NYT për Kadarenë: Lexuesit habiten se si nuk e merr Nobelin

February 24, 2018 14:31

NYT për Kadarenë: Lexuesit habiten se si nuk e merr Nobelin

 

Gazeta e njohur amerikane New York Times i ka kushtuar dje një shkrim shkrimtarit të njohur shqiptar Ismail Kadare.

Kritikja e letërsisë Cynthia Haven i kushton një analizë romanit “Vajza në ekzil, Requiem për Linda B” ose siç është titulli në gjuhën shqipe “E penguara”, përkthyer në anglisht nga John Hodgson.

“Lexuesit e Ismail Kadaresë habiten çdo vit kur komiteti i çmimeve të Nobelit shpall fituesin. Shkrimtari më i madh shqiptar, fitues i çmimit Man Booker International, Çmimit të Jeruzalemit dhe shumë çmimeve e nderimeve të tjera tashmë është 82 vjeç.

Romani “Vajza në ekzil” botuar në shqip në vitin 2009 mund të rindezë shpresat për një vlerësim tjetër. Ajo çfarë veçon kritikja Haven është gjuha shqipe, e bërë ndërkombëtare përmes librave të këtij shkrimtari, ndërsa ndalet dhe tek jeta e tij nën regjimin komunist. “E penguara” është një roman ku flitet për nostalgjinë e Tiranës. “Kafe Flora”, kryqëzimet e rrugëve rreth sheshit Skënderbe”, kopshtet e Akademisë, në ish-pallatin mbretëror, gjethet e rëna parkun përballë hotel “Dajtit”.

Foto e Ismail Kadare marrë nga New York Times

Foto e Ismail Kadare marrë nga New York Times

Kjo nostalgji epokash të përziera për kryeqytetin e vendit, merr një ngjyrim të skajshëm dramatik kur jepet nëpërmjet vizionit të një vajze që e ka të ndaluar të shkelë në kryeqytet. Kjo është “e penguara”, vajza tetëmbëdhjetë vjeçare, e cila, ashtu si personazhet antike që ngrihen kundër fatit, përpiqet të kapërcejë pengesën e shtetit. Fundi i saj, është tepër tragjik, përfundon me vetëvrasje. Kryedramaturgu Rudia Stafa , është, bartësi kryesor i kësaj ngjarjeje, i cili padjallëzisht i nënshkruan një libër një vajze të panjohur.

Shkas për nënshkrimin e këtij libri , bëhet shoqja e Lindës, Migena. Migena krijon një marrëdhënie me dramaturgun , të cilën e mban te fshehur nga shoqja e saj e ngushtë. Në të njëjtën kohë, ky veprim i Migenës i pafalshëm, ishte tradhti ndaj shoqes së saj , por edhe fillimi i problemeve të mëdha për Rudianin. Rudiani thërritet në komitetin e partisë, pa e ditur përse-në.

Atje ai përballet me një sprovë të dyfishtë, ku nga njëra anë mundohej të kuptonte vështirësitë ku ndodhej dhe nga ana tjetër përpiqet te kuptojë të vërtetën që ka të bëjë me Linda B. Kapërcimi i zonave të rrezikshme , është një kapërcim i ankthshëm e tronditës por dhe hulumtues e ndërgjegjes. Në këtë mënyrë ai arrin të kuptojë shumë gjëra rreth fatit të tij dhe fatit të të tjerëve. Vetëvrasja e Lindës ka motive konkrete , por dhe të panjohura. Duke mbyllur jetën tragjikisht, Linda na jep të kuptojmë iluzionin jetësor që tingëllon si një metaforë e zezë ekzistenciale.

Figura e Lindës është një realitet i zymtë e rrëqethës. Ajo përnjëmend është një qenie njerëzore , por pa të drejta jetësore. Fati tragjik i Lindës, lidhur me dramën e Rudianit është një gërshetim tepër i ndërlikuar, një dramë me thelb të dyfishtë, një rrëshqitje e padukshme nga rrafshi i zhvillimit të gjallëruar në përzierje të gjërave me prejardhje të kundërt. Kjo vepër merr përmasa të gjera dramatike në brendinë e vet, si një strukturë që ngrihet mbi vetë zhanrin e dramës artistike dhe mbi vetë dramën reale që zhvillohet para syve të njeriut gjatë regjimit totalitar.

Sipas Kadaresë, “Libri flet për një njeri të penguar. Zakonisht në traditën e letërsisë botërore pengesën e krijon fati, këtu është përshkruar një pengesë e një tipi të ri më të vonshëm se fati, pengesa e shtetit. I kushtohet të gjithë vajzave shqiptare që kanë pësuar internimin dhe jo një emri, apo një tjetri. Vajzat shqiptare kanë thithur brengën shqiptare”. Ky libër ka marrë vëmendjen e mediave ndërkombëtare që pas përkthimit të tij në gjuhën angleze. e.r./dita

February 24, 2018 14:31
Komento

31 Komente

  1. Plaku Xhuxhumaku February 24, 14:34

    Ja pyet ca kokeloqe shqiptare nga ata qe shkumezojne nga zilia kot me kot per kete gjeni te letrave shqipe dhe boterore.

    Reply to this comment
    • la kocen e namit edhe ky .Opo qe s'na u nda ky mut 50-vjet si meti pas kpuces February 24, 16:45

      plaku xhuxhumaku ,

      ja ke fut kto pasha zotin .
      Kush po don me ken si ky nastardin .
      nji karakter plehrash kazani ,qe nuk ka asnji vler
      njerezore e pastaj met’sqaru ty ,
      se cfar Tipi shkrimtari eshte , do ishte kohe e
      humbur se shume ktu si ty ,jo qe s’ja kan iden ,
      Letersise dhe cdo te thot ajo ,por komentojne ktu ,
      si e kann zakon zagart e beut .
      Ky nastradini ka fillu me na bo makjazhe
      te nji bote tjeter ,qe vet se misheron ne asgje ,
      sepse eshte thjesht nji hesap muzllumi dhe si i tille ,
      pththth , bo si kann fillu ne ato Telenovelat Turke
      qi jep Klani ,si Sulejman Pordha e Sulltanesh Ciganja,
      qi sot kerkojne ti bojn trushparje miletit ,e na sgfaqen ,
      si europiane ne veshje dhe stil e gjithcka tjeter ,nderkohe qe te gjithe dijne se cfar mut harixhinjsh kane qen turqit ,e cfar kulture ciganesh kane pas ne ate kohe kur i ngjanin vetem egersirave ,
      njerezve e fiseve te egra ,si kanibalet .Edhe ky nastradini qe na o bo me keq se rropsia e vicidolit ke kazani Temes .
      (O i modhi kakare na tergo nji prrall te re ) hahahahaha

      Reply to this comment
    • everest February 26, 14:28

      Nuk pyet njeri jo!
      Kadarea u be gjeni si shkrimtar oborri,si deputet i PPSH,si antar i KQ te PPSH,ishte gjithmone ne tribunat e Kongreseve te PPSH, shetiste boten sa here e csa te donte me valuten e shtetit,ju botuan romanet jashte shtetit me valuten e shtetit,kur u kritikua rende dhe ishte gati per burg per versionin e pare te romanit “Dimri i vetmise se madhe”,doli vete diktatori Enver Hoxha dhe e mbrojti publikisht,!
      Tani thote dengla se me ka perndjekur vsigurimi!
      Ne se NOBEL-i do jepet per romanet qe l mburrte ne qiell Enver Hoxhen,jepjani,por pas 90-tes ka bere nje vrime ne uje!
      Mbi te gjitha asnjehere nuk ka folur qofte edhe nje fjale kunder Sali Berishes,qe i ka bere varrin Shqiperise keto 28 vjet!
      Ky nuk meriton respektin minimal as si shkrimtar,e as si politikan e sidomos si njeri!

      Reply to this comment
    • Drejtesia do te behet doni apo nuke doni ju o planxhuxhumak February 27, 07:26

      O plak,Kadare nuke mund te marre cmimin NOBEL ngase ai ishte dhe do te mbetet Gebehsi shqiptare qe i ngriti hymne kerbacit te pergjakur te diktatures komuniste.Mjaft eshte MJAFT per kete shkrivac burracak,qe edhe kur diktatura ishte ne konvertin,ky shkrivac i quajti jashteqitje shqiptare shqiptaret qe u futen neper anbassada etj,ja perse nuke e merr miu i kenetave dhe miza e kalit komunist cmimin NOBEL.

      Reply to this comment
  2. uahahahahahaha .smojli eshte perseri ktuuuu !!! je ne metro ti e ?! February 24, 14:46

    muzllumkut,
    na cave carucin me new jorket e improvizuara ,
    qe pagun qika jote anej nga ana tjeter e kontinentit .
    ti je nji cop muzllumi dhe i perket po asaj bote idiote muzllume qe me shoqerine e civilizuar ,
    nuk e lidh asgje .
    ti je e shkuara e erret e dal prej intrigave te stanit
    kamuniste dhe atje kesh nji lapidar si shkrimtare i
    botes anadollake .
    ke qen e do mbetesh nji shkrimtar rapsod ,qe Jeton
    ne boten e te vdekurve ,
    njelloj si edhe ne prrallat qe tregon ,
    ku asgje nuk frymon !
    hajt pirdhu kamuniste i flliq ,
    se na je bo si ato cjerrjet e djallit maje minareve
    qe kerkojn ti imponohen qytetareve shqiptare
    Duan ose jo ti degjojne ate ,duke kerkuar te terheqin vemendjen cdo ore te dites edhe surrati ktij sharlatani muzllum ,qe na bo me qesh tu bo karagjozin e botes

    Reply to this comment
  3. NETI VJOSA February 24, 14:55

    Ky Malua yne,
    ky Skenderbe i Kultures Shqiptare, na ben nder dhe na perfaqson denjesisht ne Panteonin e Kultures Boterore…!
    Ju pershendes ju miqte e mi te DITA-s, me kete poezi te Kadares per Skendo Beun, Simbolin e Bashkimit tone Kombetar…:

    PORTRETI I SKENDERBEUT

    Si dite e plote ai shtjellej
    Me re dhe ere mbi atdhe.
    Nje emer, Gjergj, e kish si diellin,
    Tjetrin si henen, Skenderbe.
    +++
    Dy brire dhije kish mbi krye,
    Embleme e vjeter e cuditshme,
    Sikur ta dinte qe mes brinjeve
    Dy perandore do te godiste.
    +++
    Njezet e kater luftra beri.
    Njezet e kater vdekje theu.
    Cka mangut linte diten Gjergji,
    Plotesonte naten Skenderbeu.
    +++
    Pas vdekjes eshtrat iu ndane,
    Ne mijera varre ato u shtrine.
    Gjithcka te shumte ai e pati.
    Te vetmen kish vec Shqiperine!…

    Reply to this comment
    • BLACK SWAN February 24, 20:00

      te pershendes Neti me kete poezine se e di
      une qe te qan syri per keto ty
      ……..
      Për të fundit herë sot,
      Babanë po përcjell turm’ e pasosur
      Me dhembje të kulluar e me lot,
      Me zemër të plagosur.
      Dhe ja tani, mes heshtjes, në eter,
      Një zë i njohur, qartë po dëgjohet.
      Në emër tonë sot, shoku Enver,
      Përpara tij betohet.

      Në gjysmë shtizë flamurët era tund,
      Gjëmime topash ndihen në hapësire;
      I jep Stalinit turma e pafund,
      Të fundit lamtumirë.
      Pra, lamtumirë mik i madh, babà!
      Çdo zemër i thotë sot lamtumirë.
      Së bashku me Leninin krah për krah
      Ay ka për t’u shtrirë…..

      une dua qe ti jepet Nobeli per poezine e Stalinit,
      jane te pakte ata qe i kendonin nje vrasesi te 20 milione njerzve ,jane fare te pakte Neti , jane nje soj zvarranikesh qe gjendet rralle
      NEVERI !!!!

      Reply to this comment
      • N.VJOSA February 24, 21:27

        Te falemnderit BLACK,
        per Pershendetjen.
        Eshte nje problem shume i madh me krijimtarine e shkrimtareve!
        Po i shkepute nga koha, ata ose i deformon, ose i gjykon ne menyre ter gabuar.
        Nuk thote kote populli :

        E SOTMJA E QESH TE DJESHMEN
        DHE E NESERMJA DO TA QESH TE SOTMEN!…

        Kur ka vdekur Stalini?
        Ne mos gaboj, ne 1953-shin.
        Atehere Stalini thirrjej jo nga Kadareja, por nga gati Gjysma e Globit :
        Babai i Botes se re!
        Socializmi ish nje aspirate mbare boterore.Bota ish e ndare me dysh!
        Stalini, doli nga mbarimi i Luftes se dyte Boterore si Strategu qe mundi Fashizmin Hitlerian!…
        Tok me Stalinin luftuan krahe perkrah edhe SHBA, Anglia, Franca….
        BS mbajti peshen kryesore te Luftes!
        Per shqiptart e asaj kohe dhe sidomos pas glorifikimit qe ju be Stalinit, kur Shqiperia shpetoi nga kthetrat e Titos per tu bere Republke e Jugosllavise, kjo u quajt merite e Stalinit…
        Besoj e ke parasysh kohen e atehershme, kultin e Stalinit…
        Cfare pret ti te shkruaje Kadareja, nje student qe sapo kish mbaruar Gjimnazin…?
        Kulti i Stalinit u gjykua me vone.Edhe krimet e tij, u denuan nga Hrushovi me vone, por edhe Lufta e Ftohte midis dy kampeve sundohej nga nje propagande e shfrenuar nga te dy kampet…!
        Atehere luhej tjeter muzike!…
        Prandaj thuhet qe vepra e shkrimtareve gjykohet ne kohe…Po e shkepute nga koha , do te jesh subjektiv!…
        Do te tregoj nje Histori personale.Ne vitin e trete student, por dhe ne vitin e fundit te Filologjikut, (Filoqylit…(!)..). une shkruaja, si edhe shume shoke te mi, shume recensione librash. Sepse gjykoja per to mbi bazen e teoris se Letersise qe studjonim ne Fakultet…, por dhe fitoja ndonje leke, se me 2400 leke ne muaj burs, familja ime e varfer nuk me mbante dot me leke…Shkruaja kudo,,….Sapo kish dale libri i Sabri Godos “Ali Pashe Tepelena dhe shume njerez nisen ta kritikonin… Perse na duhet historia e nje Pashai Mizor?
        E shikonin Pashain me syrin komunist, si Komunist!!!…
        Harronin kohen kur kish sunduar Pashai i Tepelenes!…
        Pikerisht kete teme kapa.:
        Librin ta shohim me syrin e kohes!..
        Dhe mbrojta idene se S.Godo na e paraqiste Heroin e tij ne driten e dokumentave te kohes kur jetoi Pashai!…
        Me fjale te tjera edhe krijimtaria e Kadares duhet pare me kohen kur jetoi dhe krijoi!
        Po e shkepute nga Koha, ta shohesh me syrin e sotem, nuk do ta vleresosh kurre realisht krijimtarine jo te Kadares, por te cdo Shkrimtari dhe do therrasesh keshtu si ti
        N e v e r i….
        Pas 50 vjetesh do gjykojne edhe per Historine e sotme dhe mund te thone perseri:
        N e v e r i…
        Pas 150 vjetesh do gjykohet perseri
        Dhe perseri per te shkuaren mund te thone:
        N e v e r i…
        Prandaj thuhet qe fenomenet shoqerore dhe krijimtaria artistike gjykohen gjithnje ne kohe…!
        E SOTMJA E QESH TE DJESHMEN
        DHE E NESMJA E QESH TE SOTMEN…
        Une di te them nje gje:
        Mbare Bota e vlereson Kadarene!
        Eshte perkthyer ne mbi 40 gjuhe!
        Vetem ne merremi me Bigrafine e tij!…
        Ti sikur i kritikon keta qe merren me biografira!….
        Une mendova se do ta lavderoje ti Kadarene!
        Se ai ka shkruar nje roman te tere per gruan e diskriminuar!…
        Nejse, secili ka mendimin e vet shpesh te kunderta.
        Dhe ketu eshte nje nga bukurit e kesaj bote!
        Nuk thote kot Anshajni,
        SIKUR NBJERZIT TE MENDONIN TE GJITHE NJELLOJ,
        DO TE QE NJE FATKEQSI E MADHE…!

        Reply to this comment
      • N.V. February 24, 22:53

        BLACK,
        Falemnderit per pershendetjen.
        Gabimi yt fatal eshte se ti i shkeput gjerat ne kohe:
        Ti gjykon Kadarene e vitit 1953 me Kadarene e vitit 2018 !…
        Gjykon nje ideologji me nje ideologji tjeter!, krejt te kundert me te paren!…
        Ne Boten qe jetojme bashkejetesa e ideve, pikpamjeve te kunderta eshte krejt normale!
        Ai Stalini i 1953- shit per gati gjysmen e botes ish ne ate kohe, e theksoj, ne ate kohe ish idhulli i asaj pjese te Botes!…
        Shifra prej 20 Milion te vraresh nga Stalini, ne cilin burim Historik e ke gjetur?…
        Mos e ke fjalen per te vraret e Luftes dyte Boterore?
        Ne kohen e Stalinit jane vrare dhe internuar, por jo 20 milione njerez!…
        Jane shifra te kohes se Luftes se ftohte midis dy sistemeve! Dhe te dy palet ekzagjerojne!
        Keshtu, argumentat e tua jane si ai Llaci qe nuk ngjit!…
        Respekto te Verteten Historike!
        Stalini ish i ashper, por jo aq sa e ben Propaganda!…
        Edhe letersia qe u shkrua ne ate kohe mban vulen e
        K O H E S …!

        Reply to this comment
        • La fin du mistère etrusque February 25, 05:01

          Neti Vjosa

          Pothuajse ne shumicen e komenteve tua kam qene dakort edhe pse anon shume majtas….Kurse per kete komentuesin BLACK SWAN pothuajse nuk i pelqej asnje koment..por sot jam 100% me te..
          .
          Nuk shtrohet problemi a eshte Kadareja shkrimtar i madh…A eshte i madh..shume i madh..i jashtzakonshem..por gjithmone si shkrimtar..
          .
          Ketu shtrohet problemi i moralit dhe konkretisht
          .
          A i lejohet nje shkrimtari sidomos i permasave te Kadarese qe nga nje lavderues infinit i Stalinit dhe boleferkues i Enverit per gjysem shekulli te tregohet kanibali me i madh ndaj ketyre ish bossave te tij..
          .
          A i lejohet Kadarese ta shaje Enverin ne menyren me vampiroide te mundeshme duke ja kalura dhe te burgosurve te Spacit dhe Burrelit ..aq me teper ne mikrofonin e VOA-s te elez serbiberit qe eshte keq-shqipfolesi qe i ka bere dem shqiperise me shume se gjithe pushtuesit te marre se bashku
          .
          A i lejohet kadarese qe pas disa muajsh qe boton kete artikull te shkoje ne Paris dhe te perdhose Kufomen e Enverit te tij..
          .
          Pra i nderuar NVJOSA

          Jo per fajin tone por te tij ai eshte treguar imoral me vehten dhe fansat e tij qe kur ja mbathi ne Pairs duke shitur lavdine e tij .

          Ky tregimi i tij pak muaj para “arratisjes” me lejen e Ramizit nuk le vend per dyshim ne anti-moralin e tij

          %%%%%%%%%%%%%%%%

          IKadare:
          Një pasdite me shokun Enver Hoxha

          %%%%%%%%%%%%%%%%%%
          .
          Tani që udhëheqësi ynë nuk është midis nesh, kujtimet për të marrin një përmasë e vlerë të veçantë. Ato janë pjesë e veprës së tij monumentale, por një pjesë sui generis, që nuk përfshihet në librat, fjalimet, ditaret, porositë e letrat e tij, por është e shpërndarë në qindra, në mijëra njerëz. E megjithëse e tillë, kjo pjesë e veprës, këto kujtime që ai ka lënë, biseda, fjalë, gjeste, pamje, gjendje shpirtërore, janë një pasuri e tërë që ndihmojnë për të plotësuar e ndriçuar anë të tëra të personalitetit të tij si udhëheqës, burrë shteti, mendimtar marksist, filozof, shkrimtar dhe njeri.
          Kujtimet për të nuk kanë nevojë për zbukurime, ato kanë nevojë vetëm për saktësi, sepse duke qenë të sakta ato e kanë vetvetiu brenda edhe bukurinë dhe thellësinë dhe peshën e vërtetë. Prandaj ata që kanë pasur fatin të kenë kujtime me të, janë të ndërgjegjshëm se ç’thesare të çmuara mbajnë në duar, thesare, pasurinë e të cilave duhet t’ua zbulojnë të gjithëve.

          Në verë të vitit 1961 klima letrare në vendin tonë ishte sa e gjallë, edhe e komplikuar. Të angazhuar në luftën e madhe që bënte populli e Partia për përballimin e bllokadës së re revizioniste, që porsa kishte filluar, forcat krijuese ishin në një aktivitet të plotë. Ishte e natyrshme që në këto kushte, kur kërkoheshin rrugë të reja zhvillimi për ta bërë letërsinë tonë edhe më shumë të lidhur me problemet e kohës, të kishte mjaft debate e polemika, disa herë të mprehta.
          Klima letrare u komplikua nga disa keqkuptime që lindën gjatë debateve lidhur me traditën dhe novatorizmin në letërsinë shqipe të realizmit socialist. Polemika, e cila shpërtheu edhe në shtypin letrar, kishte rrezik të çonte drejt ndarjes artificiale të shkrimtarëve në të rinj e në të vjetër, gjë tepër e dëmshme, sidomos në kushtet ku po ndodhej vendi ynë, kur më tepër se kurrë kërkohej forcimi i unitetit.
          Në një atmosferë të tillë, në korrik të vitit 1961 në Tiranë u organizua një mbledhje e madhe e gjithë forcave krijuese. Mbledhja do të ishte vendimtare për t’i dhënë zgjidhje apo një zhvillim të mbarë debatit që po vlonte prej kohësh. Por mbledhja merrte një rëndësi edhe më të madhe, sepse në të asistonte shoku Enver Hoxha.
          Mbledhia u bë në një nga sallat e Universitetit të Tiranës. Në një pjesë të materialeve të saj u pasqyruan ato keqkuptime e teprime që ishin shfaqur gjatë polemikës së deriatëhershme. Duhet thënë se për ne, shkrimtarët e rinj, gjendja ishte jo pak e vështirë. Nga disa autoritete të kritikës e të letërsisë u bënë shkrime disa herë të pamerituara ndaj nesh. Kishte rrezik të thellohej ndarja artificiale në «të rinj» e «të vjetër» dhe zhvillimi i letërsisë sonë të ngadalësohej prej koncepteve konservatore.

          Shoku Enver, i cili asistoi në të gjitha seancat, dëgjonte vëmendje diskutimin e secilit.
          Në një nga pushimet, një shok, që ishte në presidium më tha:
          – Përse nuk flet askush prej jush? Me sa kuptova unë nga biseda e tij në pushim, shoku Enver dëshiron t’ju dëgjojë edhe ju të rinjve.
          Këto fjalë sikur më hoqën në çast një farë mpirje që më kishte zënë gjatë kësaj mbledhjeje. Nxora një letër dhe fillova të përgatitem me shpejtësi.
          Në seancën e pasdites kërkova fjalën. Isha i pari që po flisja nga «të rinjtë dhe merret me mend që auditori priste me interes se si do t’u përgjigjeshim ne shumë kritikave që u bënë.
          Në kohën që zura vend për të folur përpara mikrofonit, shoku Enver, i cili me siguri e kishte kuptuar tronditjen shpirtërore të shkrimtarëve të rinj në këtë mbledhje, tha:
          – Ja, tani t’ju dëgjojmë edhe juve. Jeni të rinj, por jeni të pjekur.
          Fjalët e tij ma dhjetëfishuan guximin dhe unë jo vetëm e Iexova diskutimin me zë të vendosur, por aty për aty, i nxitur nga inkurajimi i tij, shtova mjaft fraza që nuk i kisha të shkruara.

          Pas meje folën edhe të tjerë. Shoku Enver vazhdonte të dëgjonte me vëmendje çdo diskutim. Tani ai dhe gjithë mbledhja kishin dëgjuar të dy palët polemizuese. Duhet thënë se teprime e keqkuptime kishte nga të dy anët, edhe nga ne «të rinjtë», por, megjithatë, nuk mund të thuhej se të dy palët kishin të drejtë ose të dy palët kishin gabim. Dikush kishte në thelb të drejtë e dikush jo.
          Ishte pikërisht ky thelb që kapi në mënyrë të shkëlqyer shokuEnver në fjalimin e tij që pritej me padurim. Ai i bëri. një zbërthim të thellë marksist-leninist problemit, foli për
          raportin dialektik midis traditës dhe novatorizmit, shpjegoi se shkrimtarët e rinj s’ka si të kenë interesa të tjera nga ato të popullit e të Partisë, se ata janë të lindhur me vendin e me kohën, dhe se ndarja në «të rinj» e «të vjetër» nuk i shërben askujt.
          Fjala e shokut Enver pati një efekt të jashtëzakonshëm në gjithë jetën letraro-artistike. U shpërndanë menjëherë keqkuptimet që kishin lindur gjatë debatit, u lanë mënjanë etiketat e kota që i kishin vënë njëri-tjetrit, u kuptuan se shumë probleme të ngritura në valën e polemikës ishin fiktive dhe se gjithë shkrimtarët, të rinj e të vjetër në moshë, punonin për një qëllim.
          E çliruar kështu, në sajë të ndërhyrjes së Udhëheqësit prej një tensioni të kotë e të dëmshëm, letërsia jonë njohu menjëherë një zhvillim të ri e të vrullshëm, në kundërshtim me profecitë e zymta të hrushovianëve që prisnin shkatërrimin e saj. Takimi dhe fjalimi i shokut Enver me shkrimtarët e artistët në korrik të vitit 1961, hyri kështu në historinë e letërsisë shqipe. Mund të thuhet me bindje se gjithë brezi i shkrimtarëve të viteve ’60 ia detyron lancimin e këtij fjalimi.

          Kam pasur fatin ta takoj disa herë shokun Enver, në raste të ndryshme, në ditëlindje, në pushime mbledhjesh solemne apo midis dy seancash të Kuvendit Popullor. Megjithëse të shkurtra, ato më kanë mbetur të pashlyera në kujtesë, por veçanërisht i tillë më ka mbetur takimi i gjatë me të në vitin 1971, në shtëpinë e tij.
          Në një ditë marsi, bashkë me time shoqe dhe vajzën e vogël, u ndodhëm atje për vizitë. Na priti shoqja Nexhmije me vajzën. Shoku Enver nuk ndodhej në shtëpi dhe ne nuk e dinim në do të kishim fat ta takonim apo jo.
          Ishim duke biseduar gjallërisht, kur u hap një nga dyert e sallonit dhe në të, i gjatë dhe i qeshur, u duk shoku Enver. Meqenëse unë isha përballë derës, e pashë i pari kur hyri dhe u ngrita menjëherë në këmbë, duke i hobitur për një grimë bashkëbiseduesit, të cilët me siguri kanë thënë më vëte: «ç’pati ky? »
          Pastaj të gjithë kthyen kokat andej nga kishte hyrë shoku Enver.
          – Të vij dhe unë? – tha ai duke qeshur. – S’besoj se ju prish muhabetin.
          Megjithëse disa herë gjatë kohës që po bisedonim dhe sa herë që më dukej se dëgjoja zhurmën e ndonjë makine, përfytyroja se si mund të vinte, asnjëherë nuk mund të përfytyroja një ardhje më të natyrshme, të gëzueshme e njerëzore.
          Ai u ul midis nesh, duke krijuar aty për aty një atmosferë zakonisht të përzemërt. Na pyeti me radhë për shëndetin, e mori në prehër vajzën tonë 6 vjeçe dhe i tha, duke përdorur një fjalë të vjetër gjirokastrite:
          – Ngalasëm ti, të të ngalas edhe unë (përqafomë ti, të përqafoj edhe unë).
          Shoku Enver më pyeti se ç’kisha në dorë kohët e fundit dhe unë i thashë se kisha në shtyp një roman për Gjirokastrën me titull «Kronikë në gur».
          – Do ta lexoj me kënaqësi; – tha ai. – Gjirokastra është pasionante dhe këtë e themi jo se jemi andej, – shtoi, duke vështruar më një buzëgeshje, ngacmuese të tjerët, – por se kështu është vërtet. Apo jo? Por në mos gaboj, ti ke botuar një tregim me këtë subjekt.
          – Po – iu përgjigja. – «Qyteti i Jugut», por mendova ta zgjeroj e ta: shndërroj në një roman.
          – Mirë ke bërë. – Ai heshti një grimë, pastaj vazhdoi: – Kam edhe unë nja njëqind e ca faqe shënime për Gjirokastrën. Ta dija që po bëje një roman, mund të t’i jepja t’i shfrytëzoje, sepse unë s’besoj se do të kem kohë ta shkruaj atë libër (Ishte fjala me sa duket për librin «Vitet e vegjëlisë», që e mbaroi dhe e botoi disa vite më vonë).
          S’dija me ç’fjalë ta falenderoja për besimin si dhe për fisnikërinë e këtyre fjalëve, sepse duhej të ishin tepër të rralla rastet në botë kur një autor të dhuronte aq bujarisht librin e tij të pabotuar për ta shfrytëzuar dikush tjetër.
          Kur shoku Enver më pyeti me se po merresha aktualisht, iu përgjigja se «po shkruaja diçka për prishjen me sovjetikët».
          Në të vërtetë kisha filluar punën për romanin «Dimri i madh», por në përgjigjen time, në vend të fjalës «roman» thashë «diçka» dhe këtë e bëra pa menduar, si një mbrojtje instiktive nga që ende s’isha i sigurt se do ta përballoja temën e madhe, së cilës i kisha hyrë.
          Për fat, apo ndoshta nga që unë i thashë fjalët nëpër dhembë, shokut Enver nuk i tërhoqi vemendjen ky detaj.
          – Hm, sovjetikët, – tha ai. E ke lexuar në azhanse se ç’ka thënë ditët e fundit Radio-Moska për ty? – dhe qeshi me të madhe.

          Unë e kisha lexuar dhe ishte vërtet për të qeshur. Midis marrëzive të tjera, Radio-Moska në një nga emisionet e saj kishte thënë se gjithë shkrimtarët seriozë shqiptarë e kishin bojkotuar letërsinë dhe nuk shkruanin më në shenjë mallëngjimi dhe proteste për prishjen me sovjetikët. Për të mbushur boshllëkun e krijuar, vazhdonte Radio-Moska shteti shqiptar kishte nxitur ca pseudoshkrimtarë të rinj si një farë I. Kadare me shokë, që të shkruanin e të botonin veprat e tyre, që ishin aq skematike e pa kurrfarë vlere artistike, sa që u ngjanin kryeartikujve të gazetave.

          Nuk më kishte shkuar mendja se kjo mendjelehtësi e Radio-Moskës do të më bënte një shërbim të madh e të pritur: hapjen prej shokut Enver të bisedës se çfarë kishte ndodhur në Moskë dhjetë vjet më parë.
          Pas të qeshurës, ai u mvrenjt dhe tundi kokën ngadalë, si të thërriste një kujtim jo të këndshëm.
          Pastaj ndërsa pinte kafenë, filloi të fliste me një ton të ndryshëm nga ai që kishte folur gjer atëherë, të rëndë e të menduar. Ai foli për udhëtimin e tij në Moskë atë dimër të paharruar dhe për disa nga takimet e tij me «hrushovianët», duke bërë krahasimin e tyre me takimin e parë me Stalinin. Pastaj tregoi një episod me Kosiginin në darkën e Kremlinit në prag të mbledhjes dhe kalimthi diçka për vilën ku ishte rezidenca e delegacionit tonë, për «vizitat» e mysafirëve të natës, Mikojanit, Torezit e të tjerë.

          Do të dëshiroja që ai të fliste me orë të tëra për këtë, po për fat të keq ëndrra ime për të dëgjuar sa më tepër hollësi nga ngjarja monumentale, personazh qendror i së cilës ishte ai vetë, qe e shkurtër. Shoku Enver hapi një bisedë tjetër, dhe unë s’pata guxim ta pyesja për Moskën.

          Më vonë, gjatë procesit të punës për romanin unë shfrytëzova gjallërisht arkivat, u njoha me dokumentet e Partisë, me procesverbalet e Mbledhjes së Moskës, si dhe me dëshmitë e ndryshme të personelit, sidomos të fjalimit të shokut Enver, të porosive, shënimeve të tij në marxhinalet e faqeve, të kurbuara lart ose poshtë për arsye të ngushticës së vendit, të cilat u ngjanin degëve të lisave që i lëkund stuhia. Dhe vërtet në të gjitha ato fjalë, replika, rreshta e shënime ndihej fuqishëm stuhia e kohës.

          E megjithatë duhet ta them se biseda e rastësishme e shokut Enver më dha mua si shkrimtar diçka të pazëvendësueshme nga asgjë tjetër për romanin që po shkruaja. Krejt atmosfera e pjesës se dytë të veprës me nëntitullin «Mysafirë në kështjellë», vizioni i përgjithshëm i saj, ngjyrat, simfonizmi, tragjizmi dhe pesha e saj, e kanë zanafillën e tyre te ajo bisedë e udhëheqësit. Në bisedën e tij kishte një kolorit të jashtëzakonshëm: me një frazë apo një nënvizim ai jepte rrëzëllimin e llampadarëve të festës mbi darkën e Kremlinit, apo hijet tinzare mbi fytyrën e Mikojanit, qetësinë monumentale të darkës me Stalinin apo komicitetin e figurës së Hrushovit. Dhe mbi të gjitha biseda e tij, sado e rastit të ishte, ngërthente fuqishëm gjithë dimensionet e dramës.

          Më vonë, kur puna për romanin po avanconte, disa shokë të mi shkrimtarë më sugjeruan të kërkoja mundësinë për një takim me shokun Enver, por unë nuk guxova ta bëj këtë; kisha gjithmonë druajtjen se mos nuk e mbaja dot premtimin për të realizuar një vepër që të ishte e denjë për ngjarjen e madhe, por kisha një arsye tjetër, edhe më të rëndësishme. Unë kisha punuar në shtypin letrar dhe e dija se shoku Enver e kishte ndaluar në mënyrë të prerë të shkruhej për figurën e tij. Në qoftë se unë do të arrija të realizoja një takim me të për veprën që po shkruaja, ç’do të ndodhte sikur ai, gjatë bisedës, të merrte vesh se unë e kisha atë personazh qendror historik në romanin tim? Ai do ta ndalonte një gjë të tillë, dhe kjo do të ishte një katastrofë për romanin tim.

          Po le të kthehem te takimi me shokun Enver.
          Pas bisedës për Moskën, ra fjala për fuqinë shpirtërore të popullit tonë dhe për lashtësinë e tij. Më pyeti nëse e kisha lexuar një libër të francezit Zaharia Majani për etruskët dhe gjuhën shqipe, dhe kur unë i thashë se e kisha dëgjuar, por nuk e kisha lexuar më tha se do të ma jepte. Dërgoi dikë ta merrte, duke i thënë:
          – E kam lënë sipër oxhakut.
          Biseda u bë prapë e lirë dhe e gëzueshme dhe në një çast u kthye përsëri te Gjirokastra, te Sokaku i të marrëve, që ishte ndoshta rruga e vetme në botë me këtë emër dhe që ne e njihnim aq mirë, si edhe te plakat e mençura, në kundërshtim me emrin e sokakut, të shtëpive gjirokastrite.
          – Vetëm nga tregimet e tyre për mënyrën e ndriçimit të shtëpive, për futjen e vajgurit apo evoluimin e llampave mund të nxjerrësh përfundime interesante të karakterit social-ekonomik, – tha shoku Enver.
          I habitur dëgjova të fliste për to, në një mënyrë që nuk e kisha lexuar asgjëkundi.
          (Pasi u ktheva në shtëpi dhe shënova në një fletore gjithçka që dëgjova prej tij për ngjarjen e Moskës, në një fletë të veçantë shënova «Projekt për një novelë. Në formë kronike. Vajguri, kripa, jetët, vdekjet, gjyqet, ekonomia. breznitë». Ishte bërthama e novelës që shkrova më vonë «Breznia e Hankonatëve», e cila ishte veçanërisht e dashur për mua, veç tjerash, edhe për historinë e gjenezës së saj).
          Kishim ardhur për një vizitë të shkurtër pasdite dhe ora po shkonte 8.30. Megjithëse kishim dëshirë të madhe të rrinim ende, ne morëm leje të largoheshim. Para se të iknim shoku Enver na dhuroi gjithashtu librin e Zaharia Majanit «La fin du mistère etrusque».

          Ishim në këmbë në çastin që do të ndaheshim kur ai i tha shoqes Nexhmije:
          – Shko në bibliotekë dhe zgjidh diçka tjetër.
          Shoqja Nexhmije u kthye pas pak me veprat komplete të Balzakut në frëngjisht.
          – O, e mbushe me Balzak! – bëri shaka shoku Enver. Ishte shakaja e hollë e njeriut të informuar në mënyrën më të plotë për diskutimet që bëheshin kudo në botë lidhur me raportin midis letërsisë realiste të shekullit XIX dhe asaj bashkëkohore, diskutime në të cilat Balzaku ishte në qendër të kundërvënieve dhe që nuk kishte kaluar pa një farë jehone edhe te ne.

          Duke e falënderuar për librat e dhuruar, unë i thashë shokut Enver se pavarësisht se isha shkrimtar bashkëkohor, e pëlqeja shumë Balzakun.
          – Po si do t’i ngrini gjithë këto libra? – tha shoku Enverr kur po ndaheshim. Ai iu drejtua shoqes Nexhmije: – Shiko për një makinë për t’i çuar mysafirët gjer në shtëpi.

          Këto ishin çastet e fundit nga ky kujtim i paharruar.

          Reply to this comment
          • N.VJOSA February 25, 10:07

            La fin du mistere etrusque,
            Respekt per ty , e vleresoj komentin tend, por une kam mendimin se dhe ti gabon pikerisht kur shkeput talentin e shkrimtarit nga morali qe percjell ne kohe te ndryshme.
            Prandaj vleresimi eshte i nevojshem ne KOHE!
            KOHA KUR SHKRUAN….
            Po u shkepute nga ky Faktor mund te kthehesh lehte ne nje Don Kishot !…
            Imagjino Vitin 1953…Kadareja nje gjmnazist 17 ose 18 vjec…Imagjino Stalinin e asaj kohe!
            Gati nje Perendi!…
            Imagjino Enver Hoxhen e pas Luftes, qe donte te ndertonte Shqiperine me nje Popull pothuajse analfabet!
            Imagjino Stalinin para Hitlerit!…
            Njeri Pushtues i eger fashist, tjetri mbrojtes i vendit te vet!…
            Hitleri therriste se do pushtoj Bashkimin Sovjetik, dhe te parin do vras Spikerin e Radio-Moskes dhe te dytin Stalinin!….
            Stalini nga ana tjeter e llogores i pergjigjej:
            -Ne se ne Gjermanine fashiste ka nje te Cmendur qe do pushtoje Bashkimin Sovjetik, ne Atdheun tone te madh do te gjendet aq litar sa per ta lidhur kete te Cmendur!…
            Hitleri sulmoi dhe Stalini e mundi!…
            Nga njeri krahe i Frontit te Luftes therritej “Heil Hitler!”…
            Nga krahu tjeter:” Za Lenina, za Stalina”…
            … Ish koha kur
            ushtrit hitlerjane ishin para Moskes dhe Komandanti i nje njesie te vogel te Ushtrise se Kuqe u thosh ushtareve te tij:
            -Perpara jane hordhit e Hitlerit…Mbrapa eshte Atdheu yne i madh, por per ne nuk ka kthim mbrapa!…
            Nga ajo Lufte e tmerrshme u vrane mbi 50 milion njerez, me emrin e Hitlerit dhe te Stalinit ne goje, dy Perendit e Luftes, por njeri ish Okupator dhe tjetri mbrojtes i Atdheut te vet….!
            Stalini deri sa vdiq ish si Perendi per gati gjysmen e Njerzimit…Me pas erdhi Hrushovi dhe propogandoi krimet e Stalinit…Lufta e ftohte gjithashtu…Ndryshuan gjerat dhe vleresimet!…
            .Edhe kulti i Enverit nuk ish i vogel ne nje Shqiperi qe sapo mundi analfabetizmin dhe realizoi tranformime rrenjesore ne jeten ekonomiko shoqerore!…Une qe po te shkruaj kam qene i ri, vullnetar ne ndertimin e Hekurudhes Fier-Rrogozhine dhe Elbasan-Prrenjas..Ajo hekurudhe eshte ndertuar me duart e ne te rinjve te asaj kohe…Pa coi sot te rinjt te ndertojne Hekurudhe vullnetarisht!…Po keshtu edhe situata ndermbetare ish krejt tjeter!…
            Kadareja e jetonte kete realitet…!
            Pas 1970-es ndodhen ndryshime te tjera dhe izolimi, lufta per pushtet dhe degjenerimi i rendit po dukej ashiqare.Kadareja iku jashte dhe shkroi per ate qe fliste Bota per Enverin, Stalinin…edhe Maon….Sidomos ky i fundit shihej nga kinezet ,
            populli me i madh i botes ,
            si nje Perendi e vertete!…Ai ishte stadi i kinezeve te asaj kohe…
            Me kujtohet tregimi i nje shokut tim qe ka qene ne Kinen e asaj kohe…
            – Shkuam ne nje dyqan per te bere fotografi dhe porositem Foto dicka me te madhe se nje Kartoline e zakonshme…
            Por fotografi kinez na u kthye i inatosur:
            -Jo, jo, jo joooo! Vetem Foto te vogla…Foto te Madhe vetem Kryetari Mao…!
            Eh, or Miku im, nje Popull Njemiliardsh,
            nuk mund ta vije dot ne rresht pa nje Mao Perendi APO Gjysem Perendi…
            Prandaj duhen pare ngjarjet historike ne KOHE…
            Ndryshe del nga Realiteti dhe kthehesh ne Don Kishot!…
            Miku im,
            Mendo nje Shkemb te madh, ne Vitin 1953…
            Mendoje te njejtin Shkemb , afro Nje Shekull me pas!…
            Nuk eshte ai Shkembi i 1953-shit…!
            Edhe Shkembi ndryshon, jo me Njeriu…!
            Ne se Boten dhe fenomenet e saj , tok me to dhe Personalitetet, do ti shikonim jasht dinamikes se Zhvillimit, do tregoheshim metafizik
            dhe do gabonim…!

  4. demo February 24, 15:24

    Pervec shqiptareve te kulluar Pater Anton Harapi, Lef Nosi,Xhaferr Deva,qe nuk qendruan me shume se 6 muaj ne pushtet ,NUK VODHEN,NUK DESHEN PASURI,NUK SHITEN ASNJE COPE SHQIPNI,AJO QE DESHEN ISHTE SHQIPNIJA ETHNIKE.Te gjithe te tjeret ose e kane shitur Shqiperine per pushtet,ose e kane shitur per tu pasuruar.Me cfare po shohim me shitjen e detit,edhe Edi Rama nga ky soj i qelbur antishqiptaresh doli.Kishim shume shpresa por na zhgenjeu.Te pakten Ismail Kadare nuk e ka shitur Shqiperine.

    Reply to this comment
    • keshtu ndodh February 24, 19:37

      demo, po topet kish ne dore Kadare , qysh do ta shiste. Ato qe kish ne dore i beri. Apo tani e ke njohur ti kur flasin te tjeret?

      Reply to this comment
  5. D. Sh. Miri February 24, 15:49

    Kadareja te zgjedhe me kujdes perkthyesit e anglistes te librave te tij.
    Nje anglofone me tha se anglishtja e nje prej librave te tij, linte shume per te deshiruar.
    Ndoshta kjo eshte arsyeja qe Kadareja nuk po can dot bindshem ne tregun anglofon.

    Reply to this comment
  6. MH February 24, 16:57

    demo !
    Ka ardhe sahati dekiku i yte dhe i yni.O,sot!O<kurr!Na shpeto,prej kesaj qeverie!!!
    Nji lajm i mire sihariq per ty demo.Po kerkojne te gjejne mbiemrin.Banimin,ne c'hapsin te nivelit energjetik gjindesh,i kan futur duart dhe shqelmat ne gjendjen civile.Po nuk e gjejne dot.Aman na e shkruaj ketu ne koment se per din e iman duan te te bejne burre shteti.Je i vetmi,i pari e,me siguri i fundit perfujtit qe meriton te drejtosh gjithe nji komb.Aq ma teper se i krijon bindje jo vetem te lindurit dhe me mjekerr deri ne kerthize por me nji largpamesi te jashtzakonshme i krijon bindje dhe atyre qe gjinden ne dy galegjantet e mashkullit poshte grykes se tankut qe presin rradhen te krijohen ne laboratoret e placentave te grave per ti lindur kaq mrekullushem i shpjegon ngjarjet e heronjeve te historise me Deve,Lef Hundes me Harape e lesh,e li te cilet shkelqyene si "patriot te ndershem", te lidhur ngusht me Fashizmin,Nazizmin kontribune aq sa fati i zi i tyre nuk arriten te mbajne emer te madhnueshem te flaket per ti dhane flake e zjarr ane e kand vendit vetem e vetem per liri.Ato 6 muaj qendrune po historia kurr nuk i harron aq ma teper kur dhe "Ti" i nderuar i kujton e na permadhon.Ndaj je mase adapt per burre shteti o sot o kurr.Nese nuk vjen,vendin ta zene PD e SHQUP-it.Asht koha vetem per "Ty".Trolli pret shtatoren e tije prej dores e mendjes tande teper racionale e te vyer,si "ti" e askush tjeter!Paq veten ne qafe se ne mbarume e zor te shohim drite ne fund te tunelit e jo ma rrugeve te 4 shkurtit te lare e shperlar me boje gjak nga Deva i yte i atdheut tone te perbashket qe nuk po ja gjejne vendin e nderit per cfare ka ba.
    Hajde sa ma pare e ta shpetojme vatanin.Na udhehiq!!!!

    Reply to this comment
  7. Aliu nga Selenic February 24, 17:14

    Mua nuk me habite fare.Cmim Nober ketij qe tradheton venmdin e vet nuk i takon.
    \Kadare Mashtrues dhe si i tille nuk e mertion Cmimin Nobel.
    Askush nuk e ka persekutuar dhe masjtrimi me persekutimin eshte disfata qe si nuk plotson kriterin baze per Cmimin Nobel.Mashtruesit nuk munde te marre Cmim.!

    Reply to this comment
  8. Dordolecet e djeshem, na benin per te qeshur ...te "sotmit", per te qare . February 24, 17:37

    Vetem ne nje teme, mos t’a kruaj asnje “antikomunist”, dmth dhe vete “kadarja”. Emancipimi i femres ne komunizem (allafrenga) ka “pake” progres ne krahasim me kohen e halldupit osmanlli,
    apo jo !!?? Shikoni ndonje edhe sot, apo jo !? Mbulohet goca e re, a thua se po kalon ne pyjet e kongos dhe jo ne mes te tiranes .

    Reply to this comment
  9. asd February 24, 17:55

    Ia ka futur kot, sepse une psh, nuk habitem fare… Ah harrova qe nuk kam mbaruar dot asnje liber te tij, dhe nuk quhem lexues.

    Reply to this comment
  10. return of the saint February 24, 17:56

    I madh Kadare

    Reply to this comment
  11. NYTIMES =LETER HIGJENIKE E SERBIBERISHES February 24, 18:03

    TE NDERUAR LEXUES/KOMENTUES

    JU LUTEM LEXONI ME KUJDES KETO RRJESHTA

    E PARA
    ———–
    NE PERSONIN ME INICJALET I. K DUHET TE RUAJME KADARENE E MADHERISHEM NGA ISMAILI PLAGPRISHES

    E DYTA
    ———–
    DUHET TE RUAJME ROMANIN “KESHTJELLA” QE KADAREJA TREGON QENDRESE-HEROIZEM NGA ISMAILEGENI QE PAS 90 THOTE QE TREGONTE IZOLIMIN
    ,
    E TRETA
    ———–

    DUHET TE RUAJME SHQIPONJAT E KADARESE QE FLUTURONIN LART NGA ISMAILI QE I KTHEU NE SORRA DHE QYQE

    ,
    E FUNDIT
    ———–
    NUK KA ELEZBIBER =MATHERFUCKER QE TE NDAJE LAVDINE E KADARESE NGA ENVER HOXHA…
    .
    NE 1991 NE NJE NDEGJESE NE KONGRESIN AMERIKAN KADAREJA I MADH U SHENDRUA NE NJE ISMAIL KU SE BASHKU ME KOMUNISTAT E KUQ BERISHA HAJDARI U VUNE NE RRJESHT NGA NJE KANIBAL ANTIENVERIST SERBOFIL &ISLAMIK ELEZBIBEROVIQ..
    .
    PRA ISMAILEGENI U SHENDRUA SI SVJETLLANA E STALINT QE E FTUAN NE AMERIKE PER TE PERDHOSUR BABAIN E SAJ..

    ….

    REALIZIMI SOCIALIST-ARTI I MADH I REVOLUCIONIT

    Ismail KADARE
    Zeri i Popullit, 13 janar 1974

    (copyright [email protected]…)

    Midis profecive të shumta tepër të zymta që bëhen sot në botën borgjeze dhe revizioniste nga fallxhorët e klasave sunduese, një pjesë u përkasin letërsisë dhe arteve. A do të vazhdojnë të ekzistojnë letërsia dhe artet në të ardhmen? Kjo pyetje, herë në mënyrë të drejtpërdrejtë, herë në mënyrë të tërthortë, vërtitet në të gjitha propagandat e tyre. Përgjegjësia e saj përbëhet nga një radhë parashikimesh sa fataliste aq edhe absurde: pritet vdekja e romanit, vdekja e poezisë, vdekja e letërsisë dhe e gjithë arteve në përgjithësi. Cili është shkaku i këtij “de profundis” që tellallët e borgjezisë e përsërisin pa pushim prej kohësh? Përgjigja është e thjeshtë: ashtu si një pjesë e profecive edhe kjo nuk është tjetër veçse një dëshirë e vjetër e klasave sunduese, e trashëguar brez pas brezi prej tyre bashkë me etjen për pushtet dhe shfrytëzim.
    Dihet se qysh nga kohët më të lashta, strukturat e mëdha burokratike e militariste, pra shtetet e mëdha agresive si psh; Perandoria Romake, duke përkrahur letërsinë zyrtare kanë rënë shpesh herë në konflikte të hapura me letërsinë dhe artin përparimtar. Kjo ka qënë e natyrshme, sepse ky art në përgjithësi nuk mund të pajtohej me frymën agresive, me dëshirën për hegjemoni dhe sundim të botës e cila ishte promotori i gjithë propagandave të këtyre shteteve. E njëjta ndodh sot me superfuqitë e kohës sonë. Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimin Sovjetik. Letërsitë dhe artet e këtyre vendeve prej kohësh janë përpara një alternative; ose të deformohen plotësisht sipas interesave antipopullore të këtyre regjimeve, ose të zhduken. Pra profecitë për vdekjen e tyre në fund të fundit, nuk janë tjetër vecse kërcënime të tërthorta që u bëhen letërsisë dhe artit në qoftëse ato nuk konformohen plotësisht me qëllimet hegjemoniste agresive të këtyre superfuqive.
    Për sa u përket popujve që luftojnë për liri dhe pavarësi, historia ka treguar dhe vazhdon të tregojë se tek letërsia dhe artet ata kanë gjetur gjithmonë një mbështetje të sigurtë në luftën dhe në aspiratat e tyre. Historia e vendit tonë e rikonfirmon me forcë të vecantë këtë. Shoku Enver ka thënë se ‘populli ynë nuk e ka ndarë kurrë dyfekun me gjalmë, nga libri, shpatën nga pena, trimërinë nga dituria…’ Dhe kjo është një e vërtetë e madhe. Populli ynë që e ka pasur gjithmonë në qendër të kujtesës së tij kombëtare Skënderbeun, nuk e ka nxjerrë kurrë në periferi të saj Naim Frashërin. Popullin tonë i është dashur shumë herë të ngrihet i vetëm kundër rrezikut të zhdukjes nga faqja e dheut. Por as agresioni, që vdekjet, as uria, as rrebeshet e historisë nuk ja kanë humbur atij asnjëherë bukurinë e fjalës, të gdhendjes të titullit. Përkundrazi, ky fat i vështirë ja ka prefeksionuar ato gjerë në virtuozitet. ǒart i mrekullueshëm duhet të jetë ai për të cilin populli ka nevojë në ditë të mira dhe të këqia. ǒprovë e madhe është për letërsinë dhe artet kjo dashuri e popullit për të në momentet kyçe të historisë dhe sa qesharakë duken ata estetë pozamëdhenjë që me sofizma të pafund në kabinetet e tyre belbëzojnë nëse duhet ose nuk duhet të ekzistojnë letërsia dhe arti.
    Fakti i madh që populli, midis varfërisë së tij të thellë, i pa ngrënë dhe i paveshur, midis halleve, këto male të dyta të vendit, e deshi gjithmonë artin, tregon se ai ka pasur arsye të thella për këtë. Populli gjithmonë ka arësye të mëdha për të bërë një gjë. Arësye të mëdha për të dashuruar, arësye të mëdha për të urryer. Ai e ka dashur poezinë shqipe, letërsinë dhe artet e tjera sepse ato kanë qënë të lidhura me fatet e tij. Kjo lidhje me fatet e popullit dhe të kombit është tipari kryesor me i rëndësishmi dhe më i pavdekshmi i letërisë dhe i arteve tona. Të gjitha vlerat e tjera të këtij arti shekullor do të asgjesoheshin pa këtë vlerë thelbësore të tij. Kjo lidhje ka qënë fati më i madh i kësaj letërsie, ashtu si do të ishte fatkeqësia më e madhe e saj ndarja prej popullit. Letërsia jonë e realizmit socialist e trashëgoi si thesarin më të shtrenjtë këtë lidhje, duke pasuruar e ngritur në një shkallë më të lartë atë me idetë e revolucionit dhe të komunizmit. Partishmëria proletare e letërsisë sonë të realizmit socialist është shprehja më e lartë e lidhjes së plotë të saj, si asnjëherë tjetër, me fatet e popullit.
    Të gjithë ne shkrimtarët e realizmit socialist kemi një përgjegjësi të madhe për ta ruajtur të paprekur këtë thesar shpirtëror të pacmuar.
    Në të tridhjetë vjetët e moshës së saj, letërsia jonë e re e realizmit socialist ka njohur suksese dhe gëzime të mëdha. E vënë pa asnjë rezervë në shërbim të revolucionit, komuniste dhe kombëtare njëkohësisht, ajo i ka larë njëherë e përgjithmonë llogaritë me gjithë ndryshkun shekullor të artit feudal – borgjez, me misticizmin, irealimzin, sentimentalizmin, bulevardizmin, me historitë iluzive të vajzave të të varfërve me ‘princët e kaltërt’, me një fjalë gjithë trillimet e kuzhinave shekullore të botës së vjetër. Ajo ka vazhduar të bëj një luftë të sukesshme kur këto trillime, pasi i ka dëbuar nga dera, janë përpjekur të hynë nga dritarja të veshura me petkun modern. Detyra e ruajtjes së pastërtisë së artit tonë është sa e vështirë aq edhe madhështore, sidomos në kohën e sotme plot furtuna revolucionesh e kundërrevolucionesh. E vërteta është se megjithë sukseset që janë arritur, megjithse trungun kryesor të letërsisë dhe të arteve e kemi ruajtur të pastër, nuk mund të themi se i kemi mbrojtur siduhet të gjitha degët e tij. E përplasur mbi to, vala e ndërshkimeve ka bërë dëme, disa herë thyerje, dhe për këtë përgjegjësia na takon ne të gjithëve. Por letërisa dhe artet tona kanë një lidhje të tillë të thellë me revolucionin dhe me kombin, sa që për një kohë të shkurtër janë në gjendje të rigjenerojnë plotësisht degët e dëmtuara. Por kjo nuk duhet të na verë në gjumë. Në të ardhmen nuk pritet asnjë dobësi; përkundrazi do të ketë gjithmonë dëndësime të këtyre valëve goditëse. Agresioni është po aq i vjetër sa edhe shoqëria me klasa (Homeri, shkrimtari i parë i planetit tonë, nuk shkroi vecse për një agresion). Por në asnjë shekull ai nuk ka qënë aq global, tinzar dhe i shumëfytyrshëm sa në kohën tonë. Dhe kjo është e kuptueshme, përderisa kjo është epokë e përmbysjeve të mëdha revolucionare. Agresioni nuk tregon forcën e agresorëve, por përkundrazi, frikën, panikun e tyre përpara historisë. Gjysma e dytë e shekullit tonë po bëhet dëshmitare e një intensifikimi të pashembull të agresionit. Nuk është më agresioni i vjetër klasik, prania e të cilit ndihej vetëm kur shkelte cizmja e të huajt mbi tokën tënde. Tani armikun mund ta kesh mijëra kilometra larg, me të mund të mos shkëmbesh asnjë pushkë e, megjithatë, pa e kuptuar, mund të fillosh të biesh viktimë e agresionit të tij. Agresioni kultural, agresioni i fjalës, i titullit, i ngjyrave nuk është më pak i rrezikshëm se agresioni i cizmes së ushtarit.
    Një nga dëshirat e drejtuesve të superfuqive është që bota të jetë memece, në mënyrë që ajo të mos i gjykojë dot krimet e tyre. Mirëpo njerëzit kanë lindur me gjuhë. Atëherë, arësyetojnë, ata, nëqoftëse njerëzit nuk i detyron dot të mos flasin, përpiqen që ata të belbëzojnë në mënyrë sa më të pakuptueshme, si të marrët. Dhe kështu vazhdon gara e ethëshme për të krijuar libra sa më të degraduara, poezi hermetike, prozë të coroditur, tinguj kafëshorë, kompozime abstrakte. I gjithë ky belbëzim, që shpesh u ngjan belbëzimeve të të sëmurëve psikik, është një shërbim i madh që i bëhet borgjezisë së sotme, shërbim të cilin ajo e cmon së tepërmi. Historia e dekadentizmit, ashtu si ajo e gjithë artit, është shekullore, por në asnjë shekull ai nuk ka pasur një shpërthim të tillë si sot. Kjo ndodh sepse në asnjë shekull klasat sunduese nuk janë gjendur ndonjëherë kaq pranë humnerës si në këtë shekull. Në një gjendje të dëshpëruar, ato ndodhen vazhdimisht në një aktivitet të ethshëm në të gjitha fushat – ekonomike, ushtarake, politike, morale, ideologjike, artistike, në mënyrë që ti shmangen katastrofës. Në terrenin e letërsisë dhe të arteve duke kuptuar se lidhja e letërsisë dhe e arteve me fatin e popullit është fatkeqësia më e madhe për ta, shpejtojnë ta shkallmojnë me të gjitha mënyrat këtë lidhja. Në qoftëse do të kërkonim të gjenim dy fjalë që të përmblidhnin sa më qartë esencën e gjithë asaj morie izmash të asaj flore të sotme të helmatisur borgjeze e revizioniste, këto fjalë do të ishin ‘ndajra nga populli’. Kjo ngjarje është synimi i përbashkët i gjithë propagandave të sotme reaksionare.
    Mirëpo borgjezia dhe revizionistët, duke e kuptuar se thirrja për ndarjen e artit nga populli, ka në vetvete rrezikun e diskreditimit, kërkojnë rrugë më të stërholluara e të maskuara për të realizuar këtë ndarje. Ata e fillojnë rrethimin shumë larg. Për të humbur gjurmët, ata nuk bëjnë thirrje për ndarje nga populli, por për ndarje nga njeriu në përgjithësi. Kështu shpjegohet ai pasion për dehumanizimin e artit, për mënjanimin e njeriut dhe për zëvendësimin e tij me fetishe e maska. Superioriteti im është se unë s’kam zemër, ka thënë një poet dekadent. Kështu shpjegohet për primitivizmin, për mendimin paralogjik, i cili, sipas tyre, është më i thellë, sepse vjen që nga larg, nga barbaria. Lidhur me këto janë përpjekjet për shthurjen e kohës në veprën letrare, për shkatërrimin e ligjeve të kompozicionit, të sintaksës dhe më në fund të gjuhës. (Një nga kryedekadentët, Xhojsi, është përpjekur, për shembull, të krijojë një vepër të tij – gjuhën e ujit dhe të erës).
    Edhe në rastet kur dekadentët e pranojnë njeriun në veprat e tyre, ky nuk është njeri në kuptimin normal të kësaj fjale. Më tepër se një njeri, ai është një surrogate i tij, një qënie biologjike, jashtë kohës, hapësirës dhe shoqërisë. Pikërisht një njeri të tillë, dekadentizmi përpiqet ta bëjë hero tipik të kohës. ‘Njeriu pa cilësi’, është titulli i romanit voluminoz të Myzilit, një nga katekizmat e dekadentizmit modern. Dihet se njeriu që nuk i përket asnjë shoqërie, humbet identitetin e vet dhe kthehet kështu në një maskë. Për të tilla maska ka shumë nevojë sot reaksioni botëror. Kështu arti borgjez përpiqet sot të krijojë një model të ri antiheroi, një autsajdër (ai që është jashtë), sic e kanë pagëzuar në Perëndim. Ky autsajdër, i cili mbush librat, skenat dhe filmat e botës borgjeze e revizioniste, mishëron ikjen nga bota jonë, dezertimin e turpshëm nga koha. Ai nuk është ndonjë shpikje e re; përkundrazi, rrënjët e tij duhet t’i kërkojmë thellë tek Bibla dhe Kurani, këto puse të pashtershme ideshë reaksionare. S’është e rastit që një nga ideologët e sotëm borgjezë ka shkruar: “individi e nis këtë udhë të gjatë si autsajdër dhe do ta mbarojë, ndoshta, si një shenjt”. Hipitë e sotëm, autsajderët, antiherojtë e Kamysit ose të Beketit, nuk janë tjetër vecse modifikime të shenjtorëve mjekërgjatë që bridhnin qysh para 2000 vjetëve e më pas nëpër shkretëtirat e Sinait, heremitët, pelegrinët jezuitë dhe musulmanët që niseshin për haxhillëk në Mekë. Gjithë ky arsenal errësire dhe myku është trashëguar nga arti i sotëm borgjez e revisionist. Duke e trashëguar atë, ky art i degraduar, megjithse pretendon të jetë i kohës e modern, në të vërtetë tregon se është i vjetër e dogmatic sa s’ka ku të vejë më.
    Në pleniumin e 4-të të Komitetit Qendror të Partisë shoku Enver, në një mënyrë thellësisht marksiste, zbërtheu esencën e vërtetë konservatore të borgjezisë dhe të revizionistit të sotëm. “Karakter konservator – thotë shoku Enver, – kanë jo vetëm ideologjitë e vjetra që vinë nga thellësitë e shekujve, por edhe ideologjia e kultura e sotme e degjeneruar borgjeze e revizioniste, i gjithë liberalizmi e modernizmi i tyre”. Duke zbatuar tezën e shokut Enver në terrenin e letërsisë dhe të arteve, nuk është vështirë të dallojmë në kohën tonë aleancën e shenjtë të konservatorizmit më të tërbuar me modernizmin më të shthurur. Le të kujtojmë disa fakte nga historia e letërsisë sonë. Cili ka qënë konservatori më i madh i letrave shqipe dhe jo vetëm i letrave, por i gjithë kulturës sonë? Përgjigja është e qartë për të gjithë: ky konservator ka qënë Gjergj Fishta. Fanatik i tërbuar, idealizues i çdo gjëje patriarkale, apologjet i fesë, i institucioneve mesjetare, hymnizues i primitivizmit, armik i egër i çdo përparimi – ky është portreti i këtij letrari prift. Mirëpo, nga ana tjetër po të bëjmë pyetje se cili ka qënë liberali më i madh i letërsisë sonë, përgjigja është po ajo: përsëri Gjergj Fishta. Filoitalian i papërmbajtshëm, agjent i Vatikanit, emisar i pushtimit fashist, partizan i çkombëtarizimit dhe i romanizimit të kulturës sonë. Pra, nga një anë kryekonservator fanatik, nga ana tjetër kryeliberal. Shovinist i tërbuar dhe njëkohësisht kozmopolit i tërbuar. Kur ishte fjala për idetë e reja shoqërore, përparimin, për revolucionin, ai ishte konservatori më fanatik. Kur ishte fjala për fatet e atdheut, për lirinë, për kufijtë ai ishte liberali më i madh.
    Të njëjtin shembull na e jep figura e letrarit fashist Ernest Koliqi. Konservatorizmi i tij ekstrem nuk e pengoi të shfrytëzonte në veprën e tij reaksionare, një teori aq të shtrenjtë për modernizmin e sotëm, frojdizmin. Kështu në tregimet e tij, ai herë na paraqitet si një namuslli turkoshak, herë si një gagarelë evropjan.
    Dhe në përgjithsi është vështirë të gjendet një teori tjetër që t’u ketë shërbyer me aq zell si konservatorizmit ashtu edhe liberalizmit, sa frojdizmi. Esenca e tij konservatore – thirrje për kthim drejt barbarisë, nuk e pengon aspak, përkundrazi i ndjell akoma më shumë drejt tij dekadentët e të gjitha ngjyrave.
    Kjo aleancë e shenjtë midis konservatorizmit dhe liberalizmit është plotësisht e shpjegueshme po ta shikojmë problemin nga pikpamja marksiste. Në fund të fundit qëllimi i të dy palëve, konservatore dhe liberale është një; kthimi në botën e përmbysur, rifitimi i ‘parajsës së humbur’.
    Ndërsa sulen me tërbim për të shkallmuar spirancën që e lidh njeriun dhe artin e tij me shoqërinë dhe komunitetin njerzor, dekadentët nuk harrojnë për asnjë cast të sulmojnë spirancën tjetër, atë që e mban njeriun dhe artin e tij të lidhur me popullin e vet, me kombin dhe karakterin kombëtar. Ata godasin me tërbim këto dy spiranca, sepse e dinë që me shkallmimin e tyre vlerat shpirtërore do të mbeten në mëshirën e errësirës dhe dallgëve të tërbuara të reaksionit botëror.
    Nuk është e rastit që pseudoshkrimtari dhe armiku i partisë Fadil Paçrami i linte të mbushura pseudodramat e tij me hije dhe jo me njerëz. Nuk është e rastit që ai bashkë me Todi Lubonjën ishin kundërshtarë të tërbuar të karakterit kombëtar në artet tona. Në poezi, F. Paçrami urrente figurën e baballarëve, në skulpturë figurën e nënës, në prozë përbuzte plakat shamizeza. Ai tmerrohej nga figura e Skëndërbeut me keq se një pasha turk. Pra, ai nuk duronte dot asgjë që kishte lidhje me themelet e popullit dhe të kombit. Nga kjo pikpamje ai të kujtonte ata pseudodijetarë të Ishullit të Laputëve, për të cilët Suifti tregon se kërkonin të shpiknin një metodë për të filluar ndërtimin e shtëpive nga catia. Djathtizmi i T. Lubonjës e F. Paçramit, kozmopolitizmi, urrejtja për folklorin dhe antishqiptarizmi i tyre, treguan dhe një herë se lufta e klasave në terrenin e letërsisë dhe të arteve është e gjallë dhe do të jetë e tillë për një kohë shumë të gjatë.
    Si pjesë përbërëse e mekanizmit të revolucionit, realizmi socialist ka pasur, ka dhe do të ketë po ata armiq që ka revolucioni. Tërbimi i tyre, rrufetë që ata lëshojnë mbi të, nuk tregojnë gjë tjetër vecse fuqinë dhe rrezikshmërinë e tij për klasat sunduese. Akuzat për gjoja ngushtësinë e tij, për pamundësitë e tij, për rregullat kufizuese që i shkurtojnë jetë, koha i ka hedhur do i hedhë poshtë njerën pas tjetrës. Realizmi socialist është art i së ardhmes. Asnjë art i gjertanishëm nuk mund të jetë i krahasueshëm më të për nga mundësitë, epiciteti, thellësia, dramaciteti dhe niveli i lartë ideoartistik. Këtë omnipotencë ja jep atij revolucioni komunist. Liria që zbërthen revolucioni është më e madhja liri që është parë ndonjë herë mbi këtë rruzul, sepse ajo është liri e milionave. Përpara kësaj lirie zbehen si qirinj, liritë e tjera të kënduara apo të pakënduara në odetet e poetëve. Realizmi socialist si pjellë e revolucionit gëzon po atë liri të revolucionit. Ai nuk u bindet kanoneve, rregullave dhe dogmave, sic pretendojnë armiqtë e tij të hapur, ose miqtë e tij të rremë. Ai u bindet vetëm ligjeve të revolucionit, i njeh dhe i respekton ato ligje, dhe pikërisht në këtë qëndron jo dobësia dhe jetëshkurtësia e tij, por përkundrazi forca dhe pavdeksia e tij. Nganjëherë vetë ne shkrimtarët dhe artistët e realizmit socialist, nuk i njohim, ose nuk i përdorim dot mundësitë e pakufishme të këtij arti. Marksizmi na mëson që shpesh herë qëllon që shija e parë e klasës së fitimtarëve mbart me vete elementë të shijes së fundit të klasës së të mundurve. Shkëputja nga kjo shije është një detyrë e vazhdueshme e të gjithëve, dhe veanërisht e ne krijuesve.
    Duke hedhur poshtë rrënjësisht toerinë e ‘realizmit pa cak’ të revizionistit frëng Rozhe Garodi, i cili ka përqëllim integrimin e një pjese të dekadentizmit në realizmin socialist, ne jemi gjithashtu kundër kufizimeve artificiale të fushës së veprimit të artit të ri të klasës punëtore. Realizmi socialist ka një forcë të tillë të brendshme sa që është në gjendje të shtjellojë në gjirin e tij të gjitha temat, duke filluar nga revolucioni proletar e gjer në legjendat më të thella të shekujve. Ai është në gjendje ta rishikojë dhe ta rishpjegojë artistikisht gjithë botën, që nga rrethimi i Trojës e gjer në rrethimin imperialisto – revisionist. Këtë aftësi të re ndricuese ja jep atij vetë revolucioni. Dhe pikërisht këtu qëndron esenca e novatorizmit të tij të madh. Kufizimi në kohë dhe në hapësirë i sferës vepruesme të realizmit socialist, nuk bën gjë tjetër vecse nga njëra anë, i shkëput rrënjët e këtij arti nga themelet kombëtare dhe nga ana tjetër i njeh sundimin e plotë, mbi 5 mijë vjet të historisë së popujve, tiranisë, kulturave të të gjitha superstrukturave të vjetra.
    Epoka e kapitalizmit është në perëndim, dhe tonin e artit botëror, kulmet e tij po i jep e do ti jap akoma më shumë në vitet e ardhshme jo borgjezia, por klasa punëtore. Realizmi socialist është ende në dekadat e tija të para. Në vitet e ardhshme ai do të ngushtojë gjithmonë e më tepër perandorinë kulturale borgjeze – revizioniste, gjersa më në fund ta rrethojë atë. Letërsia jonë e re shqipe, për vetë pozitën pararojë të partisë dhe të vendit tonë në luftë kundër botës së vjetër në kuadrin e artit botëror komunist, ka sot një pozitë të privilegjuar dhe mundësi të pakufishme për vepra të mëdha

    —————————

    .I mbroj edhe me jeten time veprat e kadarese madherishem te para 90 nga kanibalizmi elezbibiberit-makartist i Ismailegenit…qe i ktheu Shqiponjat ne Sorra dhe Keshtjellen ne Burg me tela me gjemba…

    .
    .NY-TIME-si qe kur i tha Berisha LETER HIGJENIKE per Gerdecin nuk e pjerdh kush ne seriozitetin saj

    Reply to this comment
  12. Cuku February 24, 18:08

    Ketij « I takon » cmimi.Nobel ,se ka thene nje shprehje « te madhe» ,,,
    —Keta jane jashteqitja e Kombit—-
    E kishte fjalen per ata mijera bij e bija nenash qe u futen ne Ambasada ne Korrik te 1990,,———,,—-‘
    He si thoni?
    I « takon,» ,,,,,,,,,
    Ky po te kishte pakez turp nuk duhet te dilte me ne skene,po te fshihej gjekundi,,,,,
    Apo edhe kete e ka thene me nenkuptim,sic ka thene per gjithe lajle lulet qe ka shkrujt per P.P.SH. dhe Enverin,,,,,, ,,,,,,,,,,,,

    Reply to this comment
  13. Mollosi February 24, 18:09

    Figaro Litteraire – Paris per Kadarene thot: ” E kemi thene me pare dhe do ta themi prape: kur do ta njohe Stokholmi kalibrin e jashtezakonshem te ketij shekulli?

    Reply to this comment
  14. Oskeola Princi i Seminorve February 24, 18:31

    Problemi i tone me vida mangut eshte se nuk dime nga vleresimet Neee Por eshte bota ajo qe vlereson talentet tek Neee

    Reply to this comment
  15. Paul Tedeschini February 24, 19:19

    Un habitem per New York Times-in.

    Reply to this comment
  16. Arben February 24, 19:26

    Problemi eshte nobeli, jo ky.

    Me e keqja eshte se edhe vete i zoti i punes, nuk e kupton

    kete, por vazhdon lepirjen ndaj cifuteve.

    Or mik, kur te kesh arritur rezultate ne shkaterrimin

    e identotetit shqipetar do te marresh noblin.

    Reply to this comment
  17. Kush jane ata lexues o karagjoze i pacip ! February 24, 19:41

    vet se si “citohet nga Gazeta” ne fjale ,

    tingellon si nji mentalitet komunist ,

    pra le te kuptohet qarte ,se deri ku arrin ku njeri ,

    te cilit mesa duket i eshte ber Obsesion (Nobeli)

    se ironite e te Hujave mbi shkrimet e tij ,

    i ka marre per vleresime e i duket vetja

    si Sulejmani i Telenovelave Truke

    – Te lexojn kte qytetari europian ,

    do t’i duhet te marri nji jave rrjeshte tableta

    antibudallalepsje .

    E genjen mendja te shkretin e

    ben thirrje si dikur komunistet ,

    duam shokun Enver ne kry te Partis !

    hIK o Nastro . harrove si ngele si muti ne shi ,

    kur te intervistoj Francezi ,mbasi fillove

    te shofesh endra me Desidente dhe

    nga nji komuniste i ndyre e kriminel ,

    tu duk vetja Desident !

    Kur te pyeti Ondre ; Si eshte e mundur qe ju

    Kadare keni qen Desident ,por nuk jeni denuar

    nga Rregjimi Komniste ?

    Ngele si idiot e nuk dije nga ta coje shikimin ,

    si te kerkoje vend ku te fshihje surratin ,

    e i fixove syte ke nji kosh plehrash me ato veshur

    me qeskat tiüike te Parizit

    e u cove nga lokali si idiot e u largove

    pa u pershendetur me reporterin Francez .

    Boll mer mashtrues i pashpirt e i pafytyre ,

    se te njohin ty tashme mir kush je .

    Reply to this comment
  18. demo February 24, 23:26

    MH une nuk shkruaj per konviktore befotrofesh qe i ka rritur nena parti.Shko gjej Sali Berishen,se ai eshte zog konvikti,katunar me triko leshi.

    Reply to this comment
    • ditalexues February 25, 05:08

      o demo

      dorzohu dhe burre !

      mos na fal per shprehjen por ai MH-ja ta paska “dhi rondshem” sidomos kur tall lesht me ty duke te thene ;

      Hajde demo na pri me pinjollet e Karaxhaferrit te Xhakoves dhe pasuesit te tij Lul Bashici qe te dy i kane lyer duart me gjak shqiptaresh.

      .

      Reply to this comment
  19. gjermani i fundit February 25, 00:55

    Trampi ka thene se nuk i pelqejne çmimet Nobel, keshtu qe ka vendosur ti heqe. Vitin qe vjen do kete vetem çmim te madh te kiles e bukes. Kjo studjuesja paska thene qe shqipja qenka bere gjuhe nderkombetare, paskan filluar amerikanet te bejne humor anglez.

    Reply to this comment
  20. Rita February 25, 16:59

    Po te shuhen vitet e krijimtarise se shkrimtarit nen tutelen e censures e autocensures d.m.th.te mos mirren parasysh eloxhet .perkrahjen e mbeshtetjen e madhe qe i dha shkrimtari sistemit diktatorjal ne cdo veper te tij mund te besohet titulli i artikullit .Dhe mos te kujtojme aspak djaloshin tironas te familjes Vrapi qe hoqen te zite e atij sistemi
    demon me shkaktar te vetem shkrimtrin Kadare .Te llogarisin krijimtarine e viteve pas 1990 e bedoj titullin e shfaq dhe une habine .

    Reply to this comment
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*