Tre tenorët që nuk ishin tre (pak Aristotel pas një koncerti në Tiranë)

October 9, 2019 11:32

Tre tenorët që nuk ishin tre (pak Aristotel pas një koncerti në Tiranë)

Nga Jeta Zhitia

Unë kisha dy fëmijëri, një kur prindërit e mi ishin plot jetë dhe tjetrën kur thjeshtë jetonin. E para ishin gjashtë javët verore të çdo viti, të cilat ne i kalonim në Shqipëri.

Zëri i kësaj fëmijërie kishte atë të Kastriot Tushës në shiritin e një kasete në makinën tonë.

“Kur të martohem”, mendoja si adoleshente, “do thërras Kastriotin për të kënduar në dasmën time”

Gjë tjetër për dasmën nuk përfytyroja, vetëm si mund të bëhej madhështore me zërin e tij dhe të gjithë të ftuarit të kënaqeshin .

Jo në të bardha por bardhezi u vesha atë mbrëmje me shi dhe zbrita plot gëzim nga taksia që na afroi te Pallati i Kongreseve.

Hera e parë për mua në atë sallë, për të cilën kisha dëgjuar shumë histori.

Eca ngadalë drejt hyrjes anash palltove, kostumeve shumëngjyrëshe, përmes parfumeve të rëndë, grave me një prosodi prej të akuzuare dhe burrave pëshpëritës sikur bisedonin çështje me rëndësi globale.

Tre tenorët po presin!

Shoqëruesit tim ia kontrolluan çantën e shpinës në hyrje. Qeshur iu drejtova sigurimit: “Po timen? E doni dhe timen?”

Një zë i thellë, i ngulfatur m’u përgjigj: “Jo, ne jemi të Gardës së Republikës dhe…”.

Nuk e kam idenë se çfarë kishte të bënte Garda e Republikës me tentimin tim në formë shakaje për të kritikuar diskriminimin ndaj shoqëruesit tim mjekrrosh. As vijimin e fjalisë nuk e kuptova. Gardisti nuk më shihte në sy dhe nuk fliste qartë. Gjithsesi kuptova që nuk po u gëzokan të gjithë për këtë mbrëmje bash si unë.

Në sa koncerte klasikë kisha shkuar, në sa opera. Aty shkonin krejt kursimet e mia të kohës së lirë si studente. Mbrëmjet më tërheqëse i kisha kaluar me muzikantë të huaj që zgjateshin për të arritur përsosjen dhe më bënin të ndihesha dinjitoze në atë kuptim që e përshkruan  përsosjen dhe dinjitetin M.Zeqo (Shih: “Mbi politikën primitive kanune dhe dinjitetin e njeriut shqiptar“, Gazeta Dita, 3 tetor 2019).

Këtë mbrëmje me shi po prisja të njëjtën gjë, por këtë herë – e para herë për mua – në një sallë në kryeqytetin e Republikës së Shqipërisë. E ekzaltuar isha. As në ulësen time nuk po mundja të rrija e qetë duke pritur që  koncerti të fillonte.

Më në fund, pas disa reklamave tmerruese për veshë që ishin gatitur për tinguj hyjnorë, doli në skenë një grua me një fustan shumë të bukur dhe mirëpriti në skenë “10 tenorët”.

Dhjetë?

Një intervistën me producentin Edmond Tullumani në YouTube që pashë të nesërmen ai sqaronte atë çfarë faqet online që lexova para koncertit kishin dështuar ta sqaronin (as shkronjat e vogla të posterit dembel në Facebook të koncertit nuk kisha mundur t’i deshifroj).

Pra “Tre tenorët” nuk do të thoshte domosdoshmërisht që unë do shijoja zërin e tre tenorëve, mes tyre Kastriotit.

Sonte, me 3 tetor 2019, ishin të ftuar dhjetë tenorë dhe një soliste.

“Nga gjithë bota për të festuar vigjiljen e 20-vjetorit të këtij koncerti me vijimësinë më të gjatë në botë në llojin e tij” – tha spikerja me fustanin e bukur.

Shpejt mu mbushën veshët me zëra të fortë dhe trupi me emocione.

E nisi Anthony L.Freda (SHBA).

Salla nisi të duartrokiste me ritmin e dashur të Margjelosë. Sa herë e kisha parë këtë skenë dhe i kisha dëgjuar këto duartrokitje ndërsa gëzoja për atë që shihja në sytë e prindërve ulur krah meje përballë ekranit: Të qeshur, edhe pse nuk ishim ende në ato gjashtë javët e mezipritura të lumturisë verore.

Tash unë vetë duartrokisja në sallë për një amerikan i cili, përveç se ngatërroi pak shkronja, e këndoi Margjelonë si shqiptar i vërtetë.

Njëri pas tjetrit dolën në skenë Evgeni Nagovitsya (Rusi), Ignacio Encinas (Spanjë) dhe Fabio Andreotti (Itali).

Deri aty isha e bindur që, edhe pse zërat ishin të bukur, diçka duhet të ishte gabim me mikrofonin. Sikur iu vendosej zërave një kapak kur mbërrinin te tingujt më të lartë të pjesëve që kishin zgjedhur.

Në mendje bëhesha gati, në stilin tim gjerman, të shkruaja një ankesë për këtë. Vuaja pakëz. S’ke si të mos vuash. Në njërën anë ke një orkestër të madhe në harmoni të plotë duke vrapuar drejt majës, në tjetrën anë, ngjitja merrte fund dhe ndërpritej papritur.

Aristoteli në “Poetika” thotë që spektatori duhet të arrijë të mbushet me “eleos” dhe “phobos”. Që më në fund të mbërrij tek “katharsis”, të pastrohet nga përditëshmeria, e cila tenton ta bëjë individin të pandjeshëm dhe prej kësaj të paaftë për të qenë Qytetar.

Me frikë (phobos) ne ia kishim filluar. Nuk ka gjë më të frikshme në një mbrëmje arti se dy ekranë gjigandë nga ku buçisnin reklamat e sponsorëve me një zë që t’i trazonte pa mëshirë të gjitha shqisat. Hoteli M. po veshka ëndrra. Se çfarë domethënie kishte kjo renditje tragjike fjalësh, nuk e kuptova. T’ish kanë për një dyqan rrobash të paktën…

Arsyeja për “eleos” (ankesë, vaj) ishte shtuar me çdo pjesë që zgjatej për të arritur majën, por nuk e arrinte. As unë nuk e arrija.

Pastaj dolën në skenë, njëri pas tjetrit Koffi Julien Attoumbre (Bregu i Fildishtë), Shinichiro Kawasaki (Japoni), Lee Chung Man (Korea e Jugut) dhe Guoyl Ma (Kina). Duartrokitjet e publikut zgjasnin gjithnjë më shumë. Nuk kishte qenë faji tek mikrofoni. Kënaqësia më në fund u përhap në trupin tim. Ah!

Se fundmi doli në skenë Rodrigo Trosino.

Meksikani ia doli! Portretizoi shkëlqyeshëm dhimbjen e një djali të varfër, historinë e një dashurie të pamundur.

Një lot më iku, duartrokitje e fortë. Të gjithë e kishin harruar atë moment përditshmërinë. Të gjithëve na ishte rikthyer kthjelltësia. Ishim bërë sërish qënie sociale, njerëz dinjitozë. Aristoteli, si (gati) gjithmonë, kishte patur të drejtë.

Unë mbusha trupin me ajër dhe një psherëtimë kënaqesie më doli thellë nga gjoksi.

Tenorët u kthyen grup në skenë. “Nessun dorma” mbushi sallën: “Asnjë nuk do flej, asnjë nuk do flej […] Shihni yjet që dridhen nga dashuria dhe nga shpresa […] Ik, o natë! Perendoni, yje! […] Me agimin unë do fitoj. Unë do fitoj. Unë do fitoj.”

Çfarë mesazhi. Zgjohuni o njerëz!

Një mesazh që mbërrinte qartë falë interpretimit të magjishem të tenorëve, edhe tek ata që nuk e njohin mirë italishten.

Magjia zgjati derisa u shfaq në skenë fustani i bukur (t’ishte bërë moderimi si duhej ndoshta do t’ia mësoja emrin moderatores dhe nuk do tregohesha kaq seksiste me të duke ia reduktuar prezantimin te pamja). Nisi të falenderonte ëmbël të gjithë ata që ishin në skenë, gjithashtu edhe publikun.

U duk sikur po thoshte natën e mirë dhe po mbyllte mbrëmjen, por një fjali lidhëse i ngeci në fyt.

Papritmas u ndriçuan përsëri fort ekranët gjigantë. Reklamat e Hotelit M, të mbathurave dhe të zbathurave, mbushën përseri sallën me një volum të jashtëzakonshëm, disa herë më të lartë edhe se vetë ariet e tenorëve.

Ai zë i fortë e kullufiti magjinë me atë fuqi që e ka vetëm teknologjija e pamëshirshme kur lihet në duart e atyre që trullosin gjindjen. Mesazhi “zgjohuni” bashkë me gjithë mundin e tenorëve dhe orkestrës, mbeti pas.

Ndoshta Hoteli M. vesh endrra. Çfarëdo kuptimi kjo renditje tragjike fjalësh të ketë. Por mua, reklamat komerciale në një koncert klasik ma mbytën një ëndërr; atë që orët pas koncertit do t’i kaloja duke shijuar jehonën e një mbrëmjeje dinjitoze.

Kur volumi i reklamava në sallë u bë i padurueshëm unë dhe shoqëruesi im mjekrosh vendosëm të iknim.

Dhe nuk ishim të vetmit.

Dolëm nga Pallati i Kongreseve duke marrë me vete ato pak kujtime që na kishin mbetur të paprekur nga reklamat.

Të nesërmen pashë një videoklip nga fundi i vërtetë i koncertit që fustan-bukura me zërin hezitues nuk kishte mundur ta njoftonte.

Tenorët kishin kënduar bashkë në fund “Rrjedh në këngë dhe ligjërime”.

Interpretim fenomenal.

Atë këngë e këndoj shpesh me mamin në Gjermani.

Ia çova mjekrroshit në WhatsApp dhe i shkruajta: “Shiko nga çfarë ikëm ne”

“Shyqyr që ikem. Se ti kishe kajt dhe unë t’kisha përqesh” – m’u gjej ai me kosovarçen që ka mësuar prej meje.

 

*****

Jeta Zhitia është një shkrimtare e re gjermano-shqiptare, në udhëtim në Shqipëri

October 9, 2019 11:32