muzika që dëgjohej dhe luhej në Tiranën e asaj kohe. Televizioni e kishtë bërë tashmë shumë të lehtë imitimin e çdo gjëje që të rinjtë shihnin se ndodhte përtej Adriatikut dhe përtej Atlantikut.
Sigurisht, mënyra boheme e jetesës, fustanet e llojit hippie dhe veshja psikedelike nuk u bënë asnjëherë pjesë e kulturës së rinisë shqiptare në atë kohë, por pantallonat “bell-bottoms” (cawboy) e me shtrat të shkurtër dhe këmishat e ngushta (slim fit), u bënë, për një periudhë kohe të shkurtër, moda e një pjese të studentëve universitarë dhe pothuasje e të gjithë rinisë së shkollave të mesme të Tiranës.

Për herë të parë të rinjtë shqiptarë filluan të vishnin në atë kohë pantallona blue jeans, edhe pse ato kishin një shekull që prodhoheshin e përdoreshin në Amerikë. Të popullarizuara veçanërisht nga Marlon Brando dhe James Dean në disa prej filmave të tyre të viteve 1950, si “The Wilde One” dhe “Rebel Without a Cause” (të përmendur më sipër në këtë ese), pantallonat jeans u bënë simboli i rebelimit të rinisë amerikane në atë kohë dhe në vitet 1960. Duke filluar nga vitet 1970, ato u bënë një ndër veshjet më të zakonshme në kulturën perëndimore.

* * *

Në një situatë relaksimi dhe tolerance kulturore të ndieshme, siç ishin vitet 1970-1972, ne, të rinjtë e asaj kohe, gjenim hapësirë për të dëfryer, për të qenë të lirë, relativisht të lirë e të pavarur, për të dëshmuar vitalitetin tonë, për të marrë kënaqësitë e moshës dhe për të stimuluar libidon tonë.

Vitet e gjimnazit në Tiranë nuk do të mbaheshin mend njëlloj nga brezi i moshatarëve të mi pa lirinë që—FATMIRËSISHT—shijuam në atë periudhë të shkurtër liberalizimi.
Kjo atmosferë lirie në krijimtarinë letrare e artistike, në muzikë, ne veshje e në sjellje vazhdoi derisa gjithçka e bukur dhe e re që kishim filluar të provonim e të pëlqenim në vitet 1970-1972 u ndalua në vitin 1973 nga regjimi në fuqi. Sidoqoftë, fryma jetësore, ajo që na bëri dhe na mbajti të lirë, siç pothuajse ishim në atë periudhë të rinisë sonë, mbeti me ne.

Në mendjet dhe në shpirtrat tanë.
Edhe pse partia dhe shteti i diktaturës së proletariatit u përpoqën të na regjimentonin forcërisht, një pjesë e muzikës, e arteve dhe e kulturës e ruajtën te ne, të rinjtë e asaj kohe, dëshirën për liri, jo thjesht si një ëndërr, por edhe si substancën morale më të thellë të shpirtit e të marrëdhënieve tona mes miqsh e shokësh, të cilat, për mua dhe për shumë nga të rinjtë e brezit tim të asaj kohe, mbetën e vazhdojnë të jenë të padeformuara nga shprishja e fabrikës sociale dhe nga meskiniteti që prodhon te disa njerëz përparësia e interesave materiale.

* * *

Ky vëllim i dedikohet kujtimit të Kastriot Gjinit, njërit prej djemtë më të talentuar dhe yjeve më të bukur të muzikës e të kulturës sonë në vitet 1970, i cili, me këngët e tij të bukura e shumë të dashura për rininë, u ngjit në skenë dhe, në mënyrë tragjike, nga një dorë e padukshme e fatit, u largua prej saj pa mbushur ende 30 vjeç. Pikërisht atëherë kur ne të gjithë kishim nevojë për të.

Ky vëllim u kushtohet gjithashtu shokëve të mi të gjimnazit, por ai është shkruar edhe për të gjithë ata burra dhe ato gra të brezit tim, që u rritën si fëmijë dhe të rinj në Tiranën e viteve 1960 dhe 1970. Unë uroj që çdonjëri prej tyre të gjejë sado pak nga jeta e vet në faqet e këtij vëllimi modest.

* * *

Natyrisht, këto kujtime janë narrativa ime. Kjo barrativë pasqyron besnikërisht disa prej eksperiencave të mia jetësore individuale (por edhe kolektive), ato që, nga këndvështrimi im i sotëm, besoj se e shprehin qartë morfologjinë urbane dhe gramatikën sociale të kohës në të cilën unë u rrita në Tiranë, si dhe mënyrën tonë të të menduarit e të jetesës si fëmijë dhe të rinj.

Me fjalë të tjera, këto kujtime janë my story. Ky vëllim, produkt i penës sime, jam unë, Fatos Tarifa.

 

Pëllumb Xhufi

Parathënie nga Prof. Pëllumb Xhufi

Ky vëllim me kujtime e përjetime të një adoleshenti e gjimnazisti në Tiranën e viteve 1960-1970 do të trondiste njohuritë e shumëkujt, sidomos të të rinjve të sotëm, të cilëve u është injektuar një tjetër imazh për jetën e kryeqytetit shqiptar në ato vite.

Për 30 vite me radhë, një politikë e mbrapshtë është përpjekur të krijojë te të rinjtë bindjen se nën regjimin komunist jeta e njerëzve, e përshkruar si të jetuarit në një burg të madh e të zymtë, kishte pushuar në këtë vend.

Nuk flitej, nuk qeshej, nuk gëzohej, nuk punohej, nuk mësohej, nuk luhej, nuk dashurohej. Vërtet burgjet ishin aty dhe, siç do ta thoshte Dante, “mjerë kush shkelte atë prag”. Si në çdo kohë, burgjet ishin të mbushur me grabitës, mashtrues, përdhunues, por edhe me kundërshtarë politikë të regjimit, shumë prej të cilëve, ndryshe nga të parët, ishin mendje të ndritura, që në kushtet e lirisë mund të kishin bërë shumë për vendin e tyre.

Por, kësaj radhe, me kujtimet e tij, Prof. Fatos Tarifa na çon aty ku, në vitet 1960-1970, adoleshentët dhe të rinjtë e Tiranës e të qyteteve të tjerë të Shqipërisë patën rastin të ndërtojnë një botë të vogël lirie të papritur e të pashpresuar, e cila u shtyp brutalisht pas vitit 1973.

Eshtë e pamundur të gjesh sot qoftë edhe një fjalë për këtë aspekt të jetës nën diktaturë në librat, në “studimet” ose në tekstet shkollorë të hartuar nga historianë, politologë, gazetarë, sociologë apo intelektualë gjysmakë të tranzicionit postkomunist.

Për këta fanatikë e shfrytëzues të politikës, çdo notë pozitive e së kaluarës komuniste duhet fshirë nga kujtesa. Damnatio memoriae.

Kjo notë polemike me këtë kategori të inteligjencës së sotme shqiptare ndeshet vazhdimisht dhe e mirëstrukturuar në faqet e këtij libri. Por, objekti i tij nuk është polemika me turmën e nihilistëve të paguar.

Prof. Tarifa synon të historizojë një copëz të jetës së tij e të brezit të tij, duke sjellë me besnikëri faqe të jetuara e pothuaj të harruara nga jeta e adoleshentëve dhe e të rinjve të viteve 1960 dhe 1970.

Rrëfimi i tij e befason lexuesin që në faqet e para, të cilat i kushtohen një prej zbavitjeve më të përhapura për adoleshentët e viteve 1960, atë të mbledhjes e të sistemimit të pullave postale. Ky ishte, në fakt, një angazhim mirëfilli “intelektual”, ndërkohë që pjesën tjetër të kohës së lirë e zinin loja e futbollit, loja me paqeta, gjuetia me llastiqe e zogjve—“gushkuqë” e “gushverdhë”—në rrepet e rrugës së Liceut ose te Kisha e Shën Prokopit, apo deri edhe “luftrat”, me gurë, me shpata e me shigjeta, që zhvilloheshin të ashpra, sidomos në të dyja anët e Lanës, mes kalamajve të pallateve “Shallvare” dhe atyre të pallateve “Agimi”.

Shkëmbimi i pullave përmes letërkëmbimit me bashkëmoshatarët tanë nga vende të huaja ishte një veprimtari e trashëguar nga koha kur Shqipëria bënte pjesë në kampin socialist. E çuditshme është që, pas ndarjes me Bashkimin Sovjetik, ky lloj komunikimi vazhdoi me fëmijë e të rinj nga vendet perëndimorë.

Bashkë me filmat dhe me muzikën me origjinë nga Italia, Franca, Spanja, Anglia (pa përjashtuar edhe ndonjë film të Hollywood-it me Gregory Peck dhe aktorë të tjerë të shquar), filatelia u bë një dritare e privilegjuar e komunikimit me botën për shumë “pionierë” e të rinj shqiptarë në fillimet e viteve 1960.

Dhe jo më kot, nga punishtja e tij e sociologut, Prof. Tarifa e trajton me përparësi këtë “hobby” djaloshar (në fakt, vëren ai, vajzat nuk e ushtronin një pasion të tillë). Ishte një “hobby” që nuk mund të mendohej e të ushtrohej pa përfshirë në rolin e protagonistit “Cen matrapazin” e “Rrugës së Dibrës”, ku faleshin për të pasuruar koleksionin e vet të gjithë filatelistët e vegjël.

E thotë bukur Tarifa: pullat që ne mblidhnim me vështirësi, joshnin fantazinë tonë e na çonin virtualisht në shtetet që ato përfaqësonin, të cilët, shpesh herë, ne, fëmijët e Tiranës, gabimisht i përfytyronim dhe i njësonim me pullat përkatëse.

Kështu, meqënëse pullat me emra të çuditshëm “Ceilon”, “Camerun”, “Kongo Belge”, “Kenya-Uganda-Tanganika” apo “Singapore Malay” ishin të bukura dhe gjithnjë “fringo”, shumëkush nga ne ishte i bindur se ato u përkisnin vendeve të zhvilluar e të begatë. Më vonë do mësonim se ata ishin vende të mjerë, të sapodalë nga sistemi kolonial, dhe bukuria e finesa e pullave të tyre shpjegohej me faktin se ato, ashtu si dhe kartmonedhat kombëtare, vazhdonin të shtypeshin në metropolet kolonialistë—në Paris, në Londër apo në Bruksel.

Dhe pas filatelisë, erdhi muzika. Prof. Tarifa, një njohës shumë i mirë i jazz-it dhe i pop-it anglo-amerikan, i rrëfen lexuesit të sotëm atë lëvizje epokale, me përmasat e një revolucioni social e kulturor, që solli në botë dalja në skenë e emrave të tillë, si Elvis Presley, Beatles etj.

E pra, djemtë “që ndryshuan botën” depërtuan, qysh në fillim të viteve 1960, edhe në Shqipërinë e varfër e të vetmuar. Bashkë me ta dhe me muzikën e tyre u shfaqën edhe në Shqipëri moda të reja, qëndrime e raporte të reja brenda familjes dhe shoqërisë.

Më herët se me pop-in anglo-amerikan, rinia e qyteteve tona u familjarizua edhe më masivisht me shkollën italiane të “bel canto-s”. Këngëtarë si Adriano Celentano, Lucio Battisti, Gianni Morandi mbrrinin deri këtu fillimisht nëpërmjet valëve të radios dhe më vonë përmes televizionit, ndërkohë që Mina (me këngën “Il cielo in una stanza”) dhe Domenico Modugno (me këngën “L’uomo in frack”) erdhën te të rinjtë, qysh në vitin 1960, nëpërmjet imazheve të filmit italian “Takim në Iskia”, i cili rezistoi për javë të tëra në kinematë e kryeqytetit.

Ende nuk kishte ardhur koha e “ilegalitetit”, kur muzika e huaj mund të ndiqej vetëm fshehtas. Mund të tingëllojë e pabesueshme për njerëz që nuk e kanë jetuar atë “kohë të shkurtër të lirisë nën diktaturë”, por deri në vitin 1973, kur nisi kryqëzata e PPSH-së kundër muzikës dhe artit perëndimor, këngëtarë si Tom Jones, Engelbert Humperdinck, the Beatles e, madje, edhe të papërmbajtshmit Rollind-Stones apo Led Zeppelin, mund t’i dëgjoje në valët e…Radio Tiranës!

Kush e përjetoi atë periudhë “liberalizmi” nuk mund të mos kujtojë se si të rinjtë e viteve 1960-1970 i shpotisnin ata të viteve 1980, duke i quajtur “brezi i humbur”.

Sot, Tirana ka ndryshuar thelbësisht, është rritur e transformuar. Prof. Tarifa na fton në një shëtitje në rrugët dhe në sheshet e kryeqytetit, duke na sjellë ndërmend emrat e tyre të dikurshëm, me të cilët identifikohej Tirana e atëhershme, por që sot janë ndërruar me emra të tjerë, si dhe lagje e sheshe që në këta tridhjetë vitet e fundit janë fundosur nën masën e hekurit e të betonit.

Tirana është rritur, është mbipopulluar, eventualisht edhe është zbukuruar. Por, fatkeqësisht, kjo Tiranë edhe është vulgarizuar, brutalizuar e pauperizuar. Një lloji të caktuar politike i ka interesuar një Tiranë e tillë, kaotike, brutale e konfliktuale.

Me këtë botim të ri, Prof. Tarifa na kujton një faqe pothuaj të harruar të historisë së kryeqytetit shqiptar, kur, edhe pse në kushtet e diktaturës, Tiranës i dha vulën e vet një brez i ri, i etur për dije, për kulturë dhe për komunikim.

Koha e shkurtër e lirisë në diktaturë nuk është thjesht një përmbledhje kujtimesh e përshtypjesh për Tiranën dhe për rininë e saj të viteve 1960-1970. Ky vëllim i Prof. Tarifës përmban analiza të holla sociologjike a posteriori të dukurive sociale e kulturore që karakterizuan jetën e kryeqytetit në atë periudhë.

Ai përshkohet nga një humanizëm vibrant, duke ngacmuar te lexuesit, sidomos te lexuesit 60-70 vjeçarë, kordat mistike të kujtesës e të nostalgjisë për një kohë të shkuar

 

——

Botuar në DITA. Ndalohet kategorikisht ribotimi i plotë ose i pjesshëm pa lejen e redaksisë dhe pa citimin korrekt e të dukahëm të burimit

June 28, 2020 23:38
Komento

34 Komente

  1. gjergji June 28, 23:59

    Si Tarifa ashtu edhe Xhufi bejne nje gabim duke lene vetem 2 vite ’70-’72 si vite te lirise. Vite te lirise kane qene edhe pas ’74 e me pas, se sistemi nuk e kishte te mundur te kontrollonte te gjithe rinine. Dhe se dyti, televizionet italiane apo jugosllave nuk shiheshin vetem ne Tirane, Durres, apo Shkoder. madje ne keto rrethe u vu me pas edhe zhurmuesi, por ai shihej ne Vlore, Fier, Lushnje italiani, ne Elbasan, Librazhd, Pogrades, Korce, si dhe ne tere pjesen verilindore e veriore Jugosllavi, por ndryshe nga qutetet e medha qe ishin me te hapura ne qytetet e provinces ndikimi ishte me i vogel. Sic duket ata revokojne vetem rinine e tyre dhe jo te te gjithe brezit te ri te asaj periudhe.

    Reply to this comment
    • k June 30, 11:58

      Lerini njerezit te shkruajne si e kane jetuar ata ate periudhe! Punonim te ndertonim nje antene per Rai! Dhe sa or harxhonim nen tjegullat e shtepise! Vitet 67-71 kane qene mbrese lenese spse edhe Italia filloi suksesi e kengeve. Edhe Bitells-at u cfaqen e te tjere. Pantallona kauboy dhe xhinse u shfaqen ne shume raste! Jeta ndryshoi ne ato vite,por varet se cfare moshe ke qene, ku ke qene dhe cfare ke qene! Sidoqofte falemnderit per sjelljen e atyre viteve ne kujtes! Pastaj ishin dhe femijet e bllokut!

      Reply to this comment
      • Po te ishte per dmjete e rruges Pal (te bllokut) do ishim akoma ne ferrin komunist - Rrofshin ata djem qe u ngriten ne revolte July 1, 01:58

        Fatos Tarifa sapo nuk thua qe pa ju djemte e Bllokut nuk do te ishte liberalizuar Shqiperia? Ti Fatos nuk ke faj sepse ishe i biri i Sevo Tarifes qe ishte koka e sigurimit te diktatorit Enver Hoxha. Ndersa Pellumb Xhufi qe te ka shkruar hyrjen e librit (me gjithe respektin qe kam per punen e tij) ishte po ashtu ne rrethin familjar te Enverit me mbesen e Omareve (kunati i Enverit). Ti ke harruar te pershkruash se cfare na ndodhi ne djemve dhe vajzave te tjere/a te Tiranes, qe edhe pse prinderit rrembyen pushket (nene e babe) dhe luftuan qe te gjithe te ishin te barabarte moren berrylin nga komandanti Ver Llapa dhe ne na shkaterroj jeten me pune 6 diteshe dhe te shtaten ne fshat per te mbledhur e korrur miser apo per te prashit sojen ne fushat e Lushnjes apo ndertuar hekurudhat e te tjera apo per te punuar turni i trete me duar te njoma nen moshe. Edhe pse femije te luftetare te LNC Enveri na shkaterroj me paranojat e tij per tu bere udheheqes marksist-leninist i botes. Pika qe si ra dhe qe e mori dhe shpetuam. Ky bythemuti i Enverit, i biri i qenit, i ka patur ne pjate te gjitha gjithe jeten e tij, dhe ky mut muti nuk mund t’a kuptoje qe ky eshte i biri i djallit qe ja u ktheu jeten shqiptareve ne ferr dhe krijoj parajsen e tij djallezore dhe hengri te gjithe shoket e tij. Jo me shtepi, por i hengri te gjalle, mish njeriu me torturat qe ju beri atyre vete dhe familjeve te tyre qe punonin nga mengjesi ne darke neper fushat e Lushnjes te syrgjynosur dhe sakatosur. Jeta jone ne komunizem (jam ne nje moshe me tenden, zotrote) ishte ferr. Ndersa per ju te bllokut ishte lalala, mesim gjuhesh, dalje jashte shtetit, ushqim i zgjedhur, dashuri me vajza qe ju afroheshin per postet e baballareve, jo se ishin ne dashuri me ju, dhe degjenerim moral e shpirteror. Ja kjo eshte e verteta qe ti na e nxjerr si revolucion bllokist. Ishte uragani popull qe e mori regjimin komunist perpara sepse po te ishte per djemte e bllokut shqiptaret do te vazhdonin te jetonin n ferrin komunist dhe sigurishtv ti prape do te ishe ambasador e profesor i privilegjuar. Ku ishe zotrote Fatos kur u hodh bisti i Enverit? Aman na e thuaj? Duke degjuar Adrianon, Beatles apo Rroling Stomnes? Apo ishte strukur neper bodrumet e Bllokut nga tmerri bashke me gjithe babane? Shko mer rri aty dhe mos na trego perralla me goca te bukura!

        Reply to this comment
  2. Forma dhe Permbajtja ! June 29, 02:06

    Ne vitet 60,70,80 kishte nje ritje te kultures artit muzikes qytetrimit jetes qytetare urbane urbanizimit te shoqerise por nje renie ekonomike ! Kishte sherbime publike shendetsore arsimore, nje kujdes per jeten e qytetare vihej re prania e rregullave dhe ligjeve te shtetit
    Perhere te pare ne historine e tyre shqiptaret kishin nje shoqeri te organizuar te pavarur te lire por jo plotesisht Nje liri te kufizuar vertet !
    Por kjo ishte vetem ne Tirane Durres Korce Fier Shkoder Vlore Sarande
    VERTET nje liri e kufizuar, sidoqofte modeste qe solli dicka te re psh ne shoqeri megjise ishte e kufizuar qytetet shqiptare kishin pesuar nje ndryshim te madh ne pak kohe !
    Ishte koha e ndryshimit por qe nuk u zhvillua ky ndryshim cilesor !
    70-80% e popullsise ishte popullsi fshatare pjesa me e varfer vetem 20-30 % ishin qytetar ose katunar te qytetruar, prej urbanizmit dhe kultures qytetare dhe jeten urbane
    po 70-80 % ishin komlet njerez te pa informuar mire kulturalisht dhe te pa mesuar me jeten e qytetit,
    Kjo pjese bente jeten me te veshtire nje jete te varfer, proviniale, qe ushqehej shume me idiologji komuniste pjesa me tru shpalare ! Ishin po thuajse skllever !
    Sikur te zhvillohej Fshati provincat si qyteti me reforma te medha ekonomike dhe kulturore Enver HOXHES DO TI HQNIM KAPELEN !

    Po tani pas 90 ?

    Tirana dhe Qytetet e Tjera si Dursi Vlora, fieri saranda ec jane jane fshatarizuar katunarizuar Kane ndryshuar bojen por nuk kane ndryshuar MENTALITETIN !

    Tani nje katunar fshatar pas 90` ne administrate- i shkolluar, i pasur dhe me pushtet dhe i angazhuar ne POLITIK eshte ber nje egersire e vertet korruptive ne publik prona dhe territori eshte trnasformuar me menyre te Jo te organizuar !
    Katunaret fshataret e sotem me pushtet dhe pasuri korruptive te angazhuar ne Politik nuk kane frike !
    Nuk kane frike nga ligji dhe nga shteti !
    Dje dhisnin ne brek !
    Sot hedhin shurren perpjet !
    ___
    Sikur pushteti pas 1990 te kishte shkuar ne duart qytetareve njereve me nje kulture modeste europiane pra te kishin qene ata lider te ndryshimeve politike kulturore
    Shqiperia nuk do te ishte aty ku eshte sot ! Ne gropen e Tranzicionit 30 vjecr !
    Asnji qytetar durrsak tirons vlonjat sarandiot shkodran korcar i shkolluar i edukum profesionalish nuk ka pas fuqi ose mundesi te ishte ne krye
    por edhe kur rastisi te ishte u luftua me egersi nga katunarizmi dhe mentaliteti fshataresk provincial i “shkolluar” ne kryeqytet !

    Kjo ishte katstrofa !

    Ndoshta ai 20-30 %qytetar qe u arrit me dhune nga komunizmi nuk ishte aq shume esencial sustancial per te pat ndikimin e vet pozitiv !
    _

    Shqiperise do ti duhet edhe nja 50 vjet te tjera per te arrit ate kulture qytetare qe u arrit ne nje kohe aq te shkurter 15-20 vjecar

    Cdo gje ka ndryshuar si kallup ne qytete por mentaliteti mbetet akoma katunaresk !
    Shikoni presidentet e shqiperise kryetaret e partive politike ministra kryeministra !

    gjithmone kane rreshqit ne llumin katunaresk shqiptar duke ndryshuar Formen po asnji here PERMBAJTJEN !

    Reply to this comment
  3. dik dik June 29, 04:50

    e lexova pothuaj germe per germe kete artikull dhe pa dashje rijetova 60=70-ten legjendare.
    duke falenderuar TOSIN DHE PELLUMBIN PER KETEE ARTiKULL THEM ME BINDJE SE JANE HILANJOZE TE NEVERITSHEM ( per Tosin nuk kam fare simpati me sakte neveri per Pellumbin kam respect).
    .
    Duke qene se jam moshatar I tyre dhe e kam perjetuar ate kohe dhe e njoh me milimitra dhe miligrame le te bejme OPONENCEN TOSIT DHE PLLUMIT,,
    ,Kam qene familje e larguar nga Tirana ne vitet 50 dhe kam jetuar midis Tiranes dhe Periferise dhe pa frike them se deri ne 1972-1973 Tirana ishte perendim Pike.
    Pse Enver Diktator I dobishem vuri gersheret ne 1973 ?
    A VEPROI MIRE APO KEQ ?
    PERGJIGJA ESHTE SE AI VEPROI NE MENYRE KOMPJUTERIKE DHE PER KETE KAM ARGUMENTE Deshmite e sotme te Fatos lubonjes baashkim shehut te spartak ngjeles dhe sidomos te Verres se general BEKTESHIT qe bashke me TOSAT DHE pellumbat por dhe low –life-at e periferise dolen nga kontrolli..
    .
    Ky super-degjenerim I sotem do ndodhte dhe pas 1973-it—
    $$$$$$$$$$$$$$$$$$$
    KESHTU SI SHAJME SOT ENVERIN QE SHITI KOSOVEN KUR SOT PO TALLIN LESHT MIQTE PERENDIMORE

    shajme enverin be na jashte Europe dhe eshte kji e fundit qe na trajton si shprehje gjeografike..ashtu dhe keto pordhet e Tosit dhe Plumit qe thone na ndaloi Enveri,,jo or jo ai ndaloi daljen nga kontrolli te Animal Farms…

    Reply to this comment
  4. Mehmet Metaj June 29, 09:31

    Jo McCluhan…por Mareshall McLuhan..!

    Reply to this comment
  5. intelektuali June 29, 09:46

    Nostalgjiku Fatos Tarifa:

    Shtoji librit tend famoz edhe kete video:

    https://www.youtube.com/watch?v=UCpncHGhxmM

    qe:

    Permbajtja e tij te jete akoma me e plote,

    por:

    Po te futesh edhe kete material qe e mbushi ate kohe Tiranen me thashetheme qe treegoheshin nate e dite ne cdo kafene te Kryeqytetit dhe qe erdhi pasi Liljana Hoxha u kap nga Sillua te bente sex me Kryeredaktorin Bukurosh nga Berati te “Zerit te Popullit” mbi tavolinen e zyres se tij, skandale qe i dinin edhe kalamajte e rruges ato vite te lavdishme te Komunizmit Enverist shqyptar:

    https://insajderi.com/gazetat-italiane-dhe-greke-nexhmija-e-dinte-qe-enveri-ishte-homoseksual/

    atehere:

    Une per vete si DESHMITAR okular te them me sinqeritet dhe e vleresoj se Libri Yt nostaligjik per Kohen e Qepes te Enverit dhe te Partise se Punes do te kete me te vertete

    VLERA TE PAPARA

    Reply to this comment
  6. Rita June 29, 10:32

    Do te pyesja autorin se pse ngatarron dekadat? Thote se ne vitet 1970-1973 rinia filloi te veshe pantallona bluxhins.Si duket ngatarron dokun blu kinez qe u be nje veshje klasike e mases punetore.E hedh pochte kete mashtrim te autorit sepse jam une qe kam guxuar te veshe pantallona origjinale bluxhins ne vjeshten e vitit 1982.E para ne nje nga qytetet e medha te vendit ku si mase me perzune nga nderrmarja per tre dite resht.Arsyeja veshje ekstravagante.Dhe pergjigja ime ishte te me nxirrnin ligjin se ndalohej te vishje te tilla pantallona.Pas tre diteve mospranim ne pune ulen kokat dhe pas meje ne qytet rinia filloi te vishte pantallona bluxhins origjinale qe i shisnin marinaret apo shoferet e kamioneve Al.
    Per ate kohe jo vetem qe s’ndjej nostalgji por vec trishtim per rinine time te humbur ne kotesi e lufte me ligjet antinjerezore e antihumane te diktatures qe perjetuam ne populli shqiptar.

    Reply to this comment
  7. cuditerisht nga brezi i xhufrave e siper, u mesohej te shanin shoket e baballareve; "te c..ifsha xhyshen" June 29, 10:46

    asgje e re dhe cuditeshme . realitet i thjeshte dhe nanyral si per te gjitha shoqerite e shteteve te tjere . momentet e diktatit kulturor moral e politik kane qene fragmentare . shqiperia nuk ka qene e izoluar as kulturalisht as fizikisht dy ndarje ka pase ka bota . kampi socialist dhe ai kapitalist, gati ne shifrat 50% me 50% . ne shqipetaret e socializmit, e patem bredh “culen” cep me cep te botes, nga cuba ne vjetnam nga ddr ne kine nga bullgaria ne brss . po te quheshim ne te izoluar se s’shkonim ne vendet kapitaliste, as ata nuk vinin te ne vendet socialiste . nje moment fare i shkurtet nga 77-ta deri 90-ta . nje fragment i vogel kohe, nuk do te thote izolim . pastaj, literatura e bollshme, qe pershkruante cdo qelize shkencore marale ekonomike e politike te kesaj bote (perendimore) per njerezit e etur per dije, e bente te panevojshme kontaktin fizik me boten e ashtuquajtur prendimore, qe sic po e shikojme sot duhet reformuar ne SOCIALISTE, pikerishte sic edhe iu afrua per t’u ndryshuar ne vitet 60-te 70-te ne te gjitha boten, sidomos me kulmimet, ne itali e france .

    Reply to this comment
  8. demo June 29, 11:30

    S`na ke trondit hic!
    I kemi thene e sterthene ne komentet tona keto 10-15 vjet ne gazeten e nerume Dita.
    Me qarte ka folur Spartak Ngjela dhe Vera Bekteshi ca vite me pare.
    Fatos Tarifa,si fasade fallco qe eshte,nuk ka mentalitet krijuesi,mbledh edhe origjinalet e te tjereve,kurse Pellumb Xhufit nuk i bejne nder keto rreshta.
    Llastimi i femijeve te perkedhelur te bllokut,nuk perben ngjarje as kohe te arte.
    Preferoj te kujtoj te rinjte e gjimnazeve te Shkodres dhe Vlores ne fillimet e diktatures terroriste,qe shkruanin trakte dhe parrulla neper mure.
    Ata po,bene dicka me shume se linden,
    I biri Sevos paska guxuar deri tek floket,muzika,Beatles,.Per xhinsa origjinale mos genjeje,se Sevo nuk dilte jashte si djemte e Mehmetit.
    Bashkim Shehun mbaj mend une me xhinsa origjinale.
    Shkurt, duan edhe keta djemte e llastuar te partizaneve xhahile, te tregojne heroizma !
    Kane bere edhe keta heroizma!

    Reply to this comment
  9. Mehmet Metaj June 29, 12:27

    Po…ka patur gjoja zhvillime ne Gjimnazet e Tiranes…ne ato vite…por pas “korrjes se barerave te kqija” dhe shfarosjes apo dengdisjes se familjeve te medha qe krijuan Shqiperine…duke filluar nga ajo e Ismail Qemalit dhe vazhduar me prerjen e kokave te elites intelektuale shqiptare…qe nga Zai Fundo, Nako Spiru, Zef Mala, Mustafa Gjinishi, Kico Tashko, Anastas Lulo, Sadik Premte,. Apo Bari Omari.., Tuk Jakova, grupi i deputeteve…!!
    Ben pak pushim dhe vazhduan ne v. 70-80 dhe deri ne fund sa s’mbeti me njeri normal ne kete vend dhe kjo beri qe ti bjere radha te dale ne krye Berisha, Majko etj…se sundoi arroganca e injorances sic thote Mikelanxhelo. !
    Se ju jeni dy profesore dhe njerez te ditur dhe nuk mund t’jua kujtoj ate qe thote Bernard Shaw..qe: “dija e rreme eshte me e keqe se injoranca”…!!!

    Reply to this comment
  10. Tironsi emigrant June 29, 13:13

    Kerkova ne interner dhe gjeta CV e mehmetit me siper.

    Dmth inxhinjer pyjesh.

    ATA emra qe zure ne goje ti Mehmet
    “Zai Fundo, Nako Spiru, Zef Mala, Mustafa Gjinishi, Kico Tashko, Anastas Lulo, Sadik Premte,. Apo Bari Omari.., Tuk Jakova, grupi i deputeteve…!!”

    Nuk eshte se i Prishen ndonje Pune zhvillmit te vendit. Se te gjithe profesionin Politiken ose juriste kishin dhe vetem llap llap ose blablabla thone kendej nga perendimi, benin asnje Pune tjeter. Te jepshnin mend dhe kerkoninte udheheqnin APO te sabotonn me sa te kish mundesi Pa U merakosur fare per Masen e popullit bijte e se cilit do ti kesh njohur ti me qindra e mijra atje ne bujqesor te Kamzes. Pa U merakosur se si sigurohej dhe fitohej buka e popullit. Si keta politikanet e Juristet e sotem, korrupt e hajdute imorale, te Pa zene Pune me Dore vetem te japin mend e te shtypin me kembe.
    Vetem ata dinin te tjeret kishin Lind per te shtruar kurizin.

    Me jep te drejte ti Mehmet. Nuk e di gjyshin APO prinderit nga cfare Backgrounds te vine?

    Asnje mjek APO inxhinjer APO ekonomist APO agronom nuk U Prek dhe me dijet e tyre, me idealizmin e tyre ndertuan dhe hodhen themelet e Shqiperise se re.
    Derisa U ngrit e U formua ajo shtrese e gjere massive me intelektuale, ekonomiste agronome (Ben pjese dhe ti) mjek inxinjere (ku Bej pjese dhe une) .

    Shume i pakenaqur qenke zotrote.

    Paske merak ti per ata.

    Cu duhet o i gjore Lirija e fjales Kur ske te Hash e te mbathesh.

    Po ndoshta Ju agronomet keni vjedhur e tjetersuar Pronat ne toka troje dhe pyje pas 90 dhe U duket se jeni afendikoj.

    Datelindja 60. Me emer Mehmet???
    Jemi gati moshatare.

    Duket me ate emer ke ardhe ne bujqesor nga ndonje fshat ne ate kohe.
    Une Tirane, lindur e rritur ne Tirane.

    Ske faj ti, ka faj ai regjim qe i morri pronat e familjes time dhe Ju beri Ju me shkolle.
    Su la aty te ishit bujqt e gjyshit dhe me pas te mite.

    Reply to this comment
  11. info analitike June 29, 13:16

    Verejta pasaktesi ne keto pershkrime nostalgjike, duke filluar qe nga mundesia per te kaptuar sinjalet televizive italiane e jugosllave qe nuk ishin opsione vetem te Tiranes, Durresit dhe Shkodres por edhe qyteteve te tjera bregdetare, pa harruar edhe zonat kufitare me Greqine dhe Maqedonine. Pastaj ekzistonte mundesia e informimit me valet radio (te shkurtra e te mesme) kishte nder to stacione si BBC, DW, Zeri i Amerikes, Radio Praga e shume te tjera nga te cilat merrej goxha informacion dhe degjohej muzike. Duhet patur parasysh se televizorat e pare u futen ne Shqiperi nga fundi i viteve ’60 dhe fillimi i viteve ’70 dhe ne Tirane kishe mundesi te shikoje kanalet italiane nepermjet antenes ne Malin e Dajtit deri kur u vendos censura dhe kanalet hapeshin vetem per te pare lajmet. Nderkohe qe zhurmuesit sfumonin kanalin jugoslllav.
    Nje dekade me vone kam qene nxenes i nje prej gjimnazeve te permendura ne liber dhe eshte e vertete se mbizoteronte njefare klime ngazellyese persa i perkiste shijeve muzikore, festave private neper shtepi, shkembimeve te librave te ndaluar. Ishin alternativat terheqese per te luftuar realitetin mbytes diktatorial qe here pas here behej i gjalle me kontrolle te papritura neper shkolla e me demaskime qesharake si psh. per floke te gjate, shfaqje te huaja etj. E njejta gje ndodhte ne zonat kufitare bregdetare ku rripi i kontrolleve shetrngohej sa here kishte arratisje ose tentativa per arratisje.

    Reply to this comment
  12. Mehmet Metaj June 29, 13:24

    Zhdukja e elites intelektuale shqiptare nga PP’es .. solli kete situate qe na del ne krye dhe nje sharlatan model si Edi Rama…me i paafti ne historine e liderave shqipare …!

    Reply to this comment
    • mirel July 1, 06:31

      Edi Ramuti eshte produkt i asaj elite. Si dje, si sot Tosi e Ramuti mendojne se si ara mo nuk ka patur. Tangerlliku i rokenrollit e paska patur vallen e rende. Inxhiniera e profesioniste nga gjithe Shqiperia ishin te pavlere para ketyre. Dhe PSne ata e shkaterruan. E kthyen ne prone te tyren. Per te punuar punonte gjitge Shqiperia, keta kishin pordhet e medha. Elite me nje fjale. Me nder elite.
      Elitat jane pararoja e mendimit dhe te revolucionit kudo ne bote.
      Po kam hall se tremb halete e Zogut dhe te Mithatit ketu, e ngrihen te mbrojne kapitalizmin boteror. Kush i degjon pastaj..

      Reply to this comment
  13. intelektuali June 29, 13:43

    BLUXHINSE ORIGJINALE?

    E nderuara gazeta DITA dhe ju, te nderuar komentues inteligjente ne kete forum intelektual, duke verrejtur se eshte shtuar perdorimi i fjales “Bluejeans original” qe ne shqip do te thote “Bluxhinse origjinale” qe dolen ne pah ne Kohen e Qepes te Partise se Punes. Me lejen e komentuesve te nderuar ne kete forum te gazetes DITA kam deshiren te nderhyj me sqarime suplementare me nje etike te larte qytetare per kete teme intersante qe ka hapur Libri i Fatos Tarifes me shume terma ne anglisht dhe te pakuptueshem sot nga rinia jone:

    NJE SHKRIM NGA: INTELEKTUALI

    “Shpesh termi “xhinse” i referohet një stili të veçantë të pantallonave, të quajtur “xhinse blu”, të cilat u shpikën nga Jacob W. Davis në partneritet me Levi Strauss & Co. në 1871 [1] dhe u patentuan nga Jacob W. Davis dhe Levi Strauss më 20 maj 1873. Zanafilla e xhinseve historike eshte kur minatorët dhe lopcare e Perendimit te Larget u ankuan tek punedhenesit e tyre qe pantallonat e tyre griseshin shpesh gjate punes se tyre te rende dhe per kete qellim pronaret porositen nje cope te trashe, te posacme prej pambuku te presuar – kanavace, me te cilin pergatiteshin velat e anijeve ne Genoa, Italy dhe perkohesisht e zgjidhen kete problem me puntoret e tyre, por xhinset moderne u popullarizuan si veshje të rastësishme nga artistet famoze Marlon Brando dhe James Dean në filmat e tyre të viteve 1950, veçanërisht The Wild One dhe Rebel Without a Cause, duke u bërë një simbol i rebelimit te adoleshentëve ndaj pushtetit autoritar. Nga vitet 1960 e tutje, xhinset u bënë të zakonshme kudo ne Bote. Në ditët e sotme, ato janë një nga llojet më të njohura të pantallonave të veshjeve te perditshme në kulturën perëndimore. Historia e vertete e xhinseve fillon kur Levi Strauss, një i ri gjerman në 1851, shkoi nga Gjermania në New York për t’u bashkuar me vëllezërit e tij më të vjetër që kishin një dyqan mallrash ne metropolin lindor amerikan. Në 1853, ai u transferua në San Francisko për të hapur biznesin e tij me copa textili dhe me thumba metalike dhe percina per rrypa lekure. Atje u njoh me Jacob Davis qe ishte një rrobaqepës i cilët shpesh blente copa textili dhe percina nga Strauss Levi. Në 1872, Davis i shkruajti Strauss duke kërkuar që të beheshin partner ne biznes për të patentuar dhe shitur veshje të përforcuara me thumba apo percina bakri qe ishin te nevojshme per të përforcuar pikat e stresit te tegeleve, nga e cila ankoheshin papushim minatoret dhe kaubojsat e fermave te medha rreth e rrotull qytetit ne Bregun Veri Perendimor të Californise. Levi pranoi ofertën e Davidit dhe të dy burrat morën patentën e SHBA me nr. 139,121 në 20 maj 1873. Duke gjetur xhinsin e Genoa-s një material më të përshtatshëm për pantallonat e punës, ata filluan ta përdorin atë për të prodhuar pantallonat e tyre me “bel të ngritur”. Strauss fillimisht u shiti pantallonat kanavacë ne ngjyre kafe minatorëve dhe kaubojsave te bagetise se trashe, më vonë i ngjyrosi ato me indigo blu, dhe mori pamjen perfunditare te bluxhinsave legjendare si “pantallona qe nuk grisen kurre” u kthye vetëm pasi Davis shtoi percinat e tij famoze. Pra fillimisht, xhinset e Strauss-it nuk ishin veshje mode firmato sic i kujtonin te rinjte shqyptare dru me pre te Enverit ne Kohen e Qepes te Partise se Punes, por ishin thjeshte pantallona pune per punëtorët e fabrikave, minatorët, fermerët dhe kaubojsat qe mbikqyrinin bagëtitë në të gjithë perëndimin e Amerikës së Veriut. Në 1901 Levi Strauss krijoi konfigurimin e pesë xhepave tani të njohur dhe të industrisë standarde me dy xhepa të mëdhenj dhe xhep të vogël orësh përpara me dy xhepa në pjesën e pasme. Pasi aktori i Hollivudit, James Dean i popullarizoi ata në filmin “Rebel pa Kauzë”, veshja e xhinse u bë simbol i rebelimit të të rinjve gjatë viteve 1950. Gjatë viteve 1960 veshja me xhinse u bë më e pranueshme dhe popullore, dhe nga vitet 1970 ajo ishte bërë modë e përgjithshme në Shtetet e Bashkuara dhe ne Bote. Deri me sot mund të shihet se xhinset vishen nga burra dhe gra të të gjitha moshave, perfshire ketu edhe Presidentin amerikan, Ronald Reagan qe sapo mbaronte takimet e tij ne vitet 1970 qe permend Fatos Tarifa me nostalgji enveriste hidhte ne dysheme kostumet e shtrenjta dhe ishte perhere i veshur xhinse amerikane antikomuniste.

    POR XHINSET KANE EDHE HISTORI TE CUDITESHME JURIDIKE:

    Gjyqi i përdhunimit italian:

    Në Romë , Itali, në 1992, një instruktor veturash 45-vjeçar u akuzua për përdhunim, kurur ai i u hodh siper një vajzë 18-vjeçare për mësimin e saj të parë të drejtimit te makinës dhe e përdhunoi atë për një orë me radhe, pastaj i tha asaj nëse nëse do te fliste do ta vriste. Më vonë atë natë ajo u tha prindërve dhe prindërit e saj e akuzuan instruktorin ne polici dhe ceshtja mori dhene dhe u be tema dites ne shtyp, përdhunuesi i dyshuar u dënua me shume vite burg, por Gjykata Supreme Italiane rrëzoi vendimin per dënimin extrem në 1998 sepse viktima kishte veshur xhinse të ngushta pas trupit duke argumentuar se ishte e pamundur qe perdhunesi t’i hiqte xhinset pa konsensusin e viktimes, prandaj Gjykata e pepinove italiane (Pak a shume si Gjykata e Fullan Kusarit kur shpetoi Ilir Meten nga burgu) vendosi se ” … nuk ishte më përdhunim por nje akt seksual konsensual…”. C’te beje goca e shkrete, qe e palloi instruktori i kursit per drejtimin e makines, Gjykata Italiane qe justifikoi Saje Qorrin eshte njashtu pak a shume si Gjykatat shqyptare te Sali Berishes, Like Floririt dhe Edvin Rames. Por vendimi ne fjale nxiti një protestë të gjerë feministe. Një ditë pas vendimit, gratë në Parlamentin Italian protestuan duke veshur te gjitha bluxhinse te ngushta, madje me zixhirin e hapur kinse perpara dhe duke mbajtur pankarta që tregonin me germa te medha: “Jeanset, një Alibi për Përdhunim Maniakal”. Kjo proteste mori dhene dhe shume shpejt doli nga kufijte e Italise. Në shenjë solidariteti mbështetjeje, Senati dhe Asambleja e Kalifornisë ne SHBA ndoqën padinë. Së shpejti Patricia Giggans , Drejtore Ekzekutive e Komisionit në Los Angeles për Sulme kundër Grave, akuzoi Gjykaten Supreme italiane per diskriminim ndaj grave dhe e shpalli si një ngjarje vjetore qe u cilesua si “Dita e Xhinsit”. Që nga viti 2011 të paktën 20 shtete amerikane njohin zyrtarisht “Ditën e Xhinsit” në prill cdo vit. Veshja e detyrueshme e xhinseve në këtë ditë është bërë një simbol ndërkombëtar i protestës kundër qëndrimeve të tilla në lidhje me sulmet seksuale. E ndikuar nga keto protesta te gjera nderkombetare, ne vitin 2008 Gjykata Supreme Italiane rrëzoi vendimin e tyre dhe hoqi nga kodi penal argumentin e mbrojtjes “xhins” për akuzën e përdhunimit.”

    SI PER TREGUAR SE SA LARG JANE GJYKATAT E RILINDJES KUR EDI RAMA PERDHUNOI TIRONSIT ME TEATRIN KOMBETAR DHE KUR BASHKIM ULAJ PERDHUNOI SHQYPTARET ME FALLSIFIKIMET E TIJ TE UNAZA E MADHE

    Besoj se isha i dobishem me informacionin e paraqitur,

    intelektuali

    Reply to this comment
  14. Lili June 29, 14:18

    Ketu harron nje gje: zdukja e e kesaj elite ndodhi fale Nexhijes edheRamiz Alise, pa te cilin Nexhmija nuk sundonte… prej atyrevite Enver Hoxha nuk ishte ne gjendje me qeverise pas sulmot ne zemer edhe demtimet ne tru qe pesoj nga semundja.
    Aty filloj repressioni per te mbajtur pushtetin ne duarte e Ramizit e Nexhmijes ( ramiz en back off) .
    Sa per tarifen qe tash ka filluar me lexuar Reich/ in te cilin nuk e permend me kush ketu, shumei vonuare shume idioteske desjira e tij per te rikap ato vite izolimi, nje keshill as mos u mundo se je sklerotike ne mendim edhe sotlexohet tjetergje!

    Reply to this comment
  15. 70' Golden time June 29, 14:41

    Ne Tiranen e atyre viteve ne gjimnaze dhe universitete ka patur njerez te thjeshte ..djem blloku dhe ca lepirsa te bllokut si Fatosi dhe company…Nese do thoja kush ishte studenti me i urryer i atyre viteve do thoja MIKU TOSIT =BASHKIMEHMET SHEHU ( kjo eshte teme tjeter.

    Keq ardhje per FATOSEVO TARIFEN qe nuk e lidh dhe me nje fakt tjeter ate periudhe;;

    ISHTE KOHE E ARTE SE NE DYQANE KISHTE DHE QUMESHT DALLENDYSHE DHE PASTAJ FILLOJ PIKIADA..

    cfare nuk thote TOSI NE KETE ARTIKULL ??
    .
    Pas lidhjes me Kinen ne 1964-1974 pati nje zhvillim te fuqishem ne vend nga ndihmat e medha kineze dhe kjo periudhe ishte kulmi I zhvillimit dhe nje fare hapje ndaj botes por cfare ndodhi ? Kush e mban mend vete personalisht EHO drejtoi nje fushate kunder konservatorizmit,riteve mesjetare dhe perkrahu liberalizimin dhe frymen e se rese dhe novatore (kujtoni fajlimine Matit ne 1972 dhe biseda me Agim Meron) ku thote shprehimisht qe brezi I luftes duhet te largohet dhe ti lere vendin nje plejade te re kuadrosh te shkolluar me universitete dhe jo me me veteranete luftes

    .Kështu ka pasur dy fjalime të rëndësishme të Enver Hoxhës, që përmenden pak, por që në një farë mënyrë përcaktuan atë që quhet “periudha e liberalizmit”, pavarësisht se njerëzit pastaj i ngatërrojnë gjërat. Ka qenë i famshmi fjalimi i Matit i Enver Hoxhës dhe e dyta biseda me Agim Meron, që ishte në atë kohë rektori i universitetit. Në fjalimin e Matit Enver Hoxha hodhi idenë se shokët e udhëheqjes që kanë bërë luftën, kanë vlerat e tyre, por tani duhet t’ua hapin rrugën kuadrove të reja. Pra ishte ideja e një hapje dhe një rinovimi të kuadrove të reja. Ndërsa me Agim Meron, midis të tjerash Enver Hoxha tha se sa të na e dëgjojë muzikën rinia në radiot e huaja, më mirë ta japim ne vetë. Ishte një ide për frymëmarrje të rinisë. …mirpo cfare ndodhi???????
    *********
    Shqiptaret qe posa dolen nga nje mjerim 500 vjecar nen pushtimin turk,me vone nen nje shtet anadollak me Zogun dhe pastaj pushtimi fashist e gjeti shqiperine ne 1944 pa asnje kokerr leku,te uritur,te shkaterruar nga lufta dhe mbi 80 perqind e zonave rurale dhe malore ne gjendje mesjetare.

    .E thene ndryshe qe ky popull mund te emancipohej duhej te pakten 100 vjet..pra nga 1944 deri ne 2044 mund te civilozohej..pra kemi pune akoma per c’kafsherimine talebaneve Sali-baneve.
    Pikerisht ketu gaboi Enver Hoxha qe nxorri direkt nga mesjeta ne qytete berishistet barbare qe sot kane pushtuar ate vend.

    Cfare ndodhi ne fakt 1970-1972 ? Pak vemendje ju lutem..

    Ndersa Enver Hoxha po pregatitej te largohej nga skena politike dhe t’ja linte vendin brezit me te ri,duke shfrytezuar hapjen e tij ndaj cultures perendimore ,novatorizmit dhe te rese…ai popull,ata qeveritare te atehershem ,edhe shume familje te bllokut u HAPPEN BYTHESH..

    Filloi nje degjenerim I frikshem me teper nga shtresa injorante,nga te pakenaqurat nga sistemi si dhe nga agjenturat e huaja..Kjo u pasua deri ne tallje me Luften NCL dhete Enver Hoxhes vete bile dhe ne instanc a te larta…Pra filloi te behej nje permbysje sistemi ne menyre “gazmore” me muzike dhe TV…
    Ne ato vite koinciduan dhe tre ngjarje shokuese
    1-vizita e Niksonit ne Kine.

    .2-Lidhja e Titos me Kines

    dhe e treta ishte semundja e teper e rend e Enver Hoxhes.

    Pas nje rikuperimi te pjesshem Enveri u rikthye ne drejtim dhe filloi te hakmerrej me ato qe nuk e kuptuan liberalizimin e tij deri dhe permbysjen e tij prandaj mori dhe ato masa dragoniane se e pa qe ai popull ajo udheheqje e asaj kohe nuk ishin gati per “emancipim”.
    Kushdo mund te lexoje shenimet e autentike te Haxhi Kroit sekretarit personal te Enver Hoxhes dhe mund te kuptoje qe Enver HOXHA punoi dhe drejtoi normalisht nga 1944-1974 pra 30 vjet dhe pas kesaj ai duhej te mbrohej I semure rende nga ata qe donin ti merrnin “fronin” nga jashte dhe nga brenda.
    *************
    Cfare ndodhi ne 1991-1997 do te ndodhte dhe ne Shqiperi ne vitet 1973-1974.Ai vend sot eshte I djegur I shkaterruar moralisht ekonomikisht,ushatarakisht,financjarisht,moralisht dhe psiqikisht.
    Pikerisht dhe kjo egersi kanibaleske ndaj figures Enver Hoxhes eshte ne fakt monumenti me I mire qe po I bejne Enver Hoxhes qofte ish armiqte etij ambasadore te tipit Rajerson-Arvizu,qofte sumelepirisit e tij si Berisha,qofte Kaubojsa te peshtirosur si Edi Rama,qofte te perndjekurit (te permjerrurit ) politike qe sa ishte gjalle I rruajten topet dhe nuk po e mundin as te vdekur.

    Reply to this comment
  16. drejtuar....intelektualit . June 29, 14:53

    intelektual; s’pata durimin t’a lexoj me qarte . goxes s’i hiqen me zor xhinset e ngushta…apo xhinset e ngushta e ndezin oreksin e mashkullit, per ato goca qe veshin xhinse te ngushta ..?? ps. duke pare horizontin tend te interesuar per cdo fushe te jetes dhe “tolerances” se gjykimit (jo ne te gjitha rastet), te ftoj ne debat…intelektual, lidhur me komentin;…”cuditerisht nga brezi i xhufrave e siper…..” . edhe nje here, qe nga koha e qepes se enverit…sic thua ti e deri sot, s’me ka “kruajt” asnje njeri, te me mbushe mendjen se ka qene enverist (komunist) dhe ka ngele i tille, apo ka qene demokrat dhe vazhdon te jete i tille …

    Reply to this comment
  17. ziguri June 29, 15:05

    PO SEX BOHESH NE VITET 60 70 SE KJO POPULLSI SI U SHTU APO NGA BYTHA E TARIFES .

    Reply to this comment
  18. Disidenti June 29, 15:49

    Merr njerin perplas per tjetri! Na hapen barkun keta

    Reply to this comment
  19. mirel June 29, 17:00

    Tos Tarifa doli pikerisht pordhac Tironc, nga ata qe i shanim ne plazh me fis e fare.
    E kam kaluar rinine ne Vlore, dhe cfare rinie.
    Nuk me vjen zili fare per pordhacet e Tirones qe vetem pordhe mesuan dhe na shpune ne kete lloj sistemi pa asnje bosht. Shtet nga njerez pa karakter. Ashtu sic u perkedhelen ashtu e ndertuan kete vend, as mish e as peshk. Nje gje midis dhjerokracise dhe parimeve gjysmake te kompromisit.
    Pune vemjesh dmth. Shko mor Tos se nuk nxorret gje nga vitet tuaja 70 vec ca qurrasheve te pispillosur qe vazhdojne e na shesin mend akoma kur Shqiperia ka marre tatepjeten

    Reply to this comment
  20. halena e kardarese June 29, 17:33

    Po jetojme kohen e kameleoneve toksike..
    .
    Kujtoni memorialet ‘HEROIKE” te Halena Kadarese kur tregonte se e gdhinin ne bodrumet e Gramoz Pashkos ne vitet 70 ..edhe duke bere qejf tip orgjie dhe duke share Enverin ku me shume shquhej Gim Myftiu i biri Manush Myftiut antar i byrose politike…..pa folur per Bashkim Shehun djalin e Mehmet Shehut qe ishte me i avancuar kunder ” babit dhe xhaxhit”..
    .
    Do ja bej hallall “disidencen” e Halenes Kardarese por ky i fundit pasi dilte nga orgjite e Pashkos ne 5 te mengjezit me ‘shishe qumeshti”….cfare rrene….as nje here cifti Kadare nuk blinte qumesht ne dyqan se kishte trajtim special..
    .
    Do ja bej hallall “disidencen” e Halenes Kardarese por ky i fundit pasi dilte nga orgjite e Pashkos dhe disidentit Gimut Myftiut fillonte masakrimin e shokeve te tij nuk besoni?? LEXONI GAZETEN DRITA 14 SHKURT 1974 cfare thoshte disidenti kadare;;;
    ….
    Nuk është e rastit që pseudoshkrimtari dhe armiku i partisë Fadil Paçrami i linte të mbushura pseudodramat e tij me hije dhe jo me njerëz. Nuk është e rastit që ai bashkë me Todi Lubonjën ishin kundërshtarë të tërbuar të karakterit kombëtar në artet tona. Në poezi, F. Paçrami urrente figurën e baballarëve, në skulpturë figurën e nënës, në prozë përbuzte plakat shamizeza. Ai tmerrohej nga figura e Skëndërbeut me keq se një pasha turk.

    Pra, ai nuk duronte dot asgjë që kishte lidhje me themelet e popullit dhe të kombit. Nga kjo pikpamje ai të kujtonte ata pseudodijetarë të Ishullit të Laputëve, për të cilët Suifti tregon se kërkonin të shpiknin një metodë për të filluar ndërtimin e shtëpive nga catia.
    Djathtizmi i T. Lubonjës e F. Paçramit, kozmopolitizmi, urrejtja për folklorin dhe antishqiptarizmi i tyre, treguan dhe një herë se lufta e klasave në terrenin e letërsisë dhe të arteve është e gjallë dhe do të jetë e tillë për një kohë shumë të gjatë.

    Reply to this comment
  21. lushi June 29, 22:31

    o profa
    pse shperdoroni aftesite e te shkruarit me gomarlleqe.
    Pse o minifindet dhe floket e gjata e bekan jeten o?
    Pse nuk shkruani per djersen margaritar ne balle te puntoreve fshatareve ,inxhiniereve,agronomeve,doktoreve,balerinave ,aktoreve te dramave gjigande,ushtareve ne trase dhe munditit te qindra e qindra studenteve qe me dashuri dhe perkushtim mesinin shkencen e dijen.
    Ju profesore qaheni se nuk kishit nje shishe qumesht me teper ,por shqiperia ishte kamtjer ndertimimi dhe mbase mungonin dhe ca njerez te rrisnin disa lope me shume qe Ju te pinit me shume qumesht si vica qe ishit.

    Reply to this comment
    • mirel July 1, 06:42

      Shume e drejte lushi. Keshtu fillon diferencimi me popullin. Papritur ketyre u duket se u takon me shume nga te tjeret, dhe meqe kane pire alkool dhe kane kercyer rock’nroll, duan ti marrin te gjitha, dhe vlerat dhe privilegjet. Nuk eshte e drejte. Keta pordhace e shkaterruan Shqiperine..kompromise, teorira modernizmi, dhe ja rezultati. Populli dhe vendi kane mbaruar

      Reply to this comment
  22. Arben June 30, 06:25

    MASHTRUESA

    Reply to this comment
  23. Bashkatdhetari June 30, 16:02

    KOMPLIMENTA PER KOMENTIN E 70 Goldem time,shum rrealist dhe i vertete,pasi jam i atije brezi per te cilin diskutohet,dhe jam krenare qe perjetova ate zhvillim te vrullshem te vendit ne ato vite ne te gjitha fushat,arsim kulture shkence,industri,buqesi,hekurudha,minjera,hidrocentrale,elektrifikimi i gjith vendit,etj.Mjafton te permendim aksionet e rinise ku pervec aspektit ekonomik me shum solli zhvillimin kulturore sidimos per te rinjte e te rejat qe vinin nga zonat e thella malore qe u bene perhapes te se rese ne vendet e tyre pas kthimit nga aksionet e rinise .Bashkatdhetari.

    Reply to this comment
  24. Gzim Kulufi June 30, 20:51

    Pellumb Xhufi ne parathenie thote:
    “Kush e përjetoi atë periudhë “liberalizmi” nuk mund të mos kujtojë se si të rinjtë e viteve 1960-1970 i shpotisnin ata të viteve 1980, duke i quajtur “brezi i humbur”.”
    Ne fakt, une i riu i viteve ’80, tek bisedoja shpesh me ata te rinjte e fund-viteve 60 dhe fillim 70-ave mbi ate liberalizem te kohes se tyre dhe te thyer nga shteti, me nderhyrje brutale deri grisje fundesh dhe pantallonash kauboj te tyre nga policia, nuk degjoja keto fjale te mesiperme te Xhufit! Perkundrazi, ky brez shprehte admirim per ne me te rinjte, qe po e sfidonim sistemin me shume dhe me pandalshem se ‘ta, permes flokeve te gjata, mjekrave te parruara, veshjeve paksa ekstravagande, pantallonave kauboj, bisedave me te hapura e gjithshkaje. U perdor edhe tek brezi im grisja e pantallonave kauboj, por kerrkush nuk u thy dhe nuk u kthy, por vazhdoi me tej me po te njejten veshje dhe mode! Nuk eshte ndonje gje per tu mburrur, por eshte dicka qe te mbush me qetesi dhe krenari te heshtur.

    Reply to this comment
  25. Sofia June 30, 22:09

    o M. META NGA JE A DEREBARDHESE NUK TE MOREM VESH SE C THUA. PO KUR ISHE STUDENT NUK ISHE AS I PARI AS ME I KULTURUARI. ME C LEKE E BERE SHKOLLEN O DJALE , PO AHERE NGRIJE LAVDE PER ENVERIN O KAMELEON . ME SHKRUAN DHE DISA HERE NE NJE ARTIKULL ,SI PERMBLEDH DOT MENDIMET O DERE BARDHE A ZI .

    Reply to this comment
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*

Njoftim

Njoftim

Njoftim