Totemë të përjetshëm

May 16, 2018 09:38

Totemë të përjetshëm

Xhevair Lleshi

Dielli po lahej në ujë dhe piktori i largoi sytë nga telajo. Pozitano. Në lehet me trëndafila të kuq vesa e tronditur këputej ngadalë dhe rrëshqiste derisa binte pikë-pikë përtokë. Një flutur e madhe hapte krahët për të fluturuar dhe humbte tej mbi det. E mbaj mend Maestro Kodrën tek thërriste fort, sa i ngjirej zëri. Thërriste totemët e tij që largoheshin dhe nuk dëgjonin të ktheheshin pas.

Mos kishte ardhur ndonjë nga miqtë e vjetër e të rinj? Vështronte tej mbi det dhe era ia përkëdhelte fytyrën e ashpërsuar. Asgjë nuk tretej nga ai çast magjik. Dikush kishte porositur drekën, dy vajza shëtisnin në plazh, një qen i vogël vraponte nëpër hije duke e mbajtur gjuhën jashtë. Një nga pozitanasit, atje ku rrinte Kodra, e lajmëroi se ora kish kaluar cakun e duhur. Po binte mbrëmja. Edhe deti dukej sikur bënte hije.

Çdo çast i shtohej lakmia për të pirë verë, një verë e kuqe që kurdoherë i tërhiqte vëmendjen. Ai gjithë kohën nuk ia ndante sytë tablosë së madhe. Deti si substancë, peshqit si personazhe të njohur e të panjohur, shandani i moçëm i kryqëzuar me kuadratet e rënë nga froni, detaji në krye si idhull më vete… Gjithçka lëshonte një dritë të bukur. Dukej sikur vinin kumte nga epoka e Rilindjes, por tretur në një art tjetërsoj, magjí tjetër.

Ibrahim Kodra

Me Kodrën mund të ndodhnin çudira, thotë Fatos Faslliu, miku i tij i ngushtë, i cili vështronte në sy Luljetën, të shoqen. Ai dinte të shfrytëzonte elemente të thjeshtë: një pink i veçantë i kujtonte ngjyrën e fustanit, diku i kish ngecur mendimi për anët e të pasmeve, në një simbol ku krijoheshin zgjatime pantallonash, apo edhe tek një sy trekëndësh me një pamje të përhumbur.

Dukej sikur shandani mjegullohej dhe flakëza e qiririt ulej e ngrihej me qetësi sublime. Një amë klithëse mëngjesi e bënte atë të papërmbajtur, të dukej se pas pak do të vinte një nga miqtë e tij të drekës për ta shoqëruar. Sa e dëshironte dhe nuk përmbahej nga gëzimi kur e thërrisnin për të bekuar çiftin e ri ku të qëllonte pasi kishin dalë nga kisha. Kur rastësisht binte mbi të një vështrim i pacipë, ai pickonte fort vetveten që të shkundej nga mendimi i lig dhe kridhej duke medituar para punës së harruar të ditës.

Nuk shkonte më kot në Pozitano. Merrte kitarën dhe këndonte me zë të shtruar. Dikush shkonte në shtrat. Dhe shtrati tundej nga puthjet dhe afshi. Këmisha e natës e tejdukshme. Durimi tretej përmbi det. Pastaj ngrihej natën dhe hapte dritaren duke thithur ajrin e detit. Nuk gjeje dot natë më të bukur se ajo, natë më të qeshur, që sapo ishte puthur me të gjithë. Nuk fliste fare nata, dhe era rrinte fshehur enkas. Personazhet e këngës shëtisnin në heshtje në plazh dhe hijet zgjateshin gjer te Maestro Kodra…

Xhevair Lleshi

Fatosi mori frymë thellë. Ne ishim duke shëtitur nëpër mbrëmjen e Tiranës. Një tuhaf shkonte e vinte para nesh dhe mërdhikej brenda vetes, me sa duket i lumtur që shëtiste vetëm. Duhet të qe patjetër tuhaf klasik. Dhe nuk e la pas fillin për Kodrën dhe Pozitanon. Edhe të varrosej donte pikërisht aty. Afër detit. Sepse Pozitano i sillte në mendje ajrin e Ishmit dhe pamjen e Durrësit në kodrën që bie mbi det.

Në jetën e tij ai e ruante veçan këtë kthjellim të hatashëm, duket se përjetonte një takim me mëmën e largët, ëndërrim i Ijes së tij të dashur, ndonëse fare i vogël i ngjallte në mendje figurën e të atit, kohën kur ai u diktohej të tjerëve me vështrim derisa t’i mposhtte. Kjo ngulitje e fortë dhe me aq ashk dukej se tanimë kishte shkuar për të fjetur diku në hapësirë, duke fshehur betime të ëmbla dhënë pas lodhjeve të gjata për të derdhur helmin e mbrujtur.

Ai i besonte gjithçkaje dhe puthte detin pa mbajtur mëri me askënd. Kush e trillonte të vërtetën menjëherë futej në dhomë dhe paçka se shihte atje krevatin e shkatërruar, ca njolla të dyshimta andej-këtej të hedhura si kot në telajo, kthenin përmbys çfarëdo gjendjeje, ia ndiznin gjakun (o zot, si përfytyrimi poetik i Montales!) dhe ai, Maestro Kodra, i lodhur dhe i dërrmuar, dukej se ngrihej me krahët e natës lart në qiell, gjysmë i shtypur nga egërsia e mendimit.

I bëhej se do ndeshej me batutat plot nëntekst të Heminguejit, që të mos kuptoja pastaj gjë prej gjëje. Tek e fundit prandaj dhe prisja! Në telajo duhej hedhur një ide që të përgjithësonte fjala vjen një këmishë nate e zhubrosur teksa binte mbi tapet, më tej një syth që mund të ngjante si një kapëse rrobeje në cep të belit të hollë. Duhet të fliste nënteksti. Duhej gjetur edhe simboli i duhur, pa ngjallur keqkuptime, po edhe duke e nxitur mendimin drejt intimitetit të domosdoshëm. Tek e fundit kështu do të kishte kuptim edhe vetë totemi. Si jeta…

Po. Atë çast do të vinte mëma. Vetëm ajo mund ta nxirrte jashtë nëpër natën përplot hir të Pozitanos. Por ai, s’di pse, donte t’i fshihej, diku në një dhomë tjetër. Jo, ai i fshihej mendimit, pasi nuk donte fjalë të kota, si në Panairin e Kotësive, ndonëse dikush aty rrotull lehte rreth organizimit të Panairit të Aftësive! Zot na ruaj nga Fjalët! E tmerrshme…

Do të donte ta shmangte, ta bënte def siç thoshte Kuazimodo me të qeshur, pastaj le ta nxinte me bojë, edhe me bojën e tij, punë e madhe fort. Ka njerëz që i hedhin plaçkat e trupit si mendimet e rrëmujshme, andej-këtej, si ndodhte edhe me të kur mendimet e tij në telajo hidheshin bllaca-bllaca, shformoheshin, përplaseshin, merrnin ngjyrë, egërsoheshin, s’u nxihej faqja, rrinin urtë dhe belbëzonin. Katrahurë revoltuese edhe në telajo. Edhe pse në Pozitano.

Po me ato, mendimet aguridhe, si i bëhej? A do ta duronte ai t’i vinte në dhomë përmes asaj qetësie të mahnitshme nate? Po sikur aguridhja të merrte pamjen e një… Zot, ç’po ndodhte me të? Mos po bëhej befas derdimen? Po i vinte keq që nuk ishte njohur nga afër me Bukovskin. Do të ikte mëma, domethënë hija e saj e ngadalshme dhe si e truar, në drejtim të një vendi të padukshëm, të ndizte duke i fryrë zjarrit të mendimeve të tij, ashtu e strukur brenda mendimeve të tij të çuditshme dhe e dinte se aty gjithçka do të valonte. Zemra i rrihte fort. Dhe nën ritmin e atyre rrahjeve e zuri gjumi…

E shihja dhe s’më besohej, tregonte Fatosi, me një lloj meraku në sy. Ai shpesh vinte shkallët e mendimit dhe ngjitej të shihte ç’bëhej diku më larg. Xhami thyhej papritur dhe ai hidhte njollat e para, pasi përpunonte mirë bojërat, më pas gati mbytej nga buzëqeshja e tij, nga përshëndetjet me dorë të pozitanasve. Për një çast m’u bë sikur fliste me shpirtrat. E vija re mendimin e tij të uritur, nuk fshihej dot, dukej qartë në duart, në penel, në lëvizje. Dielli po ngrihej në horizont dhe do të futej në çdo qelizë të vetëdijes së tij.

Një përqendrim i jashtëzakonshëm. Asgjë s’mund t’i qëndronte afër atij burri ato çaste. E ndieja se edhe mua më rrëmbente shtrëngimi i mendimeve të tij. Dukej kaq e thjeshtë dhe befas kthehej në vendim të koklavitur. Më mirë të dëgjoja kokulur mendimet e tij, të cilat vinin gjer tek unë me zë të lartë. Kështu pat ndodhur gjithnjë. E mburrte të kuqen, zuskën, siç thoshte me të qeshur, e ngrohte kobaltin të dhënë si një dhuratë perëndie, e përcillte të verdhën, e groposte thellë-thellë të zezën që papritur e pa kujtuar i shpërthente me bujë, ndërsa atë karabushkën jeshile, pa vajtur ende tek e gjelbra, të cilën e nderonte dhe e hidhte maja-maja në telajo. Bukur. Nuk tregonte pikë dhembshurie por vetëm dashuri, ndonëse pikë-pikë dhe me stimë burrërie për ta përmbajtur veten.

Vuante shumë, e dija, binte drejt e në të thella, ndërsa unë e dija se merrej me praninë e mëmës aq të largët dhe aq pranë, e trupëzuar. E thoshte shpesh se i ati tregohej i rezervuar, i fshehtë, bëhej shpesh i largët, me fjalë të tjera e mbante larg. Aq larg deri sa e humbi fare. Pozitano, ndërkaq, ishte si xhind i bukur, këto fjalë i vinin në mendje nga gjiri i mëmës, ndoshta për t’u nxitur teksa ngrihej në këmbë (ndonëse tani në mbrëmjen e vonë të moshës atij i merreshin këmbët!), po ai vetëm sa kollitej nganjëherë ndonëse rëndshëm. Pas dy orësh shkonte gjer sa i hanin këmbët, ecte i gajasur duke iu marrë fryma, të priste dikë, që kthehej nga larg. E dija: i kishte shkuar krahun hijes së tij, vetmisë, dhe kthehej në shtëpinë që merrte me qira, mbante syze dielli të lehta dhe mendonte aq i rënduar për totemët, si ta kthente në idhull puthjen e ëmbël të gruas që donte…

Vinte erë e mirë. Asnjëherë nuk ia lejoi vetes të kundërtën dhe gjithnjë ia merrte shtruar-shtruar një kënge të vjetër deti me marinarë që aq shpesh ia bluanin shpirtin. Udhëtim i gjatë, dallgë të fuqishme, shpirt i plasur, mall, orgji, erë dhe tufan, plagë e nxehtë, gjak… Dhe i mbushej trupi gjithë mornica. Thua se argalisej edhe ky shpirt i plasur keq? Ku qenë fshehur ledhet dhe ojnat? Pse nuk i afrohej  mëma me buzagazin e jashtëzakonshëm? I ndizej keq gjaku i përvëluar që llokoçitej brenda trupit të vet, aq sa donte të shtrëngonte një thëngjill të nxehtë në dorën e ftohtë dhe të ngrohej fort e fort dhe pastaj vetë të kridhej i tëri në prush, në prushin e jetës, duke u prirë një qëndrimi sikur po shkonte në altar. Në altarin e kujt? Edhe aty ka ca shenja që vetëm ata që jetojnë brenda teje mund t’i nuhasin apo kuptojnë, siç i ndodhte atij gjithmonë me mëmën, më të dashurën, më të ëmblën, më të shtruarën, me atë që i këndonte me shpirt edhe bukës, dhe e fshihte thellë-thellë si thëngjill nën hi, duke i dalë para vetes me sytë xiglues që të përpinin. Pa lëri pastaj fjalët e mëmës, shqiptuar tërë vuajtje, dhe asnjëherë nuk dihet pse. Dukej sikur asgjë s’i bënte më përshtypje.

Mëngjesin tjetër kur doli nga dhoma, unë hyra në shtëpi dhe u përshëndetëm tërë politesë, ndërsa vura re pothuaj të njëjtën pamje si edhe më parë, ndryshonte vetëm lëvizja e ngutur e syve (edhe pse këtë nuk e merrja me mend), mendimet duket se kishin vënë le të themi mend, varur përmbi komodinë, ndërsa idhujt qenë hedhur pa kujdes nëpër tavan… Çudi, ku nuk të shkonte mendja! Në qelqet e dritares dallohej një totem i verdhë. Të jetë njollë e natës apo brengë e syve që shohin me përdëllim natën?… Kjo ishte ç’ishte! I mora totemët e tij dhe i mbajta në dorë. I ndieja. Kur po dilja u befasova menjëherë. Edhe mua m’u duk se po shihja mëmën, Ijen e tij të dashur dhe të paplakur. Më bëhej se më shihte sikur të kisha rrëmbyer diçka të shenjtë. Sytë e saj! O Zot! As i kisha parë ndonjëherë! Më pyesnin, thua? Po unë a mund t’iu përgjigjesha me shikimin tim të zakonshëm. Koleksionimin e të këqijave dhe të mirave e kisha bërë si një punë, aq më tepër po të lidheshin me Maestro Kodra, që ngadalë-ngadalë u bë jeta ime e dytë. Sarhosh dhe hamshor i famshëm, të dyja bashkë nuk shkonin për totemin tim dhe as më shkonte mendja se do të bëja bashkë njëmijë e dyqind totemë, të cilëve do t’i vija emra, do t’u përshkruaja karakteret, të cilëve do t’iu qepja mendime e fjalë, herë si vizatime në xhama, herë si të shkruara në letra dhe herë me depërtime nga xhami përmes errësirës. Kurrë s’më ndodhi nëpër diell. Kurrë nuk u mora me emrat e tyre. Pas vdekjes së tij, mendova njëherë të hapja me bujë ankandin e totemeve dhe ende e mendoj se do të realizoja diçka të bukur dhe me vlerë të madhe. Vetëm me totemët: paraardhësit  dhe pasardhësit e tyre. Por siç dukeshin shenjat, do të katandisesha mos më keq, prandaj nuk iu përgjigja vetes sime, duke ruajtur një vetëbesim që pothuaj i habiti të gjithë. Prisni, keni për të parë, shpirti im është binjak me Maestro Kodrën. Dhe, përjetësisht totemët e tij mbetën me mua!

 

May 16, 2018 09:38
Komento

Ende pa komente

Ende pa komente!

Je i mirëpritur. Bëhu i pari që komenton këtë artikull. Kujdes etikën.

Komento
Shiko komentet

Komento

Your e-mail address will not be published.
Required fields are marked*