Jasharët, legjenda dhe e vërteta

March 6, 2018 17:57

Jasharët, legjenda dhe e vërteta

Bedri Islami

(Nga libri në punim)

E vetmja që kishte mbijetuar nga rrethimi i tre ditëve ishte një vajzë e vogël, Besarta. E brishtë, strukur në supin e vëllait të saj, Bekimit, me sytë gjithë dritë dhe pa asnjë lloj droje se gjërat mund të fikeshin, si ishin shuar aq shumë jetë, të mbetura tashmë në sytë e saj.

Kishim bërë një rrugë të gjatë; që nga Shtutgarti, kur isha nisur bashkë me djemtë e Familjes Jashari, me Muratin, Lulzimin dhe Bekimin, me bacën Rifat, dhe me mendjen se çfarë do të gjenim në ato kulla të shkrumbuara, pas një ndalese një natëshe në shtëpinë e Shaban Sinanit, tani, Prekazi, ashtu gjithë dritë në atë ditë qershori, me kullat e rrafshuara dhe të rënët e varrosur nën shiun e plumbave, na dukej sikur kishte dalë nga tabllot e dikurshme të luftës. Ishte bërë një luftë. Tri kullat ishin të djegura, muret gjithë plumba dhe gjurmë granatimesh dhe, pranë nesh një vajzë, ende e brishtë, që kishte parë gjithçka. E vetmja e mbijetuar: Besarta.

E shikoja i habitur dhe nuk më besohej se ajo vajzë ishte vetëm 12 vjeçare, që kishte kaluar përmes ferrit të luftës dhe përgjakimit të tmerrshëm, dhe ishte përsëri aty, tepër e brishtë, njerëzore. Varur paksa në krahun e vëllait të saj, Bekimit, me shikimin e çiltër, përmes të cilit mund të shikoje se si kishin trashëguar brezat mirësinë dhe qëndresën.

Kur mirësia dhe qëndresa vëreheshin tek ajo vajzë, mund të them ende fëmijë, çfarë do të kishte qenë me prindërit dhe të afërmit e saj…

Përpiqesha ta merrja me mend, por nuk mundja. Megjithëse mendoja se i kisha njohur mirë Jasharët, ajo vajzë e vogël, që rrinte e heshtur në dhomën e miqve, krejtësisht e qetë, dhe që herë pas here fliste diçka me zërin e saj që i gurgullonte, më thoshte se nuk kisha njohur veçse shumë pak.

Edhe sot, pas kaq shumë viteve, ende më tingëllojnë zërat e të mbijetuarve në Kosovë, të cilët, stoikë deri në skaj, të qetë deri në mbijetesë, kishin kaluar përmes provës së zjarrit dhe shpirti nuk u ishte djegur.

Ndaj edhe Sprovën time vendosa ta filloj me vegimin e kësaj vajze, atëbotë 11 vjeçare.

Gjithçka ishte e frikshme rreth saj, por vajza e vogël nuk kishte frikë.

Kishte tri ditë dhe dy netë që shtëpitë e Familjes, dhe të gjithë lagjes përreth, bombardoheshin pa pushim. Rrënojat e kullave ishin shpërndarë aty këtu dhe përmes tyre ngriheshin flakët e zjarrit. Njëra prej tyre ishte çarë në dysh, në tjetrën ishte hapur një vrimë e madhe, më shumë se dy metra, ndërsa nga ajo që ishte krejt në skaj, kishte filluar të shembej çatia e gjithë. Tjegullat e kuqe ishin stërpikur nga gjaku dhe gurët e themeleve ishin shndërruar në të bronxtë. Kishte pasur vetëm një heshtje të vogël në mbarimin e ditës së parë dhe fillimin e natës, pastaj asgjë nuk kishte heshtur më. Vajza e vogël, e brishtë në trup dhe që nuk kishte ende të 11 vitet, ishte strukur nën maxhen e shtëpisë, nuk kishte asnjë lloj frike në sytë e saj, priste deri në fund të dëgjonte ndonjërin nga njerëzit e shtëpisë, në se po vazhdonte të këndonte, ose atë këngën e Çerçiz Topullit, ose të Zhujë Selmanit apo “Në Dardani bien një tupan“ dhe kur , pas heshtjes disi të gjatë, nuk dëgjoi asgjë, diçka i lëvizi në kraharorin e saj. Në tri ditë e dy netë ajo kishte parë më shumë se sa shohin burrat shekullarë në një jetë të tërë, dhe tani dëgjonte trarët e shtëpisë kah rrëzoheshin gjysmë të djegur ose zhurmën e mureve kah binin njëri pas tjetrit.

Mbylli sytë dhe deshi të kujtonte të gjithë atë që kishte ngjarë, por nuk mundi, e kishte të vështirë, ndoshta nuk ishte as çasti i duhur, megjithatë bëri edhe një përpjekje të fundit dhe iu duk se gjithçka, në një moment të vetëm, kaloi përbri saj, vizion që nuk mund të kapej, diçka fluide, e dhimbshme deri në skajin ku është e vështirë të mbajë edhe një njeri prej guri. Megjithatë, ajo po mbahej, kishte në të gjithë qenien e saj një shtjellim të vrullshëm ndjenjash, të cilat, ashtu si ishte, nën maxhen e shtëpisë, ku po priste,ose të fillonin këngët ose të rifillonte lufta ,“vetëm të jetë njëra prej tyre“ mendoi, nuk dinte me se t’i bënte bashkë. Të fundmin nga njerëzit e saj kishte parë Kushtrimin, ai ishte vetëm 2 vite më i madh se ajo, djali i mixhës së saj, e kishte parë tek vraponte përmes oborrit të shtëpisë me një automatik në dorë, dhe i ishte dukur , se pikërisht në mesin e dy shtëpive, ishte vrarë edhe ai.

Heshtja që po vinte po i rëndonte përherë e më tepër. Në më shumë se 60 orët e fundit çastet e heshtjes kishin qenë të pakta, krejt të pakta, kishte pasur momente kur edhe i kishin dëshiruar ato çaste, sepse kishte qenë e pamundur të përballoje gjithë zhurmën rrokopujëse të tankeve, bombave, granatave, mitralozëve, pastaj ushtimat që vinin nga qielli, tymin e flakët, krismat, të gjithkundshme, të paprashme. Kishte qenë tepër e vështirë të përballoje tërë furinë e asaj zhurme që mund të çmendte këdo, veç atyre që ishin brenda tri shtëpive të Familjes dhe njerëzve të lagjes së tyre.

Tashmë, kur po fillonte të binte heshtja, në fundin e paradites së ditës së tretë, ajo nuk e donte më këtë. Priste të ndodhte diçka, të rifillonin krismat, kjo do të ishte një shenjë jete, ose të rifillonte kënga, edhe kjo do të ishte shenjë jete, sepse burrat , aq kohë sa kishin luftuar, po aq kohë edhe kishin kënduar; e nëse ndodhte kështu, kjo do të thoshte se nuk kishte mbetur krejt e vetme, nën atë muranë të jashtëzakonshme. Mirëpo asgjë nuk po ndodhte. Megjithëse ishin vetëm disa minuta, asaj iu dukën sikur kishte një jetë, dhe nuk e donte këtë.

Pastaj doli nga vendi ku kishte qenë e mbrojtur, doli ngadalë, e brishtë nën atë vorbull shkatërrimi dhe përgjakje, mbi flokët e saj kishte rënë pluhuri i luftës, sytë i kishte ende të skuqur nga tymrat dhe gazi lotsjellës, shikoi rreth vetes dhe dalloi trupat pranë saj. Një këtu, një aty. Iu kujtua çasti tragjik, kur një bombë e madhe i kishte rënë bodrumit dhe e kishte ndarë atë përgjysmë, duke e shkatërruar krejtësisht. Aty ishin vrarë disa nga pjesëtarët e familjes së saj. Kishte qenë një shpërthim i jashtëzakonshëm, fuqia e tij e kishte hedhur gjyshen e saj të mirë nga vendi ku ishin, në një dhomë tjetër, sepse ishin shkatërruar edhe muret që ndanin vendin ku ishin strehuar me dhomat e tjera përdhese. Iu kujtua se sa ishte lufta, e kishte dëgjuar zërin e babait të saj, por atë nuk e shihte, pastaj iu duk sikur përsëri nëpër shkallët e shtëpive dëgjoheshin hapat e gjyshit të saj fisnik dhe të mixhës.

Bëri me kujdes para. Ndjehej era e barotit dhe e pushkëve përzier me erën e zjarrit. Vajza e vogël iu afrua trupit të parë, që kishte më pranë vetes, e preku lehtë me dorë, pastaj i preku flokët, faqet, e tundi pak shpatullash, i mori kokën në duart e saj të vogla, i foli në emër dhe priti se mos do të kishte përgjigje. I thërriste përsëri në emër, por përgjigje nuk kishte. Atëherë ia ulte kokën ngadalë, përpiqej të gjente një vend të sheshtë për pushimin e tyre, afrohej tek tjetri dhe përsëri e prekte lehtas me dorë, i fliste përsëri në emër, priste një përgjigje të shkurtër, një shenjë jete, por përgjigje nuk kishte. Pastaj iu afrua nënës së saj, mendoi se aty do të kishte një përgjigje, cilado qoftë ajo, por edhe aty , mjerisht, nuk kishte asnjë.

Përmes pluhurit dalloi dy vajzat që ishin pranë njëra-tjetrës, Hidajeten, vajza e mixhës së saj të madh, dhe bri saj, Fatimen, motrën e saj më të vogël. Deshi t’u fliste, ishin gjaku i saj, por pastaj iu kujtua se nga granatimet ata ishin plagosur rëndë. Të dyja ishin mbështetur pas trupit të saj dhe ajo, dëgjonte eshtrat e tyre kah kërcisnin, sepse ishin thyer nga granatat dhe coprat e tavanit e të murit që kishin rënë mbi trupat e tyre. Kishin kërkuar ujë, dhe ajo ishte nisur, ashtu përmes të rënëve, për të gjetur qoftë edhe një pikë ujë, por kur ishte kthyer, ata, të dyja , nuk jetonin më. Ishin mbështetur tek njëra tjetra dhe kishin heshtur. Sidoqoftë ajo u foli edhe një herë, priti me ankth një përgjigje, por përgjigje nuk kishte.

U foli të gjithëve me emër, njëri pas tjetrit, njëzet herë me rradhë, njëzet herë priti prej të gjithëve një përgjigje, por heshtje, pastaj , kur nuk po e dinte se çfarë mund të bënte më tej, u fut nën maxhen e shtëpisë, duke menduar se kështu mund të strehohej disi. Ishte fundi i paradites së shtatë marsit 1998. Kishte tri ditë e dy netë që luftohej dhe vajza ishte e lodhur. Megjithatë nuk i mbylleshin sytë dhe as që e kishte bërë në mendje të dremiste.

Gjithçka përreth ishte përskuqur ose djegur e zhuritur. Erërat e atij fillim marsi ishin tej e për tej të mbushura me erën e veçantë të barotit, dhe duke lëvizur drejt fillimit të bjeshkëve, dukej sikur merrnin me vete pjesët e luftës.

Vajza e vogël nuk dallonte thuajse asgjë më, kur befas, krejt befas, ajo dëgjoi zhurmën e krismave të plumbave që përplaseshin nëpër gurët e shtëpisë, rafalle të një pas njëshme, një tym i dendur pastaj mbuloi gjithçka dhe ajo e diti mirëfilli se nuk ishin njerëzit e saj që po qëllonin. Sepse ata nuk mund të qëllonin kurrë mbi themelet e tyre. Askush nga Fisi i tyre nuk e kishte bërë këtë dhe vajza e vogël kishte kohë, shumë kohë që e kishte mësuar këtë. Ajo priti se çfarë mund të ndodhte. Nuk ndjente asnjë lloj frike, nuk kishte të dridhura dhe as që kishte kohë të mendohej se çfarë mund të ndodhte. Sido që të ishte, asgjë nuk do të mund të ishte më e rëndë se sa ajo që kishte ndodhur.

Pastaj dëgjoi hapa dhe zëra të çartur në një gjuhë të huaj që nuk e kishte mësuar kurrë. U dëgjuan edhe zhurmat e plasjeve të bombave të dorës dhe ajo e njohu mirë zhurmën e tyre. Kishte shumë kohë që ishte mësuar të dallonte tingëllimën e armëve të ndryshme. Ndoshta ishte rritur përmes tyre. Kur i kishte dëgjuar për herë të parë të përplaseshin mbi gurët e kullave të tyre, përsëri nga këto njerëz që po ecnin si të çartur përmes gërmadhave, nuk kishte qenë më shumë se 4 vjeçe, pra kishte kaluar fëmijërinë përmes tyre. Të çarturit futeshin brenda nëpër rrënojat e dhomave dhe qëllonin, pastaj dikujt prej tyre i shkuan sytë nën koritën e betonit, aty ku ishte strehuar vajza e vogël, në sytë e së cilës nuk dukej kurrë farë frike. Ishte mbuluar nga pluhuri, tymrat dhe u përpoq të mos lëvizte, por të çarturit i diktuan frymëmarrjen dhe e kuptuan se ishte gjallë. Ishte e vetmja që kishte mbijetuar dhe kur doli në oborrin mes shtëpive, aty ku ende preheshin trupat e luftëtarëve, ajo ndjeu edhe një herë dëshirën të fliste me to.

Të çarturit e nxorën në oborr dhe e ndaluan pranë shkallëve, ku ishte shtrirë mixha i saj i vogël. Dukej sikur kishte rënë të pushonte, do të kujtonte ajo më vonë, por asaj dite, çartërisht, njëri nga të çarturit e pyeti, në se ai që ishte aty, pranë shkallëve, ishte mixha i saj. Ajo e dinte se mixha ishte vrarë, e kishte parë çastin kur kishte ndodhur gjithçka, por të të çarturit nuk ishin të sigurtë. Mixha i saj, pak ditë më parë, e kishte shkurtuar mjekrën dhe të çarturit ishin të pasigurtë në njohjen e tij. E pyetën edhe një herë, dhe vajza e vogël, krejt qetësisht, sikur deri atëherë të mos kishte ndodhur asgjë, iu përgjegj se “Ky nuk është mixha im, është një dajë prej Llaushës”. Nuk donte të pranonte vdekjen apo kishte diçka krejt tjetër? Që ishte vrarë, ajo e dinte, që një njeri si mixha i saj nuk mund të vdiste, edhe këtë e dinte.

Pastaj një nga të çarturit e pyeti për emrin, por ajo përsëri nuk foli.

Vetëm ndjeu dëshirën t’u thoshte me të gjithë fuqinë e shpirtit të saj, t’u thoshte se ajo quhej Besarta Jashari, se ishte e bija e Hamzë Jasharit, se ishte mbesa e Shaban Jasharit, se për mixhë kishte balin Adem Jashari.

Policët serbë, krejtësisht të çartur, ndërsa shpejtonin të hiqnin të vrarët e tyre, vajzën e vogël e sollën rreth e rrotull shtëpive. E dërguan tek një veturë e bardhë dhe deshën t’i jepnin një injeksion apo diçka tjetër. Vetëm atëherë ato dëgjuan britmën e saj, nuk donte kurrfarë gjëje prej tyre , donte vetëm të ishte larg, sa më larg.

Shtëpitë dhe kullat vazhdonin të digjeshin. Trarët vazhdonin të përthyheshin njëri pas tjetrit. Gurët po bëheshin gjithnjë e më tej të bronxtë. Gjithçka ishte bërë tashmë e lemerishme rreth saj, por  Besarta vazhdonte të shikonte kullat që digjeshin, që po ktheheshin dalëngadalë në një muranë të zjarrtë.

15 muaj më vonë, kur e kam takuar për herë të parë Besartën, krejt natyrshëm, e kam pyetur në se kishte pasur frikë, e kam pyetur sepse e përfytyroja llahtarinë përmes së cilës mund të kishte kaluar, kur pranë saj ishin të pajetë njerëzit më të dashur, babai e nëna, motra e vëllezërit, gjyshi e gjyshja, bali Adem e nuset e shtëpisë, kushërinjtë e parë dhe të tjerët nga Fisi i tyre.

Besarta më pat thënë atëherë se ,“sa këndonte bali Adem, kurrfarë frike nuk kam pasur“. E pyeta se cilën këngë kishte kënduar. Më tha se atë këngën e Çerçiz Topullit, “Milazim, largo taborrë, se të skuq, të bëj me bojë”. Kur njerëzit heshtnin, bali thërriste, “iso, bre burra, iso“.

Më tha ashtu dhe unë e besova menjëherë.

 

March 6, 2018 17:57
Komento

1 Koment

  1. Niko Shpiragu March 8, 07:22

    E trishtueshme, brengosese, mjaft prekese. Kurre nuk duhet te harrohen heronjte qe japin jeten per atdheun. Por ne kete rast kemi te bejme me nje zhdukje te nje fisi te tere. E jashtezakoneshme, veshtire te gjesh ndonje rast tjeter ne te gjithe boten si ky. Z. Bedri, jeni njeri i mire, patriot dhe shkruani me ndjenja. Faleminderit dhe aferim te qofte!

    Reply to this comment
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*