29 qershori i pelegrinazhit

June 29, 2018 11:30

29 qershori i pelegrinazhit

 

Nga Moikom Zeqo

Kam shkruar disa herë në vite për bektashizmin shqiptar, i ftillëzuar nga panteizmi i çuditshëm i shiitëve, që Trojën e tyre e quajnë Qerbela.

Në shekullin XIX poeti demiurg Naim Frashëri, mori nismën e pabesueshme dot për të krijuar një mistikë familjare dhe shpirtërore për shqiptarët e tij, pra bektashizmin tipologjik dhe perbashkues gjitheshqiptar.

Në këtë optikë Naim Frashëri ka ngjashmëri me racën e profetëve.

Ai qe Poeti.

 Por Ai qe edhe Konstruktori i një religjioni sinkretik për shqiptarët e ndarë në disa fe, por kryesisht midis varianteve të krishterimit dhe të myslimanizmit, ose per nje lidhje te besueshme dhe simbolike midis tyre.

Kjo qe kryeidea.

Naim Frashëri e shkroi një traktat të Bektashizmit Shqiptar, si një përpjekje sinkronizuese dhe unitare.

Ai shkroi poezi për Krishtin, si dhe përktheu pjesë nga Bibla, por dhe nga shkrimet e Imam Aliut.

 Ai mendonte për një doktrinë kombëtare fetare, ndonëse si një utopi stimuluese shpirtërore.

                           ***

Në këtë pikë Naimi e protestantizonte bektashizmin dhe doktrinën mistike të shiitëve, ashtu si Martin Luteri reformoi dhe protestantizoi krishterimin.

                           ***

Në librat e mi “Syri i Tretë, Naim Frashëri dhe bektashizmi” si dhe “Princërit e Mistikës“ botuar gati 20 vjet më parë, e kam ravizuar, skicuar, theksuar karakterin novator, atdhetar të bektashizmit dhe Kryeprincit të Mistikës në letrat shqipe, Naimit të pavdekshëm.

***

Bektashizmi, që e ka Selinë e tij Botërore në Tiranë, përherë e ka iluminuar shqiptarinë e shekujve.

Ky religjion sinkretik i jashtëzakonshëm, për fat të keq është ende pak i studiuar.

Jam shprehur se bektashizmi universal shqiptar duhet të jetë në mbrojtjen e UNESCO-s si trashëgimi dhe pasuri e patjetersueshne e njerëzimit, ashtu si religjioni tjetër mistik i Tibetit.

                                ***

Bektashizmi tek shqiptarët, ka edhe tri pelegrinazhe të mëdha.

Pelegrinazhi i parë është ai i Sari Salltëkut në malin e Krujës.

Pelegrinazhi i dytë, por më i madhi në Ballkan është ai i Tomorit, në Kulmak, tek Tyrbja e Abaz Aliut.

Pelegrinazhi i tretë është ai i shpellës së Ballëm Sulltanit në Ballenjë të Martaneshit, që në 29 qershor festohet çdo ditë.

Shumë ngjarje dhe të vërteta historike i përkisnin kohërave të hershme, që kur Teqja e Martaneshit u hap si institucion nga martaneshasi Baba Hysen Mali (Rama) në Kullën e Pashës, tek Vendi i Shenjtë i Ballëm Sulltanit në Teqen e epërme me Ballenj, pikërisht ,aty, ku ndodhën dy ngjarje të mëdha kundra turqve, që përjetohet me këngën popullore „Zjarr në male e zjarr në bjeshkë“ , apo me ngjarje përsëri te betejave me turqit, nga u nis Baba Fejzo me Baba Hysenin dhe luftëtarët e tyre drejt Xixullës të Martaneshit, ku ranë 12 dëshmorë në fushë të nderit.

 Keto histori ishin dhe janë të prekshme edhe sot.

 Një nga këto vlera është predikimi i vëllazërimit, ku të gjithë baballarët në breza e kishin dhe e kanë në qendër të vëmendjes Baba Hysenin, që vërtet Teqen e ngriti në Martanesh, por trupi i tij sipas amanetit të tij u varros në Zerqan të Dibrës.

Kështu mund të themi, se gjysma e tokave te Martaneshit ishte futur nën ujë, falë organizimit të baballareve bektashiane te zones , për zgjidhjen e problemit të pronësisë, të teknikës dhe krahut të punës, që në kohën e Baba Hysenit për vijën e malit për fshatin Lenë dhe vijën e Zallit në kohën e Baba Jasharit të fshatit Peshk etj.

Në atë kohë Teqja ngriti një gatër me ujë në Kaptinë të Martaneshit për nxjerrjen e dërrasave apo mulli bloje,si dhe Valanica për rrobat e leshta.

 Më pas u ndërtua një hidrocentral elektrik nga Baba Selimi, i cili krahas Teqes siguronte energji elektrike edhe për një pjesë të fshatit.

                                ***

Një punë të lavdërueshme baballarët bektashianë bënë edhe në fushën e arsimit, ku spikati puna e palodhur e Baba Jasharit, që arriti të hapë Shkollën Shqipe në Martanesh në vitin 1908, por që për hir të së vërtetës shkolla të tilla ,nuk gjendeshin në atë kohë,, në Tiranë, Durrës, Shkodër apo gjetkë.

Edhe në fushën e kulturës u punua në krahinën e Martaneshit sidomos në kohën e Baba Selimit, i cili në Teqe kishte siguruar piano e fizarmonikë, gjë që tërhoqi vëmendjen e Pushtetit Qendror komunist, i cili deklaronte, se Babai i Martaneshit ka thithur rininë dhe ka bërë një hidrocentral elektrik dhe një dhomë kulture.

Thënia bektashiane se ” Pa atdhe nuk ka fe” gjeti manifestimin e nevojshëm dhe jetik në tërë krahinën.

Kështu, në Teqen e epërme në kohën e Baba Jasharit në vitin 1878 erdhi si mysafir për punët e Shqipërisë dhe hallet e popullit atdhetari i njohur Abdyl Frashëri.

Banorët vendas, sapo e panë këtë njeri madheshtor, zemerhekur, me mjekër, e kishin pritur me me nderim si dhe temenara si një Baba Bektashian.

Baba Hajdari dy herë ka mbledhur me armë burrat e trimat e Martaneshit dhe kanë shkuar për të mbrojtur Shkodrën nga serbomalazezët, duke lënë gjak në beteja dhe gjurmë në historinë e lavdishme të kësaj zone.

                                ***

Nën influencën e Aqif Pashë Elbasanit,qe e kish mik , Baba Jasharit në Teqen e Martaneshit më 25 nëntor 1912 ngriti Flamurin Kombëtar të Pavarësisë, pra,fill mbas Elbasanit.

Po në këtë Teqe u mblodh populli për të përballuar “kryengritjen” e Haxhi Qamilit ,ose siç i thonin në Martanesh Haxhi Fushës.

Aty u krijua Çeta Partizane ,një ndër çetat e para të vendit, me dy Batalione Partizane të inkuadruara më vonë në Brigadën e 18-të Sulmuese.

 Të bjen në sy fakti , se nga çdo familje kishte 1 ose 2 pjestarë të saj partizanë dhe të gjithë ishin nën udhëheqjen e sigurtë të Babait të Teqes pra Baba Faja Martaneshi, Hero i Popullit.

 Ky Baba çdo gjë e sidomos pasurinë e shkriu në interes të luftës për çlirimin e Shqipërisë nga zaptuesit fashisto-nazistë.

                                ***

Në Martanesh nuk ka patur Bajraktar, pasi Bajrakun e kishte Teqja ajo konsiderohej për banorët, fakt ky tejet interesant, per studimet e dokeve zakonore dhe antropologjine e traditave.

                                ***

Baba Faja Martaneshi është një nga heronjtë më emblematikë të Antifashizmit në Luftën e Dytë Botërore.

 Nuk ka një shembull tjetër, që një udhëheqës fetar, organizoi Luftën çlirimtare, qe anëtar i Shtabit të Përgjithshëm, pra në nivelin e gjeneralit dhe rrobat ushtarake i mbante të veshura, por jo kapelen ushtarake, por mbante taçin karakteristik bektashian. Kjo qe njëkohësisht një simbolikë e pakonkurueshme dot.

Baba Faja Martaneshi është kështu një nga burrat e mëdhenj dhe shëmbëlltyrat emblematike të Historisë Shqiptare.

Vrasja e tij e pabesë në Kryegjyshatë, është gati një thriller, por vepra e tij është e pavdekshme dhe shkëlqimtare.

Shkatërrimi i bustit të Baba Faja Martaneshit nga forca okulte dhe antishqiptare, qe një krim absurd ndaj Historisë.

Baba Faja Martaneshi,mbetete ne Kujtese, si një personazh naimian, i dalë njëkohësisht nga Eposi i Skënderbeut, por edhe nga Eposi i Qerbelasë sintetizuar ne Eposin e Antifashizmit, është dhe mbetet gjithashtu Heroi dhe Dëshmori.

 Ai është dhe mbetet Monument Shpirtëror.

***

Gjatë viteve kam udhëtuar shpesh në Martanesh, krahina më ekzotike, mbase, e krejt Shqipërisë.

 Por pak, ose aspak e studiuar.

Udhëtimi, pas Dajtit, në Malin me Gropa, që është një Park Gjeologjik me cirqe guri, që nga epoka e akullnajave, pra një çudi e natyrës, e klasit të parë, deri në qytezën e Krastës, që tani është rrudhur me një renime gërmadhash të pallateve, pastaj në peizazhet marramendëse të pyjeve, ku duken maja e Dhoksit (2029 m) e Trigjeprave (1474 m), apo mali Kaptina e Martaneshit (1870 m), PERJETOHET SI NJE KERSHERI NDIKUESE E MADHE.

Pastaj në kanjonet e krijuara nga ujërat e shumta, në fshatin Peshk (që ka qenë rezidenca e dikurshme e një Ipeshkvi), ku janë edhe rrënojat e një kishe të madhe mesjetare, pastaj në zemrën e fshatit Ballenj, ku është Guva Mistike, apo në fshatin e çuditshëm Gjon, ku kam parë i mrekulluar një varrezë me varre monumentale prej guri të Antikitetit të Vonë, pa harruar të përmend edhe gati pesë tuma, ose kodërvarre ilire, që flasin për një lashtësi të madhe dhe të pamohueshme dot nga askush, eshte nje plotesim i imazheve te spikatura dhe te paharruara.

Kam parë dhe fshatrat e tjerë të kësaj zone gjeografike si Vali, Lena dhe Staveci.

Në Ballenj, Baba Selimi, punëtor i madh, ka bërë ndërtimin e dy teqeve, në gur dhe arkitekturë tërheqëse.

Pikërisht në sheshin, e pyllit të Ballenjës bëhet edhe P,elegrinazhi i madh i 29 qershorit çdo vit.

***

E veçanta e krahinës së Martaneshit janë edhe bujaria, toleranca dhe urtësia.

Është e vetmja krahinë, apo një nga të paktat krahina, që nuk ka asnjë vëllavrasje dhe nuk njihet ngujimi kanunor.

Kur kujtojmë këto, natyrshëm gëzohemi dhe krenohemi aq sa paradoksale tingëllon puna e drejtuesve të pushtetit, ku për fat të keq edhe e disa intelektualëve vendorë, kur ju dha mundësia të shërbenin në vendin e tyre, në vend që të paktën të ruanin dhe të administronin çfarë gjetën, bënë të kundërtën.

Mjafton të përmendim Qytetin e Krastës, dikur i lakmuar,i famshem dhe sot është i tkurrur mjerisht dhe pa kuptim , me ca pallate gërmadhë, gati prej fantazme.

 Apo siç janë në dijeni të gjithë si janë katandisur minierat e fameshme dhe me emer boteror te kromit, apo shkatërrimi i mijra hektarëve pyje te jashtezakonshem.

Ndarja administrative e Martaneshit, mua, më duket absurde. Për vetë kushtet natyrore, 90 përqind e Martaneshit është malësi e e paskrahëve të Tiranës.

Pse të mos lidhej administrativisht me Tiranën?

Një konceptim i tillë do të qe tepër zhvillimor dhe progresiv.

Kjo do të përforconte motivimin ekonomik të Martaneshit dhe do të krijonte mundësitë për një shndërrim të Martaneshit për Tiranën, në një Parajsë Turistike Ekologjike.

***

Po si lindi ideja e Pelegrinazhit popullor të kultit bektashian më 29 qershor?

 Unë jam dëshmitar i kësaj nisme.

 Duke qenë mik me Kryegjyshin Botëror, Baba Dede Reshat Bardhin, me Baba Mondin, sot Kryegjysh Botëror, por edhe dentistin dhe intelektualin e shquar martaneshas Agim Biçakun, tepër i përkushtuar për bektashizmin dhe krahinën e tij, me Baba Selimin shembullor të Ballenjës dhe krejt Martaneshit, e di se në 22 maj 2003 u vendos që të organizohej ky Pelegrinazh në datën 29 qershor.

I përvitshëm!

Që në vitin e parë, para 15 vitesh Pelegrinazhi u bë krejt popullor.

Në të kam qenë shpesh edhe unë, por kanë ardhur edhe Pëllumb Xhufi, Xhevahir Spahiu, deputetë etj, por edhe shume artistë nga e gjithë Shqipëria, madje edhe Cirku Kombëtar i Tiranës.

29 qershori është një festë gjithëpërfshirëse.

Më ka rënë rasti të flas në disa kanale televizive, të Francës, Turqisë, Gjermanisë madje edhe të Spanjës, si dhe të Bilbaos së baskëve, që kanë ardhur në 29 qershor në Ballënj, të interesuar për Pelegrinazhin por edhe e mistiken bektashiane te shqiptareve !

Edhe ky aspekt i interesimit ndërkombëtar i jep një ndjeshmëri dhe kuptimshmëri këtij Pelegrinazhi.

Pelegrinazhi përqendrohet tek shpella, e quajtur e Ballem Sulltanit, Pirit të Dytë të Bektashizmit, ose siç njihet Guva Mistike.

Natyra përrallore e mjedisit, plot burime ujërash dhe pisha dhe ahe vigane, përbën një skenë gati fantazmagorike.

Kryegjyshi Botëror, Baba Mondi, i ka dhënë një rëndësi të posaçme këtij Pelegrinazhi.

Ky shkrim im është gjithashtu një grishje e zemrës dhe e mendjes, e shpirtit dhe e dashurisë njerëzore.

Martaneshi është një Ëndërr e Artë.

Gjeografia ka krijuar diçka sublime dhe të papërsëritshme. Por kjo zonë duhet administruar.

Me vizion të denjë për një të Ardhme.

June 29, 2018 11:30
Komento

4 Komente

  1. Epiriot me Zemer e Shpirt June 29, 12:57

    Flm Profesor Moikomi qe i vure pikat mbi i.
    E verteta duhet thene ,per hir te se vertetes -i thone nje fjale.
    Krejt ajo zone sidomos malesia e Tiranes jae plot me deshmite e etnokultures Arberore nder shekuj.
    Ku kulmon me Nahijen e Tomorrit.Vendi ku Arberit strehoheshine dhe kane pasur qendren e tyre nder shekuj.Aty i mbijetuan vlleho bullgareve stepore ,atyi mbijetuan edhe Bizantit te pare(kristian) edhe Bizantit te dyte (Islamo-Kristian).aty ishte foleja e Shqipeve ,ku u mbajt i pashuar zjarri etnik.
    Teqete kryesore ne Epir(Albani) ndjekin nje vije te rregullt ,e duket sikur jane projektuar nga nje projektues.
    Nga Epiri i poshtem deri ne kufijte e Epirit te siperm dmth deri ne Has ,Teqet jane ne nje vije te drejte pothuajse.Duke nisur nga malet e jugut deri ne malet e veriut .Si zinxhir me hallka pa asnje shkeputje etnike.
    Po ti vesh re veriperendimi edhe perendimi pergjithsishte jane pa teqe.Ne fakt keto ishin zonat bregdetare fyshore ku perherekishte sundime absolute te te huajve.
    Arberoret mbijetuan pothuajse homogjene ne vargmalet qe permenda me siper.
    Duket sikur projektuesit e ketyre tempujve fetare ,zoteronin ndonje harte te fshehte .qe kane projektuar kaq me detaje me nje dizenjim pothuajse perfekt krejt Teqet e rendesishme per Albanet.
    Tempujt e tjere fetare pothuajse jane tempuj me proejktime te spontane te crregullta te ngritura ne zonat e influences se huaj.Kryeisht neper fortifikime apo rruge fushore te kontrolluara nga ushtrite e radhes qe ja mesyne ketyre aneve.Qofshin kisha .apo xhami.
    Arberit ,dmth malesia e tyre qe perhere ka qen tribun i lire pothuajse ne cdo kohe.ishin njohur me islamin bektashi te pakten dyqind vjet perpara se ushtrite Osmane te vinin ketyre aneve.Shume Albane kishin perqafuar besimin e ri Islam.Te formes Bektashiane.Dmth Besimin e vertet njerezor .te ngritur mbi sens llogjik edhe praktik.Jo dogmatik.Sic ishin bizantinet apo politik sic ishin romaket(katoliket) dhe Aarabet e me vone edhe turqit .
    Por ne besimin mistik shpirteror.Ku e mirandahej nga e keqja edhe cdo kompromis midis ketyre te dyjave eshte i denueshem edhe nuk ka lidhje me praktiken njerezore.Por lartesohet miresia edhe e Verteta.
    Nuk ka dy te verteta por vetem Nje .Ja Hak.
    Hu..!!

    Reply to this comment
  2. Epiriot me Zemer e Shpirt June 29, 15:09

    Profesor Moikomi.mund te na postosh edhe ndonje studim per zonen e Petrles edhe malesise se tiranes rreth e qark saj.Pikerisht per Baldushkun e rrethina ,ku ndodhet edhe fshati Shpate ,nga ku mendohet qe ka qene edhe personazhi i njohur Alban, Gjin Bue Shpata.
    Ajo zone eshte padyshim plot supriza historike Albanologjike.

    Reply to this comment
  3. BLACK SWAN June 30, 07:33

    Baba Faja, ne kujtimet e oficerve britanike gjate luftes, eshte nje “maskara simpatik” qe kendon kenget e partise pasi ka pire disa litra raki .
    ne kujtimet e xhaxhit envorr ka tamam devizen e nje katundari ideologjik te djallezuar,qe nuk po lodhem ti shkruaj sepse jam e sigurt qe Moikomi i lexon para e pas buke.
    e dime shume mire se perse e qerruan nga faqja e dheut “monumentin tend shpirteror” dhe megjithe keqardhjen e madhe qe une ndjej sa her degjoj per llogje komunistesh, desha te nenvizoja qe ishte çeshtje kohe qe te merrte nje plumb pas koke nga vete klani i tij…; si dhe u be me gjithe “poliagjentet” e mevonshem ….

    po ky qyteti i Krastes pse paska qene i famshem ???
    mos u jepej gje dy tollona ne muaj per te blere buk misri ?? jo se andej nga ne , vetem 1 kishte , e si qytet boll fame i kishim dhene vetes e vendit ….

    çfare keqardhje per mediokritetin e
    “monumenteve shpirteror” -citat i huazuar nga autori …

    Reply to this comment
    • Epiriot me Zemer e Shpirt June 30, 12:55

      car te kendonte ai ,kenge angleze ne shtepine e tij ne Shqiperi?
      Te pinte wiski e jo Raki ?
      Kurvat anglez car trapin donin ne Shqiperi?
      Ps ekurvat angleze perkrahen masakren e shqiptareve ne Cameri?
      Pse investonin greket per vorio epirin etj etj etj ?
      Apo kurva toni bler qe ngaterroi dynjane ketej me poshtersira?
      Apo ari shqiptar i bllokuar pa te drejte nga anglezet apo rezervat e arit qe kurva zog depozitoi ne llojdon bank?Apo Ari qe kurvat maloke edhe ilir meta depozituan ne bangat angleze?
      edhe gezojne mbrojtjen e tyre politike kriminele?
      Profesori i nderuar Moikomi eshte Shqiptar edhe natyrisht thur lavde per heronjte shqiptar.
      Ne jemi Albane natural .e jo albanofone pa atdhe.Ne e duam vendin tone edhe heronjte tane.Nuk jemi vegla te te huajve anishqiptar dmth.
      ky eshte dallimi i Albaneve Nativ ,edhe atyre ardhacakq e flasin albanisht edhe ate ne versionin sllavian.

      Reply to this comment
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*