Në vend të një debati të munguar

August 22, 2017 10:45

Në vend të një debati të munguar

 

Fatos Tarifa

Studimi mbi legjitimitetin e socializmit shtetëror, që botova në këtë gazetë në disa numra radhazi të saj, duket se më shumë ka “prekur”, se sa i ka bërë të interesuar shumë njerëz, nga të dy krahët e spektrit politik shqiptar. Nga ekstremi i djathtë, (kryesisht njerëz që ende mbështesin kauza dhe organizata politike historike, që kanë perënduar me kohë, si Balli Kombëtar apo Legaliteti), jam akuzuar se e kam vlerësuar si legjitimin sistemin politik që u vendos në Shqipëri pas Luftës së Dytë Botërore. Nga ekstremi i majtë, ai komunist, jam cilësuar si një intelektual “borgjez”, “në shërbim të kapitalizmit botëror”, madje edhe si një “neo-ballist”, pasi kam shpjeguar se socializmit shtetëror, si kudo në Europën Lindore, edhe në Shqipëri, me kalimin e kohës e humbi legjitimitetin e tij, të cilin, unë e pohoj qartë, e kishte në fillimet e veta.

Të tjerë individë, që nuk them dot se cilës ngjyrë i përkasin në spektrin politik të këtij vendi, pasi ata shkruajnë e flasin jo me argumente, por vetëm duke hedhur baltë, kanë reaguar me shkrime e komente, të cilave ose u mungon tërësisht subjekti dhe nuk merren aspak me problemin që trajtoj unë, ose thjesht kanë sharë sa e si kanë mundur, me libër shtëpie. Veçanërisht im atë, një njeri shumë i nderuar dhe i respektuar nga kushdo që ka pasur rastin ta njohë e të punojë me të, është targetuar sikur të ishte ai autor i shkrimit dhe jo unë, Fatos Tarifa, djali i tij.

Fatos Tarifa

E kam kundërshtuar fort mikun tim, Peter Lucas, gazetar i njohur i Boston Globe dhe Boston Herald, kur ka shkruar në një rast, në mbrojtje të shkrimtarit tonë të madh, Ismail Kadare, se “një pjesë e shqiptarëve duket se kanë një defekt në kompozimin e tyre gjenetik, që i bën ata të urrejnë, të përbuzin dhe t’i kenë zili bashkëkombasit e tyre”, pasi unë nuk jam një ithtar i sociobiologjisë. Por, kur shoh se si individë që as më kanë njohur ndonjëherë dhe as i njoh, në vend që të merren me argumentet që parashtroj unë dhe të më kundërshtojnë me argumentet e tyre, shajnë jo vetëm mua, si autor, por edhe tim atë, të cilin, gjithashtu, s’kanë pasur rast ta njohin ndonjëherë, kuptoj se sa të thella i ka rrënjët te shumë nga ne instikti primitiv klanor dhe mentaliteti i fisit, sipas të cilit, djali, babai, gjyshi, stërgjyshi, stërstërgjyshi duhet të mendojnë e veprojnë njëlloj dhe të ruajnë të njëtën filozofi jete e mënyrë jetese.

Botimi i studimit tim në gazetën Dita ishte një ftesë publike e sinqertë për një debat akademik e shoqëror mbi çështjen e qendrimit tonë ndaj së shkuarës, e cila ka kohë që preokupon shtresa të gjera të shoqërisë shqiptare dhe mediat. Siç kam venë re në ndonjë shkrim që është botuar po në këtë gazetë, legjitimiteti kuptohet gabimisht si ligjshmëri, pra të qenët legjitim kuptohet si të qenët i ligjshëm, ndërkohë që këta dy koncepte nuk janë e njëjta gjë. Po kështu, të qenurit legjitim kuptohet gabimisht si të ekzisuarit objektivisht, ndërkohë që këta dy koncepte janë krejt të ndryshëm prej njëri-tjetrit. Në ndonjë rast sistemi i socializmit shtetëror barazohet me teorinë e Marksit, sikur ky i fundit të kish qenë Lenini apo Stalini, që e krijuan këtë sistem, ndërkohë që historia e socializmit shtetëror në Bashkimin Sovjetik dhe në Shqipëri shihet bardhezi, si një sistem që kishte vetëm të mira dhe asgjë të keqe.

Ajo që më ka bërë përshtypje është se askush nga ata që kanë shkruar këto ditë në Dita për këtë studim nuk është marrë me thelbin e problemit, pra me tezat bazë që unë përpiqem të argumentoj, por është marrë me autorin e tij! Çështjet që unë kam shqyrtuar në këtë studim janë këto: (a) Nëse regjimi i socializmit shtetëror në vendet e Europës Lindore u vendos përmes revolucioneve të brendshme, apo nëse ai u vendos si rezultat i ndërhyrjes sovjetike për të garantuar kontrollin rus mbi rajonet e pushtuara nga Ushtria e Kuqe në mbarim të Luftës së Dytë Botërore; (b) Nëse këta regjime u vendosën dhe u mbajtën në këmbë me mjete legjitime, apo thjesht dhe vetëm përmes dhunës dhe terrorit; (c) Nëse partitë komuniste në këta vende e morën pushtetin dhe e mbajtën atë në emër të parimeve legjitime, apo thjesht përmes indoktrinimit ideologjik; dhe (ç) Nëse për vendosjen dhe legjitimimin e pushtetit komunist në këta vende ishin më të rëndësishme strukturat shoqërore dominuese apo grupet sociale antagoniste.

Nisur nga këto konsiderata të përgjithshme, jam përpjekur të argumentoj tri teza kryesore: Së pari, jo të gjitha qeveritë komuniste në Europën Lindore kishin njëjtën shkallë legjitimiteti në fazën e krijimit të tyre; shkalla e legjitimitetit të tyre ka varjuar nga njëri vend në tjetrin, në varësi të kushteve e të veçorive historike, politike, ekonomike e shoqërore të secilit prej tyre. Së dyti, elementë të legjitimitetit, si dhe të ilegjitimitetit kanë ekzistuar në gjitha vendet socialiste, pavarësisht nga mënyra se si erdhën në pushtet partitë komuniste. Së treti, legjitimiteti i sistemit të socializmit shtetëror nuk u gërrye në të gjitha vendet njëherësh, por në faza të ndryshme.

Për habinë time, e përsëris, asnjë nga kritikët që u morën me mua dhe me emrin e tim eti nuk tha asnjë fjalë të vetme për asnjërën nga çështjet e mësipërme, edhe pse debati, nëse ka vërtet diçka për të debatuar, duhej bërë për çështjet në fjalë, jo për Fatos Sevo Tarifën. Ajo që më habit edhe më tepër është se të gjitha “akuzat” që janë bërë dëshmojnë se individë të tillë ose nuk e kanë lexuar deri në fund këtë studim, ose nuk e kanë kuptuar atë. Sepse, si është e mundur të thuash se studimi në fjalë thotë pikërisht atë që nuk thotë, ose nuk thotë pikërisht atë që ai argumenton në dhjetëra faqe?

Në rrethana të tilla, dëshiroj të parashtroj shkurtimisht më poshtë, për ata kolegë dhe studentë të mi të shkencave shoqërore, që janë të interesuar, atë çfarë unë mendoj për kufizimet që na venë vetë teoritë dhe metodat tona të studimit të jetës e të ngjarjeve shoqërore, duke e lidhur këtë me studimin e legjitimitetit të socializmit shtetëror.

* * *

Studiuesit e shkencave sociale nuk shquhen për parashikimin e fenomeneve e të ngjarjeve të mëdha shoqërore. Mjafton të përmendim një shembull, i cili evokon një ngjarje epokale: dezintegrimi i Bashkimit Sovjetik dhe përmbysja e sistemit të socializmit shtetëror në Europën Qendrore e Lindore. Asnjë nga ekspertët sovjetologë, në Perëndim ose në Lindje, nuk mundi që ta parashikonte përmbysjen e atij sistemi dhe, sidomos, mënyrën paqësore të shembjes së tij, jo vetëm në fillim të viteve 1980-të, por as në fund të asaj dekade.

Si shpjegohet një miopi e tillë universale? Si mundet që edhe akademikë nga më të shquarit, si historiani Richard Pipes në Harvard, e quajti shembjen e komunizmit dhe dezintegrimin e bllokut sovjetik një ngjarje “të papritur”? Si është e mundur që Martin Malia, një ndër ekspertët amerikanë më të njohur mbi Bashkimin Sovjetik dhe autor i librit të famshëm Tragjedia sovjetike (The Soviet Tragedy), e konsideroi “befasinë dhe tërësinë” e shëmbjes së sistemit sovjetik si “surprizën më të madhe të fundit të shekullit të 20-të”?[1]

Me të drejtë mund të shtrojmë pyetjet: A kemi në dispozicionin tonë, si studjues të shkencave shoqërore, teoritë më të mira dhe metodologjitë e duhura për diagnostikimin e problemeve të shoqërisë dhe për parashikimin e zhvillimeve të ardhshme? Me fjalë të tjera, a janë “pesëdhjetë e shtatë sistemet sociologjikë dhe të njëqind e pesëdhjetë e shtatë teoritë mbi shoqërinë”, nëse përdor një shprehje të njohur të sociologut amerikan Russell Gordon Smith,[2] të mjaftueshme për të shpjeguar ngjarjet e jetës shoqërore dhe botën në të cilën jetojmë?

Në qoftë se studjuesit e shkencave shoqërore dhe teoritë mbi të cilat ata mbështeten nuk mundën t’i parashikojnë dot shembjen e socializmit shtetëror, si një sistem ekonomiko-shoqëror, shpërbërjen e kampit të “demokracive popullore” dhe, bashkë me të, shembjen e “Botës së Dytë”, si mund të pritet që ata, të “armatosur” me të njëjtat teori dhe metodologji, të jenë në gjëndje sot që të parashikojnë ndryshime në nivel makro-shoqëror, ose tendencat e zhvillimeve globale në shoqërinë e sotme apo të nesërme?

Këto pyetje janë plotësisht legjitime. Dhe, që është kështu, kjo, te studjuesit e shkencave shoqërore mund të krijojë, nga njëra anë, një farë pesimizmi intelektual, por, nga ana tjetër, edhe një ndjenjë lehtësimi dhe “pafajësie”. Dëshpërim sepse me këtë provohen kufizimet e teorive tona të sotme mbi shoqërinë dhe ndryshimet shoqërore, si dhe në kuptimin që këto teori shërbejnë shumë pak si udhërrëfyese për zhvillimet shoqërore të ardhshme. Lehtësim sepse me këtë konfirmohet fakti që e ardhmja mbetet për t’u krijuar, edhe pse, po të perifrazojmë Marksin, zgjedhja e së ardhmes nuk është në mundësitë tona.

Nëse asnjë nga teoritë sunduese dhe metodologjitë e studimeve sovjetologjike nuk ishte në gjendje që të parashikonin se një shtet jashtëzakonisht i madh, i fuqishëm dhe imperial do të shembej tërësisht dhe me një shpejtësi të mahnitshme, arsyeja mbetet të jetë produkt i një defiçience sistemike. Në shkencë, një defiçiencë e tillë, siç kanë argumentuar në mënyrë të shkëlqyer Robert K. Merton dhe Thomas Kuhn, e ka origjinën te një paradigmë dominuese, e cila ka të bëjë me fokusin e studimit dhe të analizave, me metodat sunduese të kërkimit dhe të arsyetimit, me “supozimet dhe imazhet” konvencionale, me “konceptet dhe hipotezat”, si dhe me modelet dhe shpjegimet e pritshme të shkakësisë, të cilat pranohen thuajse nga të gjithë shkencëtarët, derisa një revolucion në shkencë sjell një pikëpamje krej të re.[3]

Në studimin tim mbi legjitimitetin e socializmit shtetëror, që u botua i pjesshëm në faqet e kësaj gazete disa, unë jam përpjekur të shpjegoj se si, mbi ç’premisa dhe me ç’mjete u instalua rendi i socializmit shtetëror në vendet e Europës Lindore pas Luftës së Dytë Botërore, si arriti të mbahej në këmbë ky sistem për një kohë kaq të gjatë dhe pse dështoi ai. Këtë jam përpjekur ta arrij jo thjesht përmes një narrative historike, por përmes një koncepti dhe një ideje të vetme organizuese—siç janë përpjekjet, sukseset dhe dështimet e socializmit shtetëroe për të fituar dhe ruajtur legjitimitetin e tij. Fokusi i qasjes sime teorike është, pra, një koncept shumë i rëndësishëm—legjitimiteti—të cilin jam përpjekur ta aplikoj në një analizë historike krahasuese për të ofruar a posteriori një shpjegim racional mbi krijimin, funksionimin dhe shembjen e sistemit të socializmit shtetëror në vendet e Europës Lindore, edhe pse kjo e fundit, pra, shembja e atij sistemi, si për çdo studjues tjetër të shkencave shoqërore, ishte edhe për mua një ngjarje krejt e papritur.

* * *

Për dekada me radhë, çështja e legjitimitetit të sistemeve të tipit sovjetik në Europën Qendrore dhe Lindore ka ngjallur debate të shumta. Ajo u bë sidomos e mprehtë me fillimin e periudhës post-staliniste dhe mbeti e tillë deri në shembjen e atij sistemi. Edhe pse koncepti i legjitimitetit të qeverive që adoptuan si formë të organizimit politik në shoqëritë e tyre atë të socializmit shtetëror—të ashtuquajturën “demokraci popullore”, ose “diktaturë e proletariatit”—nuk ka qenë plotësisht i patrajtuar në literaturë para vitit 1989, siç komenton pa të drejtë Daniel Chirot,[4] është për t’u habitur se sa pak studime janë bërë rreth kësaj teme, e cila mund të thuhet se ishte lënë pas dore për një periudhë shumë të gjatë. Përveç të ashtuquajturave të meta të “teorisë së legjitimitetit”, që janë sjellë shpesh si argument, një ndër arsyet përse problemi i legjitimitetit të ish shteteve socialiste ka qenë studjuar pak lidhet me mendimin gjerësisht të përhapur se socializmit shtetëror i ka munguar krejtësisht legjitimiteti politik. Nisur nga ky mendim, shumë studjues i janë përmbajtur idesë se çdo diskutim mbi legjitimitetin e shteteve komunistë do të ishte i joproduktiv dhe i kotë. Unë, përkundrazi, mendoj dhe kam argumentuar se, për të kuptuar e shpjeguar arsyet e krijimit, të qëndresës dhe të rënies së sistemit të socializmit shtetëror në të gjitha vendet e Europës Lindore, ne duhet të analizojmë raportet që ky sistem, partitë komuniste dhe qeveritë e këtyre vendeve krijuan e zhvilluan me popullsitë e vendeve të tyre, me fjalë të tjera, sa u legjitimuan ata në sytë e popullsive të tyre.

Si temë, legjitimiteti i pushtetit është trajtuar tradicionalisht nga disiplina të ndryshme si, shkenca politike, sociologjia, e drejta kushtetuese apo filozofia sociale por, në përgjithësi, duhet thënë se ai ka qenë shpërfillur në analizat akademike për sistemet e tipit sovjetik, sidomos nga sociologët. Në literaturën mjaft të gjerë të sovjetologjisë të shfrytëzuar për këtë studim, unë kam mundur të gjej vetëm katër libra dhe shumë pak artikuj ose kapituj librash që kanë bërë objekt të tyre çështjen e legjitimimit politik të shteteve socialiste. Fakti që gjatë këtyre më shumë se dy dekadave të fundit një numër studjuesish të njohur—sociologë, historianë, studjues të shkencave politike—kanë trajtuar çështjen e legjitimitetit të shteteve ish-socialiste, flet për rëndësinë dhe për implikimet praktike e teorike të këtij problemi.

Për shkak të rolit të tij qendror në marrëdhëniet shtet-shoqëri dhe të rëndësisë kritike që ka për organizimin dhe dominimin politik të shoqërisë—si në regjimet demokratike, ashtu edhe në ato autoritariste—objekti qendror i studimit tim lidhet me vetë legjitimitetin. Cilët janë kuptimi dhe natyra e legjitimitetit politik? Kush kërkon të legjitimojë dhe çfarë të legjitimojë? Cilët grupe shoqërorë kanë rëndësi kritike për legjitimimin politik të shtetit? Mbi ç’bazë pretendohet, pranohet ose sfidohet autoriteti? Përse disa projekte legjitimimi kanë sukses dhe të tjerë jo? Kur, përse dhe nga kush kontestohet legjitimiteti? A ka modele të caktuar në këtë çështje?

Studimi që u botua në Dita eksploron pikërisht çështje të tilla, duke iu referuar gjithnjë vendeve të Europës Lindore. Megjithë kritikat e ndryshme për “legjitimitetin”, si një koncept sociologjik[5] me mundësi të kufizuara shpjeguese dhe përfitime praktike po ashtu të kufizuara, unë jam dakord me mendimin që shpreh Chirot se: “Ndonëse të kuptuarit e problemeve ekonomike kishte një rëndësi thelbësore, ajo që e shkatërroi komunizmin në vendet e Europës Lindore ishte në fakt ndryshimi i klimës morale dhe politike në këta vende. Nuk ka mënyrë më të mirë për t’iu qasur kësaj teme se sa duke përdorur konceptin e vjetër të legjitimitetit. Revolucionet shoqërorë ndodhin vetëm kur elitat dhe një pjesë e rëndësishme e popullatës së përgjithshme—sidomos intelektualët, por edhe njerëzit e zakonshëm—humbasin besimin në vlefshmërinë morale të sistemit të tyre social dhe politik”.[6]

Analizat e mia bazohen në një literaturë të gjerë mbi autoritetin e pushtetit dhe legjitimitetin politik të shkruar si nga autorë klasikë, ashtu dhe nga autorë ndër më të njohurit e ditëve tona si edhe mbi një varg studimesh të viteve të fundit në fushë të sociologjisë historike e krahasuese, të shkencës politike dhe të filozofisë sociale. Kjo literaturë e gjerë përbën bazën teorike nga jam nisur për të përcaktuar parimet e autoritetit legjitim. Studimi është mbështetur, gjithashtu, në një numër analizash historike mbi aspekte të ndryshme të zhvillimeve politike e sociale dhe mbi evolucionin e sentimenteve në radhët e popullsisë përpara rënies së sistemit të socializmit shtetëror.

Literatura e gjerë për kushtet historike, politike dhe ekonomike në Europën Lindore është krahasuar me parimet teorike të legjitimitetit politik për të përcaktuar nëse shtetet socialiste në vende të ndryshëm të Europës Lindore kanë qenë ndonjëherë të legjitimuar nga popullsitë dhe elitat e tyre dhe në ç’rrethana konkrete kanë ndodhur si proceset e legjitimimit, ashtu edhe krizat e legjitimitetit të tyre.

Metoda e përdorur në është ajo krahasuese historike, e cila ndihmon të kuptohen më mirë problemet e legjitimimit politik në vendet e këtij rajoni pas Luftës së Dytë Botvrore dhe gjatë periudhës së sundimit komunist. Megjithëse unë e pranoj plotësisht se mes shteteve ish-socialiste ka patur një numër ngjashmërish dhe se ata të gjithë patën probleme të legjitimimit të sistemit të tyre politik, synimi im në këtë studim ka qenë që të formuloj argumente që e venë në dyshim dhe e përgënjeshtrojnë pikëpamjen tradicionale, sipas së cilës Europa Qendrore dhe Lindore ka qenë një rajon koherent, ndërsa regjimet komuniste që u vendosën në këta vende pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore kanë qenë kudo, qysh nga fillimi, domosdo ilegjitimë. Unë jam përpjekur të theksoj diferencat që kanë ekzistuar, sidomos mes vendeve ish-socialste të Europës Qendrore (vendeve të Vishegradit: Polonisë, Hungarisë dhe ish Çekosllovakisë), nga njëra anë, dhe vendeve të Europës Juglindore (Ballkanit), nga ana tjetër. Lidhur me këta të fundit, vemendja ime është përqendruar te rasti i Shqipërisë dhe i ish-Jugosllavisë, si devijime nga modeli më i përgjithshëm i vendeve të bllokut sovjetik dhe, ipso facto, si vende në të cilat socializmi shtetëror kishte fillimisht një legjitimitet më të madh.

Referencat

 [1] Martin Malia, “A Fatal Logic: Sovietologists and the Collapse of Communism in the Former USSR”, The National Interest (1993) 31, f. 80.

[2] Russell Gordon Smith, Fugitive Papers (New York: Columbia University Press, 1930), f. 102.

[3] Robert K. Merton, Social Theory and Social Structure (New York: Free Press, 1968), ff. 13, 69; Thomas S. Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions (Chicago: University of Illinois Press, 1962).

[4] Dan iel Chirot, “Introduction”, në D. Chirot (ed.), The Crisis of Leninism and the Decline of the Left: The Revolutions of 1989 (Seattle: University of Washington Press, 1991), ff. xv.

[5] Për një vlerësim kritik të konceptit të legjitimitetit, siç është formuluar në mënyrë më të plotë nga Max Weber, shih Peter Blau, “Critical Remarks on Weber’s Theory of Authority”, American Political Science Review (1963), LVII; John Schaar, “Legitimacy in the Modern State”, në P. Green & S. Levinson (eds.), Power and Community (New York: Pantheon, 1969), ff. 276-326; Hanna Pitkin, Wittgenstein and Justice (Berkeley: University of California Press, 1972); Robert Grafstein, “The Failure of Weber’s Conception of Legitimacy”, The Journal of Politics (1981), 43, 2: 456-472; Joseph Bensman, “Max Weber’s Concept of Legitimacy”, në A. Vidich & R. Glassman (eds.), Conflict and Control (Beverly Hills: Sage, 1979), ff. 17-48; Jan Pakulski, “Legitimacy and Mass Compliance: Reflections on Max Weber and Soviet-Type Societies”, British Journal of Political Science (1986), 16: 1, ff. 35-56.

[6] Chirot, “What Happened in Eastern Europe in 1989?”, në D. Chirot (ed.), The Crisis of Leninism, f. 90.

August 22, 2017 10:45
Komento

31 Komente

  1. L.H August 22, 11:24

    OR TI MIK,
    Ti ke abuzuar me kete te perditeshme dhe lexuesit e saj qe kerkojne te ruajne etiken por ti mbas gjityhe idjpotesive qe vazhdon te thuash e kembengulesh meriton vetem fjalen IDJOT nga momenti qe si tere alabakerija 27 vjet kane perdorur fjalet apo tog fjalet ‘komunist’,’sistem komunist’ regjim komunist ekstrem i majte apo ekstrem i djathte kur ne kete vend nuk ka emer as sistem ekonomik e as politik as demokraci e as pluralizem!
    Na thuaj nje vend te Botes perveç Bathores qe dikush thote se ish ndertuar ‘sistemi komunist!
    Na thaj sa shqipetare perveç ndonje Sejfulla Malishova kish lexuar e studjuar ndonje rresht nga KAPITALI i Marksit.Yt ate edhe pse nga me te shkolluarit jo vetem nuk ish komunist por do ta kish per nder sot te quhej i tille!Ska asnje lloj lidhje llogjike sistemi komunist qe do ndertohrj ne boten tjeter me regjime enveriste balliste fashiste qe perrallis ti ne pleqeri ‘Prekoce’ e me alzajmer si tere shurranjozet e ish bllokut’!
    Pse nuk analizon ti IDJOT thenjen e Marks:’Edhe kur borgjezija nuk do egzistoje si klase ajo do gezoje te drejten borgjeze pa borgjezine’ je idjot apo e ke kuptuar ashtu si YT ate qe kur shpronesuan borgjezine me metoda staliniste ‘Te drejten borgjeze pa borgjezine’ nuk ua lane te shpronesuarve por pjestareve te bllokut ku ke bere pjese edhe ti spurdhjak me tere alabakerine nga fugat tek kapot nga lubonjat tek Neshot e kallam kusur.Shqiperija 27 vjet digjet ju alabake te bllokut te vjeter e te ri kriffni leshin e Sali Neronit,e ambasadoreve hajvane ameriksanePIRDHU!

    Reply to this comment
    • floriri i Bençes August 22, 17:21

      Bukur LH, me pelqen shume indinjata tuaj plot dituri.

      Reply to this comment
      • mateo August 24, 00:30

        Nuk debatoni me vtezat e mija,thote v filozofi Tarifa!
        Ha ha ha haaaaa!
        Po ku i ke trezat e tua,more derezi?
        Po ti je nje mballomaxhi i keq se e ke mbushur zhgarravinen tende me 90 % me theniet e te huajve qe as emrin e Shqiperise nuk kane ditur!
        Pse kerkon ndihmen e te huajve,o filozof koti,kur merr persiper te trajtosh nje teme qe u takon kokave te medha?
        Enver Hoxha udhehoqi nje popull dhe nje shtet per 50 vjet dhe perballoi politikisht,ideologjikish,ekonomikisht dhe ushtarakisht te gjitha fuqite me te medha te globit.
        Tani mund te kakarisesh sa te duash,por nuk te beson askush,se Enver Hoxha e ka vulosur LAVDINE e tij me LUFTE per clirimin e Shqiperise,per rindertimin e vendit dhe ndertimin e nje shteti modern,ndonese i rrethuar nga nje kordon armiqesor shtetesh,ashtu sic po i bejne Korese se Veriut sot!
        Te ka hyre vetja ne qejf,o Tarifa,por je bere tradhetar i idealeve te babait tend te nderuar!
        Nuk thone kot:
        -Nga ferra mbin trandafili dhge nga trandafili mbin ferra!
        Ti je nje ferre,o Tarifa!
        Kujdes,se pas ketij yxhymi kunder Enver Hoxhes dhe socializmit,mund te te ndodhe edhe ty sic i ndodhi edhe nje gjytyrymi,shoku i jot i tradhetise se idealeve,qe e hengri mortja pa mbaruar yxhymin pro ballistave!

        Reply to this comment
    • floriri i Bençes August 22, 17:23

      Problemi eshte qe keta nuk ikin, keta e kishin gjithe te lirat dje e keta i kane gjithe te mirat sot.
      E kane si biçim semundjeje, hidhen nga nje dege tek tjetra …

      Reply to this comment
  2. Guri Shyti August 22, 11:38

    I nderuar Z. Tarifa! Meqenëse unë jam një nga ata që, sipas jush, jua kanë përkthyer gabimisht termin” legjitim” me termin shqip “i ligjshëm”, mendoj se më takon t’ju shpreh sa më poshtë:
    Ndonëse nuk jam gjuhëtar, jam i dashuruar me gjuhën shqipe, dhe jo vetëm, prandaj edhe u preka, në qoftë se më lejohet të shprehem kështu, nga fjalët tuaja. Termi legjitim vjen nga italishtja legittimo, që, sipas fjalorit italisht-italisht “Lo Zingarelli minore”: che e’ conforme alla legge o da essa consentito (që është sipas ligjit, ose i lejuar prej tij). Nisur që këtej edhe unë e kam zëvendësuar fjalën e huaj legjitimitet me fjalën shqipe ligjshmëri. Prandaj nuk shoh asnjë lajthitje nga ana ime. Lajthitje duhet të jetë e kundërta. Për të bindur lexuesit nuk duhen shumë lojë fjalësh. Sa u përket komentuesve të paedukuar, që, meqenëse nuk kanë argumente kundërshtuese, shkruajnë shkarravina grafomanësh të papërgjegjshëm, unë jam i një mendje me ju. Madje do të shtoja që redaksia e nderuar e gazetës duhet të mos i lejojë komente të tilla që ndotin vetë gazetën.

    Reply to this comment
    • Lajthia August 22, 17:26

      Nuk e kishte me ty. Nuk i lexon njeri thashethemet e pensionisteve. Nuk ka ndonje velre se çfar shkruan ti.

      Reply to this comment
  3. Tirana August 22, 12:32

    Premisa eshte teresisht e gabuar dhe asnje student nuk duhet t’i jepet ky leksion apo ky liber i Tarifes. Rendet shoqerore jane rrugezgjedhje jo legjitimitet. Rrugezgjedhjet pastaj mund te jene te gabuara ose te drejta, me pak apo me shume efektivitet, me te ardhme apo pa te ardhme. Pastaj, jane menyrat e ushtrimit te rendit shoqeror ato qe bejne diferencen. Por kjo nuk ndodh vetem me rendin komunist. Ky eshte problem tek Sadati i Sirise edhe pse nuk eshte socialist, i kundert me Kuvajtin edhe pse nuk eshte socialist; ky problem ishte me Gjermanine e Hitlerit edhe pse nuk ishte komunist duke e krahasuar me Gjermanine e Merkelit edhe pse nuk eshte komunist.
    Mos u perpiq te shitesh sikur krahasohesh me Richard Pipes te Hravardit dhe sikur mbete ti te biesh apo te mos biesh dakord me Chirot!!! Te dine te gjithe se kush je e nga vjen. Mos i ndot emrat e medhenj duke u krahasuar me ta.

    Reply to this comment
    • Gallapi August 22, 20:07

      Po të përkujtoj pa të keq. Tirana ke bërë një lapsus: Ky lapsus qëndron në faktin se Sadati nuk ishte i Sirisë, por i Egjiptit!

      Reply to this comment
  4. Zog i Shqipes August 22, 13:27

    Nuk jeni bindes, zoti Tarifa. Po e ben si puna e vezes me pulen. Legjitimim sistemi/pushteti nuk mund te kete ashtu si shpreheni – eshte totalisht subjektive. Ne kete kuader, ne shkrimet tuaja mungon morali, ne radhe te pare. Me qe ra fjala, a ju ka shkuar ne mendje ndonjehere ku qendron moraliteti i nje sestemi/shteti/pushteti? Mbase perben nje teme me terheqese, produktive, dhe me e mirepritur, gjithashtu.

    Reply to this comment
  5. MH August 22, 13:32

    Ore “filozof”!!!!!!!
    Due te pyes.Pse shkruan.Nuk shkruan per tu njohur!!!!!
    Si “filozof” qe na shitesh me pompozitet,per te njohur ty duhet qe te pijme kafe sebashku cdo dite.
    Po ti ore mavri flet per Stalinin,Leninin,Hitlerin,Duxen,Zogun e kurves mbret.Ti nga i njeh qe te te besojme tya.Ke ndenjur me to.Apo takohesh tashti me to kur flen me andrra apo futesh sic je i futur vend e pa vend dhe bisedon msheftas me kufomat e tyre qe te besojme se i njeh ngaqe rrin me to ne forma te ndryshme qe nuk i njeh shkenca vec truni i yt “filozof’ qe na perdredh” e na “percjell” me nji fjale qe KRITIKOHEM NGA NJEREZ QE NUK ME NJOHIN MUA AS BABIN.SEPSE AS NUK ME KANE PARE ASNUK KANE NDENJUR ASNJEHERE ME MUA QE TE ME NJOHIN.
    Vallahi Bilahi me ndej me ty ore toj e me te ndigjue filozofin tende duhet te paguhemi me page suplementare per veshtiresin per tu njohur me kapacitetin tend “A keni ma per Belulin”.
    Te pyes perseri qe mire ne nuk te njohim se nuk kemi ndenjur me ty.Po si te besojme ty per filozofet qe i merr me shkrim ne flete mbas flete,faqe mbas faqeje,rresht mbas rreshtit e germe mbas germe.Konkretisht te cilet edhe kane vdekur para se te lindte yt at,se ti nuk ishje i projektuar as ne galegjantet e tyte eti,Kaq qe te bindesh se je i manget ne tru,kur na akuzon se nuk te njohim se nuk keni ndenjur as par njihere me mua(zoterroten e zoterise tende):
    [1] Martin Malia, “A Fatal Logic: Sovietologists and the Collapse of Communism in the Former USSR”, The National Interest (1993) 31, f. 80.

    [2] Russell Gordon Smith, Fugitive Papers (New York: Columbia University Press, 1930), f. 102.

    [3] Robert K. Merton, Social Theory and Social Structure (New York: Free Press, 1968), ff. 13, 69; Thomas S. Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions (Chicago: University of Illinois Press, 1962).

    [4] Dan iel Chirot, “Introduction”, në D. Chirot (ed.), The Crisis of Leninism and the Decline of the Left: The Revolutions of 1989 (Seattle: University of Washington Press, 1991), ff. xv.

    [5] Për një vlerësim kritik të konceptit të legjitimitetit, siç është formuluar në mënyrë më të plotë nga Max Weber, shih Peter Blau, “Critical Remarks on Weber’s Theory of Authority”, American Political Science Review (1963), LVII; John Schaar, “Legitimacy in the Modern State”, në P. Green & S. Levinson (eds.), Power and Community (New York: Pantheon, 1969), ff. 276-326; Hanna Pitkin, Wittgenstein and Justice (Berkeley: University of California Press, 1972); Robert Grafstein, “The Failure of Weber’s Conception of Legitimacy”, The Journal of Politics (1981), 43, 2: 456-472; Joseph Bensman, “Max Weber’s Concept of Legitimacy”, në A. Vidich & R. Glassman (eds.), Conflict and Control (Beverly Hills: Sage, 1979), ff. 17-48; Jan Pakulski, “Legitimacy and Mass Compliance: Reflections on Max Weber and Soviet-Type Societies”, British Journal of Political Science (1986), 16: 1, ff. 35-56.

    [6] Chirot, “What Happened in Eastern Europe in 1989?”, në D. Chirot (ed.), The Crisis of Leninism, f. 90.
    Tashti ne mirebesimin tend.A duhet te te besojme per gjithe keto njerez ku ke bredhur ne kerkim te te gjithe kesal literature qe te kesh ndenjur me to.
    Pra simbas “filozofiste” tende.Te vlersoj.Je genjeshtar i pa cipe.Ti nuk ke ndenjur asnjihere me To dhe na shitesh se i njeh.

    Reply to this comment
  6. vasili August 22, 13:45

    Ke etiketuar si ke dashur tarifa.
    Une te njoh dhe pozicionohem,mbi bazen e styre qe shkruan.Nqse ti mund te thuash qe ato qe shkruan jane genjeshtra,ahere nuk eshte faji im qe merrem me ty,qe nuk i perkas askujt vec vehtes time.
    Nuk po zgjatem me te tjerat,por,me thuaj cfare burri te nderuar mund ta quaj une babain tuaj sevo tarifen,sic vazhdon ta quash ti me nje nepotizem malinj,kur si ingranazh i madh,ka bere te funksionoje per gjithe kohen,makina shtypese,trup dhe shpirt ngrenese e diktatures se kuqe?
    Mos vazhdo te besh zhurme,perseri nga katedra,por pergjigjmu drejt dhe sakte,sikur para teje ke popullin,i cili ka perjetuar per nje gjysem shekulli diktaturen,ku babai tend ka qene nje nga aktoret kryesore.

    Reply to this comment
  7. I.Troplini August 22, 14:00

    Nuk tè kèshilluan miqtè edhe kètè herè, tè mos u pèrgjigjesh kritikève, sepse “janè nèn nivelin tuaj”?

    Z.Tarifa. Nuk ju njoh personalisht dhe nuk kam asnjè interesim personal, tè ndryshoj diçka nè kètè status.
    Jam njè qytetar shqiptar, qè kèrkoj njè Shqipèri dhe njè media tè printuar, sa mè afèr profesionalizmit dhe meritokracisè tè atij qè shkruan.
    Ju, pèrfaqèsoni pèr mua, botèn e kalbur shqiptare, atè kleptomanen me fondet e shtetit, atè qè bie era provincè, kur flet pèr “nèn nivelin e saj” , por harron se nè fakt, fket si ajo bretkoca nè fund tè pusit, qè mendonte se qielli èshtè sa geyka e asaj grope ku kish rènè.
    Nèse ata qè ju kanè shpallur tè pafajshèm pèr abuzim me fondet nè ambasadèn tonè nè SHBA, janè tè njèjtèt qè ju kanè dhènè edhe nofkèn “PROFESOR”, mè ndjeni, por nuk kam asnjè arsye pse tè besoj qè kam tè bèj me njè njeri me dinjitet.
    Tarifa. JO FALEMINDERIT

    Reply to this comment
  8. boll se na i shpifet.. August 22, 14:45

    Koment PROTESTE

    Si lexues dhe komentues i rregullt i gazetes Dita qe ne numrin e pare marr mundimin t’ju them se e keni bastarduar plotesisht misionin per te cilin pretendoni..me kete Tarifen
    .
    Nqs nuk keni tema me interesante mbylleni gazeten ose kthejeni ne drejtimin erotik etj..
    .
    Jam i bindur qe te pakten kete artikullin e fundit “ne vend te nje debati te munguar” asnje nga lexuesit e dites nuk i ka hedhur syte…
    .
    Duke ju falenderuar per mire-keqkuptimin ju lutem na hiqni Tarifen nga syte se na i shpifi…
    .
    Ju kerkoj te falur nqs keto artikuj dhe autori apo botuesi jane te superpaguar nga ndonje OJQ qe po e cmendin ate vend dhe pothuajse i kane shplare trurin…

    Reply to this comment
  9. Niku August 22, 14:57

    Fatos, te te bej nje pyetje, dhe ti si “filozof” qe je, analizoje. Perse u prish Enver Hoxha me Krushovin ne vitin 1960 ? Si ndryshoi legjimiteti pas devijimit te Krushovit dhe perse u duartrokit nga perendimi per kete devijim ? Kam pyetje te tjera, por nuk po e zgjas. Ketu perqendrohu ne studimin tend, dhe jo te shpikesh fenomene sureale qe nuk kane ndodhur. Rezimi i sistemit socialit aty e ka burimin ne ardhjen e Krushovit ne BS dhe jo ne legjimitetin tend si sistem. Dhe se fundi boll se u bere bajat.

    Reply to this comment
  10. shushica August 22, 15:42

    Nuk jam marre me ty por me ate qe ke shkruar….Te kam bere disa pyetje qe ne fakt kane te bejne jo thjesht me ate qe ke shkruar me pare edhe sot….Ne se pretendon te lexohesh ..duhet te lexosh reagimet ,jo vulgaritetet….
    Une e marr si te mirqene tezen tende themelore qe ne thelb e cileson jo legjitim socializmin lindor …Sa per vecorite e kalimit ne socializem ,periudhes se zgjatjes ,diferencimet midis shteteve …kjo eshte nje teme jo thjesht sociologjike..por mjaft komplekse ku ne theniet e tua ka disa te verteta.
    Por gabimin themelor ti Tarifa e ben kur e merr boten te shkeputur ,ti trajton njerezim vetem perendimin dhe brenda perendimit ti bazohesh vetem ne njerin krah te mendimit shoqeror ,ne ate qe quhet mendimi anglosakson …Pra edhe brenda perendimit ti diferencon ,shumezon me zero krahun tjeter te mendimit intelektual dhe egzistetencen e shumices derrmuese te njerezve…Ti gjykon nga lartesia duke mjegulluar realitetin ,i cili eshte shume me i ndryshem nga ajo qe thua ti duke peresritur peresri ne menyre mjerane studjues te huaj…
    Nje sugjerim i thjeshte…duke me kuptuar…nuk jam fanatik i askujt ,,,por per vertetesi historike…Enver Hoxha kishte parashikuar shembjen e BS…dhe te Europes Lindore,hkaterrimin vellavrases te lindjes se Mesme,rilindjen potenciale boterore te Kines,dobesimin e dominimit amerikan dhe gjallerimin e te majtave latioamerikane….Gabimi i tmerreshem i E.Hoxhes ishte ideja per te shndrruar vendin ne nje qender te mendimit majtist nderkombetar ,si rrjedhoje edhe politika ekonomike u shndrrua ne nje eksperiment te deshtuar utopik .Nje vend i vogel duhet te beje politike pragmatike ,te perfitoje nga te gjithe ,mundesisht te shkoje pas vendeve qe dominojne politiken dhe ekonomine boterore .Nuk ka zgjidhje tjeter.
    Aeshte legjitim perendimi demokratik me shfrytezimin e tmerreshem qe u ben vendeve te varfera ,sidomos Afrikes……
    Aeshte legjitim perendimi me luftrat ne Vietnam ,Afganistan ,Irak ,me shkaterrimin e statukuose ne Afriken veriore ,me permbysjet e regjimeve demokratike ne Kongo ,Iran ,Kili , me mbajtjen ne kembe mbi 40 viteve te regjimeve diktatoriale ne Brazil ,Argjentine ,,pothuajse ne te gjithe Ameriken Latine ,Azine Juglindore ,Indonezi ku lumenjt u bene te kuq nga gjaku i njerezve te vrare…..
    A eshte legjitim perendimi kur pabarazia shoqerore ne vete perendimin eshte e skajeshme ,..
    A eshte legjitim perendimi kur Perkrah shtete barbare myslimane si Arabia Saudite…duke shitur miliarda dollare arme dhe u kundervihet Iranit ,i cili eshte shtet islamik …por disa here me liberal se A.Saudite….
    Ke nje te mete themelore Tarifa….e shikon boten me dhelperi ,analizon dukuri qe te interesojne dhe harron thelbesoret,raportet e njeriut me pronen ,shtetin ,aparatin shteteror ,nuk thua asnje fjale per fene ..
    Ne se ke guximin te merresh me Stalinin por jo me Hitlerin ….arrin deri tek Lenini ,te cilin per cudi ne pikpamje te debatit shkencor ,ka vite qe nuk e atakon askush thjesht sepse eshte tmerresisht e veshtire ta atakosh..Por ti ke guxim…E pra ,ketu ku jetoj une …nje vend superi zhvilluar ka rruge Marks ,Lenin ….edhe Stalingrad ….por jo Tarifa…Ndoshta dikush ,diku ,si Mziu do te te vere nje emer…
    Dhe nuk mu pergjigje heren e kaluar …kete here insistoj …kush eshte shtet legjitim …India demokratike ku 80 perqind e popullsise jane ne kushte te mjerueshme apo Kina autoritare ,ku ne 30 vite ka realizuar zhvillimin me te shpejte ekonomik ,shoqeror ,shkencor ,aresimor ushtarak qe ka njohur historia e njerezimit.. a e di per kuriozitet se rreth 800 milione kineze kane nje standart jetese mesatar dinjitoz…dhe diferenca e varferise po reduktohet me shpejtesi …
    Ah po …doja te te pyesja …a ishte legjiti pushteti ne vendet perendimore para luftes se pare boterore ..ku te drejtat e shumices dhe niveli i jeteses ishte ne kushtet e mjerimit..
    Dil nga rrethi vicioz Fatos ..bota eshte shume me e madhe ,shume me e komplikuar ,ku legjimiteti dhe jo legjimitetiti nuk percaktohen vetem nga Siti dhe Woll Srtriti…

    Reply to this comment
  11. Minotauri August 22, 16:09

    Po ky qenka fare, ore miq!
    Ju nuk debatoni fare me “Tezat e Mia”, thote!!!

    Ka TEZA ky nxenes kopjac i pamencur?
    Ti vetem ke cituar, or njeri! Madje, qellimisht keq. I ke shperfyturuar te cituarit me qellim. I sakte je vetem kur citon…veten, Fatos Tarifen!

    Ta merr mendja, ti duhet ta nderosh babane tend, se te ka bere koken dhe te ka mundesuar shkollime, pavarsisht inteligjencies tate, por une e provoj vete, ne vitin 1976-1977 Sevo Tarifa erdhi ne Repartin ushtarak ku sherbeja edhe une dhe…solli tezat e reja, antiTezat e Grupit armiqesor te Beqir/Hito/Petrit Tarfies!
    Ata shkuan ne plumb, o njeri, a te kujtohen emrat e tyre? Nuk te ka rrefyer ndonje gje ne intimitet babai yt i nderuar?!

    Tere doktoratura jote eshte orvajtja jote per tu distancuar nga ai mbiemer, Fatos.

    Sorry!

    Reply to this comment
  12. Arben August 22, 17:10

    DEBATI ESHTE I BERE, JO I MUNGUAR

    O SHOKU FATOS

    VDEKJE KOMUNIZMIT,

    VDEKJE SIGURIMIT TE SHTETIT

    SLLAVO-KOMUNIST.

    Reply to this comment
  13. gjermani i fundit August 22, 17:16

    z.profesor Tarifa. Termi Legjitimitet derivon nga italishtja dhe ne fakt ka te beje me diçka qe kryhet brenda Ligjit. Por ka edhe kuptim per diçka qe kryhet brenda te Drejtes. Ndofta ajo qe kerkoni ju te thoni mund te kete kuptim ne shqip me termin ” e gjithepranueshme”, mirepo ne politike e sidomos nw pikepamjen filozofike termi ” i gjithepranueshem” eshte emiprik dhe nuk konceptohet dot. Edhe ne kohet me te forta te inkuizicionit ekzistonin njerez qe dyshonin ekzistencen e Zotit, pra, edhe Zoti nuk ishte “i gjithepranuar”, dmth edhe sistemi socialkomunist nuk mund te ishte i gjithepranuar. Kjo eshte normale, prandaj, te me falni qe ne shkrimet tuaja modestisht kam replikuar mbi konceptin tuaj te legjitimitetit, pasi nuk e besoj si faktorin kryesor te ngritjes dhe renies se komunizmit real. Ju rikujtoj se Roza Luksemburg dhe Karl Libkneht u masakruan ne Gjermani dhe partia e tyre komuniste kishte fituar 15% te zgjedhjeve elektorale; pse Kapitali nuk e legjitimoi partine komuniste gjermane dhe kreret e saj? Per t’ju ilustruar kendveshtrimin tim mbi konceptin tuaj te Legjitimitetit, po bej nje shembull. Jam ne tynel me makine, shpejtesia e lejuar eshte 70km/h. Makina perpara meje ecen me 80km/h, ajo shkel kodin rrugor, por edhe une qe eci ne hapin e saj. Jam nervoz, se nxitoj, 70km/h sot ngjajne si hapi i breshkes, Weberi kete nuk e dinte ne kohen e tij, mirepo pas meje vjen nje makine tjeter qe nxiton me shume se ne. Ai eshte me nervoz, me ngjitet pas dhe i bie biles edhe borise qe une te nxitoj edhe pak. Per shoferin e makines se trete ai i pari dhe une nuk jemi ne rregull nga trute, ecim si “pleq”, ndersa koha fluturon… Ju lutem ,me lexoni si psikolog apo sociolog, ne te tre ne kolone jemi duke thyer Ligjin, dmth Kodin rrugor. Po te jete per policine, te tre hame gjobe, mirepo, i treti eshte me nervoz nga ne dhe rrezik ai e ben budallallekun; nga inati i fut nje parakalim, megjithese ne tere boten rregulli i pandryshuar eshte qe ne tynel nuk behet parakalim. Ju lutem , ketu une jam me ekspert se Weberi, se ai ishte ne epoken e karrocave. Nje sistem social-ekonomik-sipas meje-eshte si makina e mesit…Ju z.profesor e keni te veshtire te gjeni anglisht nga autore qe se shumti komunizmin real e kane me te degjuar, ndersa do ju sugjeroja qe per kete argument mund te perfitoni me shume nga babai juaj. Te me ndjeni, nuk ju njoh as ju dhe as babane tuaj, por duke qene se ju thoni se paska mbuluar detyra te rendesishme, sidomos ne lemin propogandistik, aq me mire qe ai mund t’ju ndihmoje qe studimi juaj te jete me praktik per ata qe duan te dine shkaqet e renies se komunizmit real. E kote te kerkoni nga profesoret qe vetem pse jane amerikane mund t’i shtrudhni per citatesh, kur babai juaj e ka “prekur” me dore realkomunizmin. Se fundi, te me falni per injorancen, por ne debatin tuaj me z. Muharrem Xhafa, eshte e drejta juaj te replikoni dhe mire bete, veçse kam pershtypjen se e tepruat me terma te papershtatshem. “muharremizmin” mund ta kishit kursyer, se ja, doli ne debat z. Xhafa dhe i sqaroi njerezit se edhe ai qenka nje profesor i dikurshem, ndersa jua e banalizuat si person, a thua se behej fjale per Kafen e Rremes. Me delikatese dhe pa e shkelur etiken do i kishit dhene nje ton me te bindshem debatit, pavaresisht se ju mbroni nje argument qe per mendimin tim nuk eshte determinues per rrezimin e komunizmit real. Per mua, realkomunizmi ra per çeshtje thellesisht te natyres ekonomike. Patjeter qe demokracia mungonte e shume gjera qe ju me te drejte i citoni. Per kete arsye replikat tuaja morren nje rruge tjeter dhe krijuan vertet boshllekun e”debatit te munguar”. Ne fund te fundit, i vetmi qe mund t’ju debatonte ishte z. Xhafa, dhe ju e dini qe vetem ai do e bente, pikesepari per kredo politike, sepse perfaqeson PKSH. Ju uroj gjtihe te mirat z.profesor dhe mos u merzitni nga anonimet online. Kush lexon gazeta online nuk eshte budalla, me qene nuk do harxhonte kohe me debate te ketij tipi kur ne internetin e pafund nuk del koha dhe as 1000 jete per ti eksploruar. nuk ju prish pune kritika e anonimeve, sesa lajkat e atyre profesoreve qe ju kane mburrur ne ballinen e shkrimeve tuaj. Per ata jeni shume OK, se ata komunizmin real e kane me te degjuar, rrezik po ti thoni ju se blihet ne Amazon e kerkojne siç blihen mallrat me skonto. Popper keshillon qe intelektualet te ruhen nga intelektualet, (sidomos nga vetja e tyre), se intelektualet kane bere krime te perbindshme dhe posedojne veset me te keqija, qe jane arroganca, prepotenca, Zilia dhe megallomania. Prevert, ne nje vjershe thote qe intelektualet s’duhen lene te lozin me fijet e shkrepseve, se i bejne vetes nje automonument…Kalofshi mire!

    Reply to this comment
  14. Savo August 22, 18:16

    Fatos, sikurse ka thene me te drejte yt ate, “rrenjet e fisit jane te thella si te lisit”. Edhe populli thote: beme baba te te ngjaj.

    Reply to this comment
  15. Populli August 22, 18:28

    Pas komenteve me vend (pavaresisht nga toni), gazeta DITA duhet te reagoje:
    1. Per te mos botuar leksione ne gazete dhe sidomos,
    2. per te mos botuar leksione me premisa krejtesisht te gabuara, e per me teper, te perkthyera e tekeqpershtatura
    Ndersa Tarifa, nese eshte i dashuruar me keto leksione, le t’i mbaje atje ku paguhet. Gjynah qe auditoret e universiteteve tona nuk kane kapacitetet e duhura intelektuale apo te guximit per te mos pranuar leksione apo libra te tilla:
    1.Si eshte e mundur qe te lektorohet e te pranohet qe rendet politiko-shoqerore jane legjitimitet?
    2. Si eshte mundur qe nuk kuptohet se, si socializmi, edhe kapitalizmi vecse shtrojne alternativa zhvillimi, asgje me shume.
    3. Si eshte e mundur qe nuk e kuptojne qe qeverite me te sukseseshme jane pikerisht ato qe adaptojne elementet me produktive te te dyja rendeve: komunalen me privaten, socialen me kapitalin.
    Shkurt: te pakten mos bastardoni gazeten.

    Reply to this comment
  16. vera e nxehte August 22, 20:38

    Me pelqyen shume komentuesit me komentet e tyre. Kjo tregon se brumi filosofise nuk eshte atje tek Tarifa e Fuga, por eshte ne masen e njerzeve qe i bejne te dya: edhe filosofine edhe punojne per vete dhe per shoqerine. Ju komentues, me dijet tuaja i nxoret jashte loje keta filosofe shqiptare qe jane bere, si thoshte Marksi per Dicken: filosof pa tru. Se po s’pate tru, s’ke as mendje. Dhe profesor Tarifa na radhit gjithe ata emrash te huaj qe ne te bindemi se ai ka te drejte! Mos profesor. Lexo komentuesit ketu qe te reagosh per vete dhe jo per ne. Dhe pak respekt per njerezit e thjeshte por te ditur edhe me shume se ti.Populli thote: dhia arrakate, thyen kemben e saj dhe ju po thyeni koken tuaj me keto mendime qe argumenti i vetem eshte: dje une isha ndryshe, sot jam ndryshe. Po neser si do te jeshe profesor Tarifa? Sikur neser te vendoset prape diktatura, ti prape do te jeshe me ate. E kupton tani se ku jeton?

    Reply to this comment
  17. Novruz Taip Vishanji August 22, 21:37

    PER SEVON KA FOLUR E SHKRUAR ENVERI

    ne disa nga veprat e tij, e nuk ke pse te sedernxihesh qe ta kujtojme qe ta varesh si vath ne vesh, sepse me sa shoh ke humbur busullen e orientimit, ne kete bote qe veshtire do arrish ta kuptosh, pak per mefshtesine e adaptimit me risite e reja qe ti i ke vetem (mbase) enderruar dikur, e shume per mungesen e kapacitetit per te qene konceptues e krijues realist i asaj qe kerkon te argumentosh, me idete e te tjereve, duke i renditur jo vetem pa asnje lidhje me realitetin shqiptar, por duke forcuar me nje dhune prej kokeshkrepuri, me metoden tende “krahasimore historike” te realiteteve krejt te ndryshme te demokracive lindore, ku Shqiperia ishte dhe mbetet nje “sui generis” ne kete aspekt, e vetme, unike !

    Mire qe qenke kujtuar te hulumtosh (pa rezultat) mbi “ evolucionin e sentimenteve te popullsise para renjes se socializmit”, sepse nuk di nga t’ja mbash, pas anketes se OSBE-se e te Komisionit Europian, mbi kete teme, dhe rezultateve aspak te desheruara nga organizatoret dhe mirepaguesit e atyre qe te kane nxitur edhe ty te “thellohesh” ne kete ambjent aspak te njohur per ty, gjithnje duke gjykuar nga sa shkruan e llomotit ne faqet e DITA-s, per ne online.

    Ne nje nga trumaksjet e copy-pasteve tuaja, ke arritur deri ne paradoks, duke permendur nje shprehje (nuk e di sa eshte e vertete) te atij filozofit japonez Fukujama (ne mos gaboj) qe socializmin e realizuar ne Europen lindore e quan “sistem jo produktiv” !
    Paçka se sot, per te mbetur ne temen aq shume te desheruar nga ti, te “gjithe barerave te bera fashe”, per te vazhduar me funksionimin e platformes gjeospaciale, apo edhe te çdo fluturimi per leshim satelitesh ne hapsire, vete Usa dhe gjithe shtetet perendimore, sherbehen nga sistemet ruse te leshimit te rraketave. Apo nuk e di ?

    Po te perdor fjalen “groteske” kam pershtypjen se nuk e di jo vetem origjinen e saj, por as edhe kontekstin historik ne te cilen eshte perdorur dhe vazhdon te perdoret edhe sot, kur flet per “matshmeri te legjitimitetit”, Shqiperia dhe Jugosllavia paskan patur “legjitimitet me te madh” ?! Nuk e di cilin sistem ke perdorur ate metrik europian, apo ate inçor amerikan ?

    Fjala “groteske”, eshte perdorur nga nje kritik arti italian, per te personifikuar pikturat murale te shumellojeshme, te shumengjyreshme, te pa lidhura me ndonje teme reale, ne shpellat e zbuluara poshte kuartierit te njohur te Romes, Esqulino, “grotta-esq”. E kuptove ? Me siguri qe jo, sepse ndryshe nuk refen marrezira “groteske” ne shkrimet tuaja te perlyera.

    Pastaj, edhe se nuk me ben pershtypje, duke ditur trushkulurin nga vijne keto ide gjeniale, flet per “socializem shteteror”, duke harruar qe ekziston poa q i fuqishem edhe “kapitalizmi shteteror” ne tere demokracite perendimore, dhe per lojefjaleshin e ndyre : “legjitimitet dhe jo ligjor” ?!

    Kete e kemi kuptuar qe ne rrjeshtat e para te tarifllekut tend te peshtire, kerkon qe te nxjerresh sot si “jo legjitimor” dhe neser “i jashteligjshem” sitemin e socializmit real qe u ndertua me mund e sakrifica te te gjithe shqiptareve, dhe jo te Enver Hoxhes, ne vitet qe lame pas. Per ti hapur rrugen ne perspektive, aprovimit te nje ligji qe e konsideron te “jashteligjeshem” jo vetem sistemin e socializmit real, te se kaluares, por gjithe veprimtarine dhe arritjet politike, ekonomike ne radhe te pare, dhe shoqerore, per ti dhene mundesine “ligjore” fundrinave te shoqerise se djeshme, per te kerkuar “ligjerisht” demshperblim e rikthim ne sistemin e dikurshem feudalo-kanunor.

    Per te hapur oreksin tend prej samarxhiu patkonj –shkules, ja te bej disa pyetje ne se ke takatin ti pergjigjesh me realizem.

    Perse ishte ilegjitim” sistemi i socializmit real:

    – Per planifikimin e ekonomise ? e bejne me te tepert edhe ne perendim.
    – Per reformat e thelluara ne arsim, shkence, kulture e sporte ?
    – Per reformen agrare, te ndjekur me pas me ate te kolektivizimit, me tendencen per ta shndruar ekonomine bujqesore ne nje fermizim te thelluar, duke krijuar Ndermarrjet Bujqesore e Blegtorale ?
    – Kthimin e vendit nga nje vend feudal bejleresh e agallaresh turkoshake, ne nje vend me industri te zhvilluar me tendence drejt industrializimit teresor te ekonomise ?
    – Per reformen ne administraten shteterore ?
    – Per reformat ne sistemin e mbrojtjes se vendit, me sisteme moderne e te frikeshme per fqinjet tane megallomane e grabitqare ?
    – Per reformat ne shendetesi duke aplikuar ne çdo skaj te vendit sherbimin mjeksor falas, qe beri te trefishohej numuri i shqiptareve, dhe te arrihej mbijetesa nga 39 vjeç ne kohen e dashamiresit tend Zogolli, ne 73-75 vjeç ?
    – Per zhvillimin masiv e shkencor te industrise se nxjerrjes e perpunimit, tersisht ne impiantet moderne per kohen brenda vendit ?
    – Per reformen ne energjitike, duke ndertuar me forcat e kontributet e mijera shqiptareve, te koloseve energjitike per shume kohe nder me gjigantet ne bote, per tipologjine e tyre ?
    – Ngritja ne nje shkalle te pa pare me pare te gjithe nivelit kulturor, shkencor e artistik, te te gjithe popullsise shqiptare, jo vetem te trushkulurve si ti ?
    – Ndertimi i hekurudhave, ujembajtesve, rrugeve e urave, terracizimit te bregdetit dhe me tej, ujesjellesve ne çdo skaj, tharjes se kenetave dhe kanalizimit teresor te siperfaqes se punueshme ne vend, masivizimi i shtimit te pyjeve,etj ?
    – Kosnsolidimi i familjes shqiptare, si baza e sistemit te ri te socializmit real ?
    – Ateizimi i shoqerise shqiptare me iniciative mbare popullore, duke e kthyer vendin nga nje “ popull i opiumuar” siç thoshte Marksi, armiku yt imagjinar, ne vendin e vetem ateist ne bote ?
    – Eliminimin e plages se gjakmarrjes, te krimit ne familje e jashte saj, te lirise e sigurise per te levizur ne çdo kohe, kudo e ne siguri te plote ? Etj. Etj.

    Po ti çuni plangprishes i Sevos, nuk e ke kete aktivizem si deshira qe te paskerka lindur ne keto dite pecelluese Gushti, sepse siç ke shkruar se kete “studim e ke bere qe ne mesin e viteve 90-te”, paçka se ne literaturen qe sjell ne fund te seicilit prej tyre, i referohesh edhe nje botimi te 2007-tes (?!), po ty, si sahanlepires i ndyre i “therimeve te kapitalizmit”, gjithnje duke cituar armikun tend Karl Marks, te mekon ajo deshira e vjeter per tu bere protaganist i nje plani antishqiptar te mireorganizuar nga mbeturina te historise, nga çakenj lekure rrjepur qe kameleoneve i tregojne mustaqet e ngulura ne klinikat svicerane, me lesh te marre hua nga prapanica e tyre e sifilizuar.

    Reply to this comment
  18. intelektuali August 22, 23:39

    Po mire o Fatos Tarifa po nuk kuptuam fare:

    KOMUNIZMI LEGJITIM , ILEGJITIM
    PO A ISHTE “MURTAJA” AFERIM?

    sepse:

    Ne vitin 1956 kur tanket sovjetike mbyllen te bllokuar mbi 2000 antikomuniste hungareze tek ura e Danubit ne Budapest dhe filluan te qellojne direkt ne mish njeriu ne nje kahsapane te papare deri atehere dhe kur pas kesaj kahsapane njerezore komunistet ne Hungari me fanatikun e Stalinit, Janosh Kadar fituan serish zgjedhjet parlamentare ne shumice te plote duke varur edhe Kryeministrin rebel Imre Nagi ne litar, atehere:

    CFARE LEGJIMITETI PALACO ESHTE KY?

    Qe ngjan me legjimitetin e Sali Berishes ne Gerdec kur kishte vrare me BUMJEN e tij 26 njerez te pafajshem dhe Astrit Patozi mburresh pa pike turpi dhe i kishte fituar serish zgjedhjet ne Vore dhe Gerdec.

    PO KUJT I PLAS SOT PER FILLOZOFINE TENDE PLOT ME BIBLIOGRAFI FAMOZE O FATOS TARIFA?

    Kur perpiqesh te spjegosh me dacibao fillozofike legjimitetin e nje KULCEDRE gjakatare si Enver Hoxha?

    PO CFARE SHKENCE SATANIKE ESHTE KJO JOTJA?

    sepse:

    Kur xhelatet e Enverit po i thyenin kockat e trupit mikut tone Loni Adhami qe ishte sekretari i pare i ambasades se SHBA ne Tirane pas Luftes, ai para se te jepte ai tha:

    JU O KRIMINELE JENI PUSHTETI ILEGJITIM I DHUNES DHE I TERRORIT.

    prandaj:

    Mbylle debatin jo produktiv qe hape ne gazeten DITA me shkrime dhe replika pa kurfare vlerash per publikun,

    sepse:

    Ne, intelektualet properendimore qe u vrane dhe u masakruan nga Enveri dhe xhelatet e tij ILEGJITIME vetem sepse deshen nje shtet shqyptar LEGJITIM te zgjedhur nga populli ashtu si ne te gjitha vendet e tjera demokratike te Botes te themi o profesori fillozof Fatos Tarifa dhe cuni i BOSIT te propagandes se Enverit, Sevo Tarifa:

    AMAN MBYLLE KETE DEBAT EGOISTO-ENVERIST NE GAZETEN DITA!

    Reply to this comment
    • anticensurë25642654 August 23, 10:41

      “CFARE LEGJIMITETI PALACO ESHTE KY?”
      të njëjtin legjitimitet që patën qindra grushtet e shtetit të bëra nga amerika,milona të vrarë e të burgosur prej këtyre grushteve të kapitalizmit!!
      nastro ec e mos ha mut kot!!
      ps:ke harruar çekinë dhe 400 gratë ruse që ka vrarë enveri!
      shko mor pirdhu

      Reply to this comment
      • intelektuali August 23, 12:51

        Grate ruse qe Everi i vrau me nje pabesi pederasti dhe me ndihemn e spiunit te tij Avni Mula ishin 800 dhe jo 400 o i paftyre fanatik, emrat e tyra i ka intelektuali te gjitha ne tefter, por nuk e di se ku i kane vorret ku xhelatet e Enverit dhe Nexhmijes i kane groposur si edhe shume te tjere qe kundershtuan MONSTREN sadiste. Familjet dhe te afermit e tyre kane ardhur disa here nga Rusia ne vendin tone per te kerkuar viktimat e huaja te Enverit, por pushteti mafioz enverist ne Shqypni i ka penguar me te gjitha menyrat per te zbuluar varret e grave ruse te huaja qe regjimi sadist i vrau dhe i masakroi me pabesi te papare ne asnje vend tjeter te Botes.

        SHIKOJE FILMIN E INTELEKTUALIT “DIVORC ALLA SHQYPTARCE”

        Qe t’i therrasesh trunit te fanatikut dhe te fillosh te reagosh si njeri normal ne shoqeri demokratike.

        Saper Cekosllovakine dhe jo “Cekine” qe permend ti si injorant nuk e kam harruar fare kur Brezhnjevi i dergoi tanket ne Prage ne gusht te vitit 1968 per te mbytur me gjak “kunderrevolucionin” cekollovak te Aleksander Dubcekut qe perfundoi me vetflijimin e Jan Palachit dhe kur Enveri bente shurren ne breke nga frika e humbjes se pushtetit dhe nga hija e stalinistit fanatik Leonid Brezhnjvev se mos i ikte koka qe kishte tradhetuar idealet e Stalinit dhe i kishte quajtur bolsheviket e vertete si Social-Imperializmi Sovjetik dhe nga qe kishte mbushur breket nga frika e Brezhnjevit u terrhoq nga Traktati i Varshaves megjithese statuti i ketij Koalicioni gjakatar nuk e lejonte nje veprim te tille te njeanshem, por kujt i plasi per llogje enveriste kur te gjitha ishin per konsum te brendshem dhe asnje veprim i enverit nuk kishte te bente me parimet e marksizem-leninizmit, por vetem me pushtetin e tij absolut mbi Shqypnine?
        Sovjetiket hyne me tanke ne Hungari dhe Cekosllovaki, por e shperfillen totalisht Shqypnine Enveriste ashtu sic e harruan BOSAT e Botes vendin tone edhe ne Jalte pas Lufte ku u vendos fati i popujve te Ballkanit, kur Enveri ja kishte falur Vatanin Titos dhe Jugosllavise Komuniste.

        Reply to this comment
    • anticensurë25642654 August 23, 12:00

      Duplicate comment detected; it looks as though you’ve already said that!

      « Back

      Reply to this comment
  19. alphade August 23, 00:48

    Shenim: As ballistet dhe as zogistet nuk e pranonin as te
    pragu i deres kete Tarifen duke e ditur , Muharrem, se i
    biri kujt eshte ky myteber . Si nuk i vjen pak turp ketij
    sharlatani qe po le nam me anal- izat plagjiaturiste dhe
    me sa duket : ” bem baba te te ngjaj” !
    Nuk ia vlen,me teper se sa ky shenim !

    Reply to this comment
  20. anticensurë25642654 August 23, 10:04

    si fillim!
    plotësisht i një mëndje me tarifën për goditjet personale!!
    në vazhdim
    mund të shkruhet shumë më shumë se çka shkruar tarifa për të kundërshuar “zgjidhjet përfundimtare të tij”!!
    “shkencat sociale”,quhen në këtë mënyrë sepse janë të futura në një farë binari,POR në ralitet nuk janë shkencë,e aq më pak të kërkohet saktësi prej saj!!kjo “shkencë” është një grumbull teorish,që ndryshe nga degët e tjera të shkencës teoritë e të cilave rrëzojnë paraardhësen për ta çuar në një nivel me të lartë,në “shkencat sociale”teoritë janë të përkohëshme dhe të papërdorshme për një të ardhme më të largët!!teoritë e reja nuk hedhin poshtë të vjetrat,por vetëm japin një shpjegim për kohën dhe bëjnë një farë parashikimi,aspak të saktë,gati llotari,për të ardhmen!!
    tarifa të gjithë studimin e tij e ka të njëjanshëm si kishte të njëanshëm studimet në kohën e diktaturës së proletariatit!!
    thuhet “dështimi i një sistemi”,socializmit,jo vetëm nga tarifa por dhe nga të gjithë të tjerët!!
    normalisht është një gomarllëk aq i madh sa ska idiot,i pa indoktrinuar,i pa bombarduar nga propaganda,që ta pranojë!!
    ky “dështim”,për arsye propagandistike dhe ideollogjike,”studiohet”(manipulohet)në drejtimin ekonomik dhe jo në tërësinë e ngjarjeve,zhvillimeve të kohës!!
    të gjithë e dimë dhe e shprehim sa na thahet gjuha,se pas ’45,L2B,filloi LUFTA E FTOHTË(LF) dhe se përplasja e sistemeve kapitaliste e socialiste nuk ishte një konkurencë ekonomike sistemesh,por një LUFTË!nuk u përdorën armë si në luftërat e NXEHTA,por u zhvillua një luftë e vërtetë!në shumë rraste dhe shumë e nxehtë me grushte shteti dhe pushtime të fshehura si ndihma solidariteti!!
    në këtë luftë patëm dy kampe!!
    1-rreth 20 vënde të përçara ndërmejt tyre,socialiste
    2-gjithë pjesa tjetër e botës,me në krye 10 shtete demokratike,me perandori koloniale,dhe diktatura kapitaliste!të gjithë të bashkuar kundër shteteve socialiste!
    pra në një përplasje të tillë,davidi dhe goliati,nuk mund të fitonte davidi biblik,ose i sajuar!!goliati fiton gjithnjë në realtet,sepse ka fuqinë,ka masën!!
    pra nuk patëm një DËSHTIM por patëm një HUMBJE të socializmit!!
    në këtë humbje ndikoi dhe “KOLONA E PESTË”,ajo “kolonë”që në kapitalizmë,tek kundërshtari i socializmit,mbizotëron,EGOIZMI,dëshira e njeriut për PASURI,për PUSHTET!përpjekjes për të ndërtuar një shoqëri të barabartë,me ose pa vetëdije,ju kundërvu egoizmi i njeriut!dëshira për pasuri që e brrejti nga brënda barazinë shoqërore,dëshira për pushtet që e shtypi nga lart përpjekjen për barazi shoqërore!!
    dëshira për pushtet dhe më pas për pasuri në shumë vënde solli diktatura të egra!megjithëse diktaturat kanë egzistuar dhe do të egzistojnë përsa kohë të egzistojë njeriu,ato kanë gjithnjë një fund!!nuk e kanë jetën e gjatë!!
    për ta mbyllur,sepse nuk kam as kohë e as nerva,kemi tre fakte të pamohueshme:
    ——dështimi-çdo vit kemi shtete kapitaliste që falimentojnë totalisht,por ju jepet mundësia të vazhdojnë rrugën prapë nga e para,sepse nuk mund të lejohen të shëndrohen në socialistë!në diktatura!?pa problem!!në çdo 10 vjet kemi kriza botërore,që janë më të tmerrshme se “dëshitmi i socializmit”,por prap ju jepet mundësia për tu ringritur,qoftë dhe me diktaturë!!pra këtu dështimi është i parnueshëm-quhet ecje përpara,fitim përvoje!!
    ——-planifikimin socialist -kapitali e ka futur që në mesin e viteve ’70,në të njëtjën kohë që e sulmonte atë socialist me të gjitha forcat!!
    ——-mirqënja-një mesatare e mirqënjes së 20 vëndeve socialiste ishte shumë më e lartë se mirqënija në kusurin e botës kapitaliste!!në këtë vlersim propaganda fliste për 10 vëndet më të zhvilluara dhe perandoritë e ish perandoritë koloniale,por asnjë herë për pjesën tjetër të botës!!është njëlloj sikur të thuash se llotaria të bën vetëm të pasur!pa përmëndur se janë një mori njerzish që humbin për të bërë një të pasur!!
    haj shnet e BF!se shkrimi i tarifës që thotë se , “legjitimiteti kuptohet gabimisht si ligjshmëri”por nuk jep përkufizimet e këtyre dy fjalëve!
    në fjalorin me mangësi të mëdha të shqipes egziston vetëm “ligjishmëri” dhe jo legjitimitet,por dhe në fjalor të tjerë shikon se ai shpjegohet pak a shumë ashtu si e dimë ne “parimi i legjitimitetit demokratik sipas të cilit fuqia shtetërore vije nga populli ; si arsyetim vlen vetëm rendi sundues i dalë nga populli apo i dalë nga një kuvend i zgjedhur prej tij dhe një qeveri që kontrollon zbatimin e fuqisë.”
    pra si e kam thënë dhe në komentin e parë në shkrimin e parë të tarifës,populli ja dha legjitimitetin komunistëve(për faj dhe të mungesës pothuajse totale të një mundësie tjetër) që fituan luftën,në shqipëri!komunistët e mbajtën si me punë dhe me dhunë deri sa populli jua hoqi këtë legjitimitet!
    por ajo që nuk më pëlqen,ajo që më nervozon,është mohimi total i mbështetjes,i legjitimitetitit që populli i dha komunizmit në shqipëri!!është një turp,mungesë zgjuarsie dhe një mashtrim i ndyrë nga ana e pseudosociologëve!!njerëz të shitur!!dhe tarifa sado që mund të përpiqet ta zbukurojë parpë tregon se shkon në drjetim të rrymës!!ndoshta të notosh në krah të kundërt nuk është ekonomike,nuk sjall fitim!!

    Reply to this comment
  21. lili August 24, 12:10

    Nga ekstremi i djathtë, (kryesisht njerëz që ende mbështesin kauza dhe organizata politike historike, që kanë perënduar me kohë, si Balli Kombëtar apo Legaliteti),
    ketu shihet se cfare formimi ka ky zoteria :partia komuniste e tij eshte edhe ma inexexitente se Balli a légaliteti, po ky nuk e sheh ende edhe i kushton atij rendi plot studime e kohe….
    Kot fare si studimi i tij si me i dhane pergjegje per cka jane partite historike ne Shqiperi.

    nje kot njeri , edhe nje mut njeri qe e njohim vetem per mattrappazllekun e tij ne kendej ,qe mundohet me qene dikkush duke u marr me kufonen e PPshse!

    Reply to this comment
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*