Homazh dëshmorëve të Pavarësisë në Kurbin

December 5, 2017 11:32

Homazh dëshmorëve të Pavarësisë në Kurbin

Bektash Zeneli

Këto radhë kushtuar pesë burrave Dëshmorë të Atdheut, ndër të parët therorë të Shqipërisë së Pavarur, bij të Malësisë së Kurbinit, katër nga të cilët ishin nga Vinjolli e një nga Shkreta, po i nisim me një fakt mjaft domethënës: për çdo vit, për çdo mes Dhjetori, banorë të mbarë zonës, familjarë të Dëshmorëve, nxënës e mësues të shkollës që mban emrin e tyre “5 Dëshmorët e Rilindjes” vendosin kurora me lule tek lapidari, aty ku përjetësohen dëshmorët e lavdishëm.

Është interesant fakti se çdo njëri prej tyre, banorëve të fshatit, mësuesve, nxënësve, prej vegjëlisë, prej të gjithëve këtu pra, secili ka një pjesëtar të fisit të vet Dëshmor.

Ja  pra gjaku i tyre gëlon një botë të tërë me lule e këngë… Atje në këmbë të malit kryelartë të Skënderbeut, në Vinjollë të Kurbinit, ndodhet lapidari i bardhë, majë një kodre, i cili ngjan me kulmin e një kreshte shkëmbore mbuluar me borë. Në ballë, një pllakë e mermertë. Në të gdhenden emrat e tyre: Shyt Aliu, Hysen Bajrami, Nezir Saliu, Zenel Lika, Hasan Neziri. Janë këta emrat e pesë viganëve të Kurbinit, të cilët u flijuan në emër të lirisë për të mbetur përjetësisht të gjallë.

Ideali ishte vetëm një: Atdheu i lirë. Vitet, dekadat, shekujt, vijojnë udhën e tyre e ata, të përjetshmit Dëshmorë të Lirisë, qëndrojnë përherë ngulur në kujtesën e Kombit.

Akti i rënies së pesë Dëshmorëve të Kurbinit daton në mes Dhjetorin e vitit 1912, vetëm dy javë nga akti mbarëkombëtar i ngritjes së Flamurit në Vlorë nga patrioti Ismail Qemali dhe Shpalljes së Pavarësisë, Shtet i Lirë dhe i Pavarur, ngjarje që gëzoi pa masë mbarë shqiptarët. E, këtu, s’bën përjashtim as krahina e Kurbinit, kryengritja e armatosur e së cilës shërben si shkëndijë vendosmërie e mesazh i qartë që shqiptarët nuk e durojnë kurrë zgjedhën e huaj, se mbi shumëçka duan lirinë. Burra të tillë me zë si Gjin Pjetri i Kurbinit, i cili përkrah Dom Nikollë Kaçorrit e patriotëve të tjerë, u ndodh përkrah Ismail Qemalit duke dhënë kontribute reale në Shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë. Por, pas Shpalljes së Pavarësisë, Qeveria e Përkohshme e Ismail Qemalit, qysh në ditët e para, u gjend përballë vështirësive të reja. Nga njëra anë, pushtimi i disa krahinave të Shqipërisë Veriore e Verilindore dhe asaj të Mesme nga forcat serbe, nga ana tjetër nga presionet e vazhdueshme që bënte qeveria greke në krahinat e Shqipërisë së Poshtme, Jugut të vendit. Pushtuesit serbë do të arrinin gjer në Krujë e Kurbin. Komanda e tyre vendosur në Durrës, Tiranë por edhe në Krujë, nuk donte t’ia dinte as thirrjes së Ismail Qemalit, as dëshirës e vullnetit të popullit që dëshironte të jetonte i lirë dhe i pavarur në vendin e tij dhe të drejtohej nga Qeveria e dalë nga Kuvendi i Vlorës. Nga ana e tyre, serbët digjnin, plaçkitnin dhe ekzekutonin cilindo që guxonte të mbronte pavarësinë.

Akte të këtij terrori të pashembullt, serbët kryen edhe në Vinjollë të Kurbinit, shoqëruar me vrasjen e Begë Lamës, një luftëtari të dëgjuar të kësaj krahine. Pati edhe disa reprezalje të tjera si: ndalim qarkullimi, bllokimi i ujit të pijshëm, vendosja e patrullave në vendet kryesore duke e revoltuar së tepërmi popullsinë e këtyre zonave që me forma të ndryshme filloi luftën, rezistencën kundër tyre. Me luftën e popullit të zonës së Mamurrasit e të tokave të tjerë të pushtuara prej serbëve, u bashkua edhe Malësia e Kurbinit, Vinjolli kryesisht, që nën komandën e Ali Lames dërgoi një çetë luftëtarësh me qëllim goditjen e forcave serbe. Çeta e Vinjollit, godet rëndë forcat pushtuese tek Ura e Drojës dhe Zhejë duke lënë shumë të vrarë e të plagosur.

Të tërbuar nga kjo humbje, serbët, me forca të shumta në numër e materiale luftarake, ia arritën të futen në fshatin Vinjollë e në pamundësi të hakmerren me vrasje, djegin shtëpinë e Ali Lamës, i cili udhëhiqte çetën e Vinjollit. Pas aktit terrorist të serbëve, vinjollasit e bashkuar, u zunë pritë serbëve tek vendi i quajtur ‘Ara me gurë” ku sot ndodhet lagjja Livadhe. Nën zjarrin e armëve të vinjollasve serbët pësuan disfatë të plotë ku mbetën të vrarë e plagosur mbi 60 serbë, ushtarë e oficerë.

Në këtë betejë ballas me armikun pushtues shkëlqen trimëria e Hasan Likës, Ram Tares, Zenel Likës, Osman Sinanit, Hasan Keqit, Lam Kurtit etj. Para disa vitesh, në të gjallë të tij, Lamë Kurti na ka lënë këtë dëshmi: “Pasi në fshatin tonë mbërriti lajmi se forcat serbe ishin drejtuar që të hynin në Vinjollë, të gjithë burrat e zonës, me ato armë që kishin i zënë pritë robërve tek ‘Ara me gurë”. Ishte një natë e ftohtë, akull. Prisnim nga çasti në çast ardhjen e serbëve dhe kjo gjë nuk vonoi. Në të perënduar të diellit, filloi lufta e përgjakshme ku serbët u mundën keqas. Nga ana jonë patem vetëm një të plagosur. Me sytë e mi kam parë e numëruar 53 serbë të vrarë…”

Ajo që pësuan serbët në Vinjollë, alarmoji komandën e tyre, e cila ishte e vendosur në Krujë e që s’vonoi të dërgoj forca të tjera të armatosura edhe me topa e që rrahën për dy ditë rresht Malin e Skënderbeut mbi Vinjollë, atje ku ishte strehuar popullsia e zonës. Përballë kësaj fuqie ushtarake, të planeve të saj zaptuese, vinjollasit u detyruan të përdornin një taktikë tjetër.

Ata boshatisën fshatin dhe me armë në dorë, zotëruan malet përreth. Forcat serbe plaçkitën e dogjën përsëri. Por planet e tyre përsëri s’mundën t’i realizonin. Mungesa e zotësisë së tyre për të nënshtruar popullatën, ia la vendin pabesisë dhe mashtrimit.

Të ndihmuar nga elementë të shitur, serbët arritën që të futnin në dorë disa nga burrat më të njohur të zonës, të cilët ishin: Shyt Aliu, Hysen Bajrami, Nezir Saliu, Hasan Neziri e Zenel Lika, gjoja për të vendosur armëpushim, për të shmangur gjuajtjet me armë. Me egërsinë prej bishe e pabesisht, i maskruan këta pesë trima, në rrugën e quajtur “Kërtalle” mu në pikën e lidhjes së dy fshatrave Vinjolle-Mafsheq. Hasan Neziri, para se të nisej nga shtëpia e tij, la atje kutinë e duhanit bashkë me cigarishten, sahatin e xhepit, shenja këto që tregonin se ai e parashikonte pabesinë serbe.

Shyt Aliu, para se të nisej në atë takim fatkeq, i porosit të bijtë e tij, qe të luftonin deri në fund për lirinë e Shqipërisë.

Nuk mund të lëmë këtu pa përmendur një cilësi të lartë të njërit prej pesë dëshmorëve, Zenel Likës. Ndonëse rrethanat i kishin krijuar kushte për të shpëtuar nga masakrimi, ai nuk kishte pranuar duke thënë: “Po shokët ku ti la? Bashkë erdhëm, bashkë le të vdesim, të prerë në besë, por, me kryet lart, me ballë e gjoks nga armiku i pabesë”.

Me këtë akt mizor, te mbuluar me turp, pa arritur te realizojnë qëllimet e tyre, forcat serbe morën rrugën e kthimit drejt Krujës duke marrë me vete turpin e pabesinë, e lënë në këtë zonë të Kurbinit lavdinë e pamposhtur të bijve të vet, që ashtu të masakruar, mbeten për jetë të jetëve të pavdekshëm, përherë viganë, si edhe në këtë 105 vjetor të rënies së tyre. Nënkryetari i Qeverisë së Vlorës, patrioti Dom Nikoll Kaçorri, do të deklaronte: “Falë të madhit Zot dhe përpjekjeve të patrioteve Shqiptarë, vetë Qeverisë, u bë e mundur shporrja e një pushtuesi të egër dhe gjakatar…”.

December 5, 2017 11:32
Komento

Ende pa komente

Ende pa komente!

Je i mirëpritur. Bëhu i pari që komenton këtë artikull. Kujdes etikën.

Komento
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*